 |
| Chính quyền của Tổng thống Donald Trump có thể phải hoàn trả hơn 100 tỷ USD tiền thuế quan cho hàng nghìn nhà nhập khẩu Mỹ. Ảnh TL |
Phán quyết của Toà án Tối cao Mỹ là một đòn giáng mạnh vào chính quyền của Tổng thống Donald Trump, vốn tuyên bố số tiền đó có thể được sử dụng để giúp trả bớt nợ liên bang, tài trợ cho các khoản hoàn thuế cho người dân Mỹ và cứu trợ nông dân bị ảnh hưởng bởi thuế quan. Tổng thống Trump thậm chí còn khẳng định doanh thu từ thuế quan sẽ đủ lớn để thay thế thuế thu nhập.
Tòa án, trong phán quyết với tỷ lệ 6-3 do Chánh án John G. Roberts Jr. viết, đã phán quyết rằng ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi áp thuế quan lên hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ năm ngoái.
Tổng thống Trump đã chỉ trích quyết định này và nói rằng ông sẽ ký một sắc lệnh áp thuế toàn cầu 10% theo một thẩm quyền khác, "ngoài mức thuế thông thường mà chúng ta đã áp dụng".
Tính đến giữa tháng 12/2025, Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ đã thu được khoảng 133,5 tỷ USD tiền thuế quan theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) đã bị bãi bỏ. Các khoản thuế quan này chiếm khoảng 67% tổng số thuế quan thu được trong năm tài chính 2025, kéo dài đến tháng 9, và 57% tổng số thuế quan thu được từ cuối tháng 9 đến ngày 14/12. Tổng cộng, bao gồm nhiều loại thuế khác không liên quan đến các biện pháp thương mại của tổng thống, hải quan Mỹ đã thu được khoảng 202 tỷ USD phí trong năm tài chính 2025, gấp khoảng 2,4 lần tổng số tiền thu được năm trước đó.
Tòa án Tối cao không đưa ra hướng dẫn về việc liệu thuế quan có được hoàn trả hay không, và bằng cách nào, có khả năng để lại những vấn đề đó cho các tòa án cấp dưới giải quyết. Tuy nhiên, các luật sư thương mại cho biết hàng trăm công ty đã đệ đơn kiện để tăng cơ hội thu hồi lại tiền.
Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố áp thuế 10% đồng loạt đối với tất cả hàng nhập khẩu vào tháng 4/2025 và áp đặt mức thuế cao hơn nữa đối với một loạt quốc gia. Nhóm của ông gọi đây là các mức thuế "có đi có lại", nói rằng chúng nhằm mục đích đảm bảo sự đối xử công bằng đối với các công ty và hàng hóa của Mỹ.
Ông Trump đã rút lại hoặc trì hoãn một số mức thuế đối ứng mà ông đã đe dọa áp đặt. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ vẫn thu được những khoản tiền đáng kể từ các đối tác thương mại lớn bằng cách sử dụng các mức thuế khác nhau cũng được áp dụng theo IEEPA.
Phán quyết của Tòa án Tối cao bác bỏ quyền áp thuế khẩn cấp của Tổng thống Trump dự kiến sẽ dẫn đến điều mà Thẩm phán Brett M. Kavanaugh, người phản đối quyết định này, gọi là "một mớ hỗn độn".
Đó là bởi vì chính quyền có thể phải hoàn trả hơn 100 tỷ USD tiền thuế quan cho hàng nghìn nhà nhập khẩu Mỹ - một quá trình thu hồi có quy mô và độ phức tạp chưa từng có.
Các luật sư thương mại, nhà kinh tế và nhà lập pháp dường như đều đồng ý rằng mọi việc sắp trở nên khá phức tạp sau khi tòa án bác bỏ các mức thuế quan sâu rộng mà Tổng thống Trump áp đặt dựa trên lý do an ninh quốc gia. Phán quyết này dự kiến sẽ khởi động một quá trình chóng mặt có thể kéo dài hàng tháng hoặc thậm chí hàng năm khi hàng nghìn công ty tìm cách thu hồi lại số thuế nhập khẩu mà họ đã trả.
Ngay cả Tổng thống Trump cũng không chắc chắn về quy trình này diễn ra như thế nào vào thứ Sáu, ông than phiền trong một cuộc họp báo tại Nhà Trắng rằng Tòa án Tối cao đã không giải thích rõ ràng phải làm gì về việc hoàn tiền.
“Chẳng lẽ họ không nghĩ rằng họ nên thêm một câu vào đó nói rõ là giữ lại tiền hay không giữ lại tiền?”, ông Trump nói. “Tôi đoán là vụ này sẽ phải kiện tụng suốt hai năm tới".
Tòa án Tối cao giao cho các tòa án cấp dưới và Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ khởi xướng quy trình hoàn thuế, do Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới cùng Bộ Tài chính thực hiện.
Các luật sư của chính quyền Tổng thống Trump trước đó đã tuyên bố trong một đơn kiến nghị gửi lên tòa án thương mại rằng, chính phủ sẽ tuân thủ lệnh hoàn trả các khoản thanh toán thuế quan nếu thuế quan bị coi là bất hợp pháp. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã phát biểu tại Dallas hôm thứ Sáu rằng các vụ kiện tụng bổ sung liên quan đến quy trình hoàn trả có thể mất nhiều tuần, nhiều tháng hoặc thậm chí lâu hơn - nếu có - để tiền được hoàn trả.
Sau phán quyết, Thượng nghị sĩ Maria Cantwell, một đảng viên Dân chủ đến từ Washington, đã gửi thư cho ông Bessent vào thứ Sáu, yêu cầu "thông tin chi tiết về cách chính quyền dự định hoàn trả một cách công bằng và nhanh chóng cho những người đã đóng các loại thuế quan đó".
Việc hoàn thuế và thất thu ngân sách liên bang có thể khiến Tổng thống Trump khó thực hiện nhiều lời hứa về chính sách, vốn dựa trên giả định được chi trả bằng thuế quan.
Ông Bessent cho biết các mức thuế thay thế mà chính quyền dự định áp dụng sẽ bù đắp gần như toàn bộ doanh thu thuế mà Mỹ lẽ ra sẽ thu được trong năm nay từ các mức thuế đã bị bãi bỏ.
Ngay cả khi đang lên kế hoạch áp thuế mới, chính quyền Tổng thống Trump vẫn phải hoàn trả cho các nhà nhập khẩu số tiền thuế bất hợp pháp mà họ đã trả.
Trước phán quyết của Tòa án Tối cao hôm thứ Sáu, tỷ lệ thuế quan thực tế tổng thể - tức là mức thuế trung bình phải nộp đối với tất cả hàng nhập khẩu - là 16,9%, theo ước tính của Phòng Nghiên cứu Ngân sách tại Đại học Yale.
Con số đó sẽ giảm xuống còn 9,1% nếu các mức thuế mà tòa án bác bỏ được phép hết hiệu lực và không được thay thế. Nhưng nếu Tổng thống Trump thực hiện lời hứa áp đặt mức thuế 10% trên diện rộng bằng một thẩm quyền pháp lý khác, và nếu ông ấy có thể duy trì chính sách đó, ước tính tỷ lệ thuế thực tế cuối cùng sẽ là 15,4% - gần như trở lại mức trước khi ngày bắt đầu.
Chính quyền Tổng thống Trump có thể cho phép các công ty yêu cầu hoàn thuế quan một cách tương đối đơn giản. Ví dụ, khi Tòa án Tối cao bãi bỏ thuế xuất khẩu năm 1998, chính phủ đã thiết lập một hệ thống để hoàn trả tiền thuế cho các công ty đã nộp thuế kèm theo lãi suất, với sự giám sát của Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, chính quyền Mỹ vẫn chưa làm rõ liệu họ sẽ cố gắng đơn giản hóa quy trình hoàn tiền hay sẽ tìm cách trì hoãn việc thanh toán.
“Ngay cả trong điều kiện thuận lợi nhất, việc xử lý và phân loại các khoản hoàn thuế cũng sẽ là một công việc khá nặng nề về mặt hành chính và tốn khá nhiều thời gian”, bà Greta Peisch, cựu cố vấn pháp lý của đại diện thương mại Mỹ cho biết.
Theo bà Peisch, có khả năng các công ty riêng lẻ vẫn phải đệ đơn kiện để đòi lại tiền hoàn thuế hoặc một vụ kiện tập thể liên quan đến nhiều công ty có thể xảy ra nếu chính quyền không tạo ra một quy trình đòi bồi thường đơn giản hơn.
Mặc dù chỉ những nhà nhập khẩu đã trả thuế mới đủ điều kiện được hoàn thuế trực tiếp, phán quyết này cũng có thể dẫn đến hàng loạt vụ kiện khác từ các doanh nghiệp khác đã trả giá cao hơn cho các nhà nhập khẩu đã chuyển gánh nặng thuế quan sang người tiêu dùng. Ước tính số tiền có thể thu hồi được dao động từ 100 tỷ đến 200 tỷ USD.
Sử dụng dữ liệu nhập khẩu tính đến tháng 11/2025, một nhóm các nhà kinh tế tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York đã phát hiện ra gần 90% chi phí kinh tế liên quan đến thuế quan đã đổ dồn lên các doanh nghiệp Mỹ và khách hàng của họ.
Ông Raphael W. Bostic, chủ tịch sắp mãn nhiệm của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Atlanta, cho biết mức độ ảnh hưởng của phán quyết của Tòa án Tối cao đến nền kinh tế sẽ phụ thuộc phần lớn vào cách thức xử lý việc hoàn thuế. Nó cũng sẽ phụ thuộc vào việc các công ty có thay đổi hoạt động hàng ngày của mình để phù hợp với phán quyết mới nhất hay không.
“Liệu có yêu cầu phải hoàn trả lại tiền cho các công ty đã đóng thuế quan không? Nếu có, điều đó sẽ gây ra rất nhiều xáo trộn”, ông Bostic nói hôm thứ Sáu tại một sự kiện ở Birmingham, Alabama.
