Bộ Y tế hướng dẫn giám sát và phòng bệnh do virus Nipah ở người

Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu rõ, bệnh do virus Nipah được phát hiện lần đầu năm 1998 tại Malaysia, sau đó ghi nhận các đợt bùng phát lẻ tẻ nhưng thường xuyên tại Bangladesh, Ấn Độ, Singapore và Philippines. Bệnh có biểu hiện nặng thường là viêm não và viêm phổi nặng, với tỷ lệ tử vong từ 40% đến 75% hoặc để lại di chứng nặng nề.

Tại Việt Nam, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A, đến nay chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah ở nước ta.

Virus Nipah là virus RNA sợi đơn thuộc họ Paramyxoviridae, phân họ Orthoparamyxovirinae, chi Henipavirus. Vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả thuộc chi Pteropus, dơi mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng. Vật chủ trung gian có thể là lợn (chủ yếu trong đợt dịch tại Malaysia), đôi khi là ngựa hoặc một số gia súc khác như dê, cừu và chó.

Virus Nipah có hai dòng gây bệnh chính, trong đó, dòng NiV-Malaysia chủ yếu liên quan đến lây truyền từ động vật sang người và khả năng lây truyền từ người sang người rất thấp. Dòng NiV-Bangladesh và NiV-India có độc lực cao hơn, khả năng lây truyền từ người sang người khi tiếp xúc với dịch tiết của người bệnh cao hơn so với chủng Malaysia.

Tại Việt Nam, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A, đến nay chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah ở nước ta. Ảnh: TL.

Về biểu hiện lâm sàng, thời gian ủ bệnh dao động từ 3-14 ngày, có thể đến 45 ngày (hiếm gặp). Bệnh khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu nhiều, đau mỏi cơ, đau họng, nôn và tiêu chảy. Giai đoạn toàn phát có thể xuất hiện biểu hiện thần kinh như chóng mặt, lơ mơ, lú lẫn, mất định hướng; giảm ý thức có thể tiến triển nhanh từ lơ mơ sang hôn mê sâu trong vòng 24-48 giờ.

Bệnh lây truyền sang người chủ yếu qua ba con đường: tiếp xúc trực tiếp với động vật bị nhiễm bệnh hoặc dịch tiết của chúng (nước tiểu, nước bọt...); sử dụng thực phẩm bị ô nhiễm bởi dịch tiết của dơi, động vật nhiễm NiV (như nước nhựa cây chà là, trái cây bị dơi căn...); và tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của bệnh nhân.

Các trường hợp lây từ người sang người đã được ghi nhận trong các cơ sở y tế và ở thành viên gia đình có chăm sóc bệnh nhân thông qua tiếp xúc gần hoặc với dịch tiết của bệnh nhân mắc bệnh do NiV.

Nguy cơ lây lan tại cơ sở y tế có thể tăng cao trong môi trường bệnh viện quá tải, thông khí kém và việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát nhiễm khuẩn không đầy đủ.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, trường hợp bệnh nghi ngờ là người có ít nhất một trong các nhóm triệu chứng sau: Sốt cấp tính và hội chứng viêm não cấp tính; sốt cấp tính kèm đau đầu; sốt cấp tính kèm ho hoặc khó thở;

Trong vòng 14 ngày trước khi khởi phát có một trong các yếu tố dịch tễ như đi đến, ở, về từ nơi có ổ dịch do NiV chưa chấm dứt theo thông tin của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hoặc Bộ Y tế của quốc gia có ổ dịch; tiếp xúc trực tiếp với trường hợp bệnh xác định do NiV; tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm NiV.

Trường hợp bệnh xác định là người có kết quả xét nghiệm dương tính với NiV bằng một trong các phương pháp xét nghiệm sau:

Phát hiện vật liệu di truyền của NiV bằng phương pháp Real-time RT- PCR hoặc giải trình tự gen từ một trong các loại bệnh phẩm: dịch tiết đường hô hấp, nước tiểu, dịch não tủy, máu hoặc mô;

Phân lập được NiV từ một trong các loại bệnh phẩm: dịch tiết đường hô hấp, nước tiểu, dịch não tủy, máu hoặc mô.

Người tiếp xúc gần là người thuộc một trong các trường hợp sau:

Tiếp xúc trực tiếp với trường hợp bệnh do NiV xác định từ khi xuất hiện triệu chứng khởi phát cho đến khi trường hợp bệnh được cách ly y tế (chú ý cả quá trình vận chuyển người bệnh, xử lý thi thể trong mai táng, hoả táng);

Tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể (nước bọt, nước tiểu, chất nôn, ...) của trường hợp bệnh do NiV xác định;

Tiếp xúc với quần áo hoặc khăn trải giường hoặc vật dụng có dính chất tiết, dịch cơ thể của trường hợp bệnh do NiV xác định;

Tiếp xúc với động vật nhiễm virus Nipah hoặc chất tiết của động vật nhiễm NiV;

Một số tình huống tiếp xúc/phơi nhiễm khác do cán bộ y tế trực tiếp điều tra, xác định, bao gồm cả phơi nhiễm trong phòng xét nghiệm (không thực hiện tốt an toàn sinh học).