Dòng vốn sau cánh cửa nâng hạng

Việc Việt Nam chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi đặt ra kỳ vọng về khả năng thu hút thêm dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, tác động của nâng hạng không chỉ nằm ở lượng vốn có thể giải ngân ngay khi thị trường chuyển nhóm. Quy mô và thời điểm dòng tiền thực tế vào Việt Nam còn phụ thuộc vào từng nhóm nhà đầu tư, triển vọng kinh tế, mặt bằng định giá và cơ hội đầu tư trên thị trường.

Theo ông Nguyễn Thành Trung - Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư FinSuccess, câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam đã được thảo luận trong nhiều năm, đặc biệt từ giai đoạn 2023 - 2024. Một dấu mốc đáng chú ý là Thông tư 68/2024/TT-BTC được ban hành, góp phần xử lý vướng mắc liên quan đến yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (prefunding), qua đó cải thiện khả năng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Dòng vốn ngoại trước ngưỡng cửa mới của thị trường. Ảnh: Đức Thanh.

Khi Việt Nam chuyển sang nhóm thị trường mới nổi, phạm vi các tổ chức quốc tế có thể xem xét đầu tư vào thị trường trong nước cũng được mở rộng. Một số quỹ lớn trên thế giới có quy định hoặc phạm vi đầu tư không bao gồm thị trường cận biên. Do đó, ý nghĩa của nâng hạng không chỉ được đo bằng lượng tiền từ các quỹ mô phỏng chỉ số, mà còn nằm ở khả năng đưa Việt Nam vào phạm vi xem xét của nhiều tổ chức đầu tư hơn.

Trong số các dòng vốn có thể xuất hiện sau nâng hạng, vốn bị động là nhóm có thể lượng hóa tương đối rõ. Ông Nguyễn Anh Khoa - Giám đốc Phân tích, Công ty CP Chứng khoán Agribank (Agriseco) cho biết, các quỹ thụ động phân bổ danh mục theo tỷ trọng của cổ phiếu trong chỉ số tham chiếu. Agriseco ước tính dòng vốn bị động có thể đạt khoảng 3 - 4 tỷ USD, tương đối tương đồng với tính toán của một số công ty chứng khoán lớn.

Từ góc nhìn của một đơn vị bên mua, ông Trung cho rằng nếu chỉ xét khoảng 1,5 - 3 tỷ USD có thể vào Việt Nam sau nâng hạng, con số này chưa quá lớn khi đặt trong tương quan với thị trường ngoại hối và các nguồn vốn khác như kiều hối, FDI. Các ước tính về vốn thụ động cũng đã được thị trường theo dõi trong thời gian qua và có thể đã được phản ánh ở một mức độ nhất định.

Dư địa lớn hơn nhưng cũng khó xác định hơn nằm ở dòng vốn chủ động. Khác với quỹ mô phỏng chỉ số, nhà quản lý quỹ chủ động có thể lựa chọn doanh nghiệp và điều chỉnh tỷ trọng dựa trên triển vọng tăng trưởng, định giá, dư địa sở hữu nước ngoài cùng các tiêu chí đầu tư riêng. Việc Việt Nam được nâng hạng vì vậy tạo thêm điều kiện để thị trường được xem xét, nhưng không đồng nghĩa các quỹ này sẽ lập tức giải ngân.

Đề cập đến một số dự báo về khả năng thu hút khoảng 50 tỷ USD vốn chủ động, ông Khoa đánh giá đây là con số khá tham vọng và có biên độ biến động lớn. Nếu đạt được, quy mô này nhiều khả năng phải là kết quả cộng dồn trong nhiều năm. Dòng vốn chủ động còn phụ thuộc vào triển vọng của kinh tế Việt Nam, diễn biến dài hạn của thị trường chứng khoán cũng như cơ hội tại từng doanh nghiệp.

Sức hút thị trường trong mắt khối ngoại

Với Việt Nam, triển vọng dòng tiền còn phải đặt trong bối cảnh riêng của thị trường. Nhà đầu tư nước ngoài đã duy trì xu hướng bán ròng trong khoảng 3 năm gần đây với quy mô lớn, khiến tỷ trọng nắm giữ cổ phiếu Việt Nam của khối ngoại giảm xuống. Ông Trung dẫn số liệu cho thấy tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường Việt Nam hiện khoảng 11%, tương đương Philippines và thấp hơn một số thị trường trong khu vực.

Theo BSC Research, ngày 18/9, các ETF ngoại lớn sẽ thực hiện cơ cấu danh mục trong thời điểm Việt Nam bước vào chặng đầu của lộ trình chuyển đổi phân loại thị trường theo FTSE Russell. Các chuyên gia dự báo 66 cổ phiếu Việt Nam có thể chịu tác động từ 4 nhóm quỹ, gồm 27 mã thuộc FTSE GEIS và 39 mã liên quan đến Fubon, Xtrackers và Vaneck.

Trong ngắn hạn, bán ròng vẫn được chuyên gia Agriseco đánh giá là xu hướng chủ đạo, dù áp lực gần đây đã có dấu hiệu suy giảm. Khi thị trường được nâng hạng, dòng vốn bị động giải ngân theo cơ cấu chỉ số có thể góp phần trung hòa một phần tác động của xu hướng này. Sau giai đoạn đó, ông Khoa kỳ vọng dòng vốn ngoại có thể từng bước tiến tới khả năng mua ròng trở lại trong năm 2027.

Tuy nhiên, việc dòng vốn chủ động có quay lại hay không còn phụ thuộc vào những yếu tố nền tảng của thị trường. Nâng hạng giúp mở rộng khả năng tiếp cận, trong khi quyết định phân bổ của nhà đầu tư vẫn gắn với triển vọng tăng trưởng, chất lượng doanh nghiệp và mức giá mà họ chấp nhận đối với tài sản Việt Nam.

Trong đó, định giá là một yếu tố đáng chú ý. Theo phân tích của ông Khoa, việc so sánh đơn thuần hệ số P/E của Việt Nam với các thị trường trong khu vực chưa phản ánh đầy đủ mức độ hấp dẫn, bởi định giá còn phụ thuộc vào mức độ phát triển và rủi ro của từng thị trường. Thị trường phát triển thường được chấp nhận mức định giá cao hơn khi rủi ro được đánh giá thấp hơn, trong khi thị trường cận biên có thể đòi hỏi phần bù lớn hơn.

Việc chuyển sang nhóm thị trường mới nổi có thể khiến cách nhà đầu tư nhìn nhận về mức độ trưởng thành và rủi ro của thị trường Việt Nam thay đổi. Theo đó, P/E khoảng 10 - 13 lần có thể được xem là phù hợp với một thị trường cận biên, trong khi mức P/E khoảng 15 - 16 lần tại nhóm mới nổi có thể được nhìn nhận trên một mặt bằng khác.

Trong bối cảnh giá nhiều cổ phiếu đã giảm trong giai đoạn trước, việc xem xét lại mặt bằng định giá cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định tiếp tục bán ra hoặc phân bổ lại vốn.

“Đây có thể là một trong những yếu tố khiến đà bán ròng của khối ngoại gần đây có dấu hiệu chững lại. Với các quỹ chủ động, định giá cùng vị thế mới của thị trường sẽ tiếp tục là những yếu tố được cân nhắc khi quyết định phân bổ vốn” - ông Khoa cho biết.

Như vậy, nâng hạng trước hết mở rộng khả năng tiếp cận của thị trường Việt Nam đối với nhà đầu tư quốc tế, thay vì bảo đảm một lượng vốn nhất định sẽ lập tức được giải ngân. Vốn bị động có thể được phân bổ theo cơ cấu chỉ số, còn dòng vốn chủ động phụ thuộc nhiều hơn vào triển vọng kinh tế, định giá và cơ hội tại từng doanh nghiệp. Vì vậy, tác động của nâng hạng đối với dòng vốn cần được nhìn trong một quá trình dài hơn, thay vì chỉ qua lượng tiền xuất hiện tại thời điểm thị trường chính thức chuyển nhóm.