Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 tăng 1,23% so với tháng trước, tăng 2,44% so với tháng 12/2025 và tăng 4,65% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng cao nhất của tháng 3 trong vòng 5 năm gần đây, cho thấy áp lực lạm phát đang gia tăng rõ rệt.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá xăng dầu trong nước tăng theo xu hướng của thị trường thế giới, cùng với chi phí nguyên vật liệu và vận chuyển gia tăng. “Giá năng lượng tăng đã kéo theo chi phí sản xuất và logistics, từ đó lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ khác” - Cục Thống kê nêu rõ.
 |
| Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh |
Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, có tới 9 nhóm ghi nhận tăng giá, nổi bật nhất là nhóm giao thông với mức tăng 12,85%. Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc giá xăng tăng 29,72% và giá dầu diesel tăng tới 57,03% trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông.
Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận tải leo thang, khiến giá dịch vụ vận chuyển hành khách đồng loạt tăng mạnh: vận tải hàng không tăng hơn 23%, đường sắt tăng gần 14% và đường thủy tăng trên 6%. Đây là yếu tố lan tỏa rộng, tác động đến mặt bằng giá chung của nền kinh tế.
Bên cạnh đó, nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 0,77%, với mức tăng đáng kể của giá dầu hỏa (trên 62%), gas (5,56%) và vật liệu xây dựng. Nhóm thuốc và dịch vụ y tế cũng tăng 0,38% do chi phí nhập khẩu nguyên liệu và điều chỉnh giá dịch vụ tại một số địa phương.
Ở chiều ngược lại, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,59%, trong đó giá thực phẩm giảm 1,41%, góp phần kìm hãm tốc độ tăng CPI. Nhóm văn hóa, giải trí và du lịch cũng giảm nhẹ do nhu cầu tiêu dùng sau Tết suy yếu.
Quý I/2026, CPI tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,63%, cao hơn mức CPI chung. Có thể thấy, áp lực giá từ các yếu tố nền tảng của nền kinh tế vẫn hiện hữu và cần được theo dõi chặt chẽ.
Theo phân tích của Cục Thống kê, đà tăng CPI chủ yếu đến từ các nhóm hàng thiết yếu, trong đó nổi bật là nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng với mức tăng 5,69%, đóng góp 1,29 điểm phần trăm vào CPI chung. Nguyên nhân chính là giá thuê nhà tăng 6,55% do chi phí vận hành cao hơn; giá vật liệu xây dựng tăng mạnh 12,26% do nhu cầu sửa chữa, xây dựng gia tăng, cùng với giá nguyên liệu đầu vào leo thang. Giá điện sinh hoạt cũng tăng 5,55%, góp phần làm tăng chi phí sinh hoạt.
Bên cạnh đó, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,55%, đóng góp lớn nhất vào CPI với 1,63 điểm phần trăm. Trong đó, giá thịt lợn tăng 7,14% do nguồn cung hạn chế và chi phí chăn nuôi cao; giá thịt gia cầm và dịch vụ ăn uống ngoài gia đình cũng tăng do chi phí đầu vào tăng.
Một số nhóm khác như giáo dục, đồ uống, thiết bị gia đình, may mặc và du lịch tăng nhẹ, trong khi nhóm giao thông tăng trở lại do giá xăng dầu tăng mạnh trong tháng 3.
Ở chiều ngược lại, nhóm thông tin và truyền thông giảm 0,2% nhờ giá thiết bị công nghệ giảm, qua đó góp phần kiềm chế nhẹ đà tăng CPI.
Cục Thống kê nhận định, trong trường hợp giá dầu tiếp tục leo thang do căng thẳng địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, CPI có thể tăng thêm 1 - 2 điểm phần trăm. Điều này sẽ khiến mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4,5% mà Quốc hội đề ra cho năm 2026 trở nên thách thức hơn.
Trong bối cảnh giá năng lượng thế giới tiếp tục biến động phức tạp và khó lường, bà Nguyễn Thu Oanh - Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê) cho biết, áp lực lạm phát cần được theo dõi chặt chẽ và chủ động ứng phó.
Trong đó, việc theo sát diễn biến giá xăng dầu trên thị trường quốc tế và trong nước là yêu cầu then chốt nhằm kịp thời đưa ra các giải pháp điều hành phù hợp. Cùng với đó, bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định cho thị trường nội địa đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế các cú sốc giá. Bà Oanh cũng nhấn mạnh, cần tăng cường quản lý thị trường, ngăn chặn tình trạng lợi dụng đà tăng của giá nhiên liệu để đẩy giá hàng hóa, dịch vụ một cách bất hợp lý, tránh hiện tượng “tát nước theo mưa”.
Từ thực tiễn theo dõi các biến động về chi phí đầu vào và nguồn cung hàng hóa thiết yếu, Cục Thống kê kiến nghị Chính phủ xem xét các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt thông qua điều hành linh hoạt giá nhiên liệu, chi phí vận tải và các khoản phí liên quan đến logistics…
