PV: Xin ông cho biết, sau khi hoàn tất lưu chiểu văn kiện gia nhập Công ước Apostille, Việt Nam sẽ vận hành cơ chế này như thế nào khi Công ước có hiệu lực? Cơ chế Apostille hoạt động như thế nào và khác gì so với quy trình hợp pháp hóa lãnh sự hiện nay?

TS. Phan Hoài Nam

TS. Phan Hoài Nam: Nhằm thực hiện chủ trương đẩy mạnh cải cách hành chính và tăng cường hội nhập quốc tế, ngày 12/12/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 407/NQ-CP, đồng ý việc gia nhập Công ước La Hay năm 1961 về miễn hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ công của nước ngoài (Công ước Apostille).

Ngày 31/12/2025, Văn kiện gia nhập của Việt Nam đã được lưu chiểu tại Bộ Ngoại giao Vương quốc Hà Lan - Cơ quan lưu chiểu Công ước, đồng thời được thông báo tới các quốc gia thành viên. Theo quy định của Công ước, việc gia nhập của Việt Nam sẽ có hiệu lực sau 6 tháng kể từ ngày nộp văn kiện gia nhập, với điều kiện không có quốc gia thành viên nào phản đối. Dự kiến, Công ước Apostille sẽ chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam, đồng thời được áp dụng giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên chấp thuận việc gia nhập này, kể từ ngày 11/9/2026. Việc gia nhập Công ước được kỳ vọng sẽ góp phần đơn giản hóa thủ tục sử dụng giấy tờ công giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên, qua đó tạo thuận lợi hơn cho các hoạt động đầu tư, kinh doanh và giao dịch quốc tế.

Công ước Apostille được thông qua năm 1961, là một điều ước quốc tế đa phương nhằm bãi bỏ yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy tờ công được cấp tại một quốc gia để sử dụng tại quốc gia khác. Theo cơ chế của Công ước, thay vì phải thực hiện quy trình hợp pháp hóa lãnh sự nhiều bước (chứng nhận tại cơ quan có thẩm quyền của quốc gia cấp giấy tờ và tại cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của quốc gia sử dụng giấy tờ), giấy tờ chỉ cần được cấp chứng nhận Apostille bởi cơ quan có thẩm quyền của quốc gia nơi tài liệu được ban hành. Khi đó, tài liệu có thể được sử dụng tại các quốc gia thành viên khác của Công ước mà không cần thêm thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự.

Theo quy định của Công ước, mỗi quốc gia thành viên phải chỉ định một hoặc nhiều cơ quan có thẩm quyền cấp Apostille. Tại Việt Nam, cơ quan có thẩm quyền cấp tem Apostille là Bộ Ngoại giao bao gồm Cục Lãnh sự tại Hà Nội và Sở Ngoại vụ TP. Hồ Chí Minh. Về hình thức, mẫu tem Apostille được quy định thống nhất theo Phụ lục của Công ước. Bên cạnh việc cấp tem Apostille dưới dạng bản giấy theo phương thức truyền thống, Việt Nam cũng triển khai cấp dưới dạng điện tử (e-Apostille) theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc áp dụng đồng thời hai hình thức này cũng giúp tăng tính linh hoạt trong xử lý hồ sơ, đồng thời phù hợp với định hướng hiện đại hoá và số hóa thủ tục hành chính.

Việc Việt Nam gia nhập Công ước Apostille mang lại rất nhiều lợi ích trong phát triển môi trường kinh doanh, đầu tư. Ảnh tư liệu

PV: Việc Việt Nam gia nhập Công ước Apostille sẽ mang lại những tác động cụ thể như thế nào đối với môi trường đầu tư, kinh doanh, đặc biệt trong việc đơn giản hóa thủ tục, tiết kiệm chi phí và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khi tham gia các hoạt động quốc tế, thưa ông?

TS. Phan Hoài Nam: Việc Việt Nam gia nhập Công ước Apostille mang lại rất nhiều lợi ích trong phát triển môi trường kinh doanh, đầu tư.

Trước hết, việc gia nhập Công ước Apostille giúp đơn giản hóa đáng kể thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy tờ công của nước ngoài. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền của quốc gia nơi cấp giấy tờ sẽ thực hiện chứng nhận Apostille trực tiếp trên tài liệu. Sau khi được cấp Apostille, giấy tờ sẽ được các quốc gia thành viên khác của Công ước công nhận về tính xác thực của chữ ký, con dấu và chức danh của người ký mà không cần thực hiện thêm thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự. Nhờ đó, việc triển khai Công ước Apostille và áp dụng chứng nhận Apostille điện tử sẽ mang lại rất nhiều thuận lợi cho cá nhân và tổ chức trong việc sử dụng giấy tờ, tài liệu phục vụ cho các hoạt động hợp tác kinh doanh, đầu tư quốc tế tại các nước thành viên của Công ước.

Gia nhập Công ước Apostille còn tăng tính thuận lợi cho hoạt động đầu tư và kinh doanh quốc tế. Việc áp dụng cơ chế Apostille sẽ giúp các cá nhân và doanh nghiệp dễ dàng sử dụng tài liệu nước ngoài trong nhiều thủ tục pháp lý, chẳng hạn như: thực hiện thủ tục đầu tư; thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; ký kết hợp đồng thương mại quốc tế; thực hiện các thủ tục pháp lý có yếu tố nước ngoài. Nhờ đó, các hoạt động hợp tác kinh doanh và đầu tư quốc tế sẽ được thực hiện nhanh chóng, thuận lợi và tiết kiệm thời gian. Đồng thời, việc loại bỏ quy trình hợp pháp hóa lãnh sự nhiều bước giúp: giảm chi phí thực hiện thủ tục; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ; giảm gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp.

Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh tại Việt Nam.

PV: Ông đánh giá thế nào về triển vọng khi Công ước Apostille sẽ có hiệu lực tại Việt Nam từ tháng 9/2026?

TS. Phan Hoài Nam: Tôi đánh giá cao về cột mốc này. Khi Công ước Apostille chính thức có hiệu lực, các giấy tờ công được cấp tại các quốc gia thành viên và đã được chứng nhận Apostille sẽ có thể sử dụng tại Việt Nam mà không cần thực hiện thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự truyền thống. Cơ chế này không chỉ đơn thuần là cắt giảm thủ tục mà còn mang lại những triển vọng mang tính chiến lược: trước hết là tạo thuận lợi cho các giao dịch pháp lý quốc tế; từ đó thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động hợp tác thương mại và đầu tư; kế đến là nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của các thủ tục hành chính có yếu tố nước ngoài.

Việc gia nhập Công ước Apostille có thể xem là một bước đột phá trong hành chính tư pháp, minh chứng cho nỗ lực của Chính phủ trong việc cải cách thủ tục hành chính và hội nhập sâu rộng vào hệ thống pháp lý quốc tế.

PV: Xin cảm ơn ông!