Xung đột tại Trung Đông đang làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi chi phí vận chuyển tăng mạnh, thậm chí thiếu tàu. Trước tình hình này, nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh để duy trì đơn hàng và tiến độ giao hàng.

Thực tế, với một doanh nghiệp nông sản có khoảng 11% thị phần tại khu vực Trung Đông, việc chi phí vận chuyển tăng gấp 5 lần, thậm chí có thời điểm không có tàu, đã ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch xuất khẩu. Trước áp lực đó, ông Phan Minh Thông - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phúc Sinh, cho biết doanh nghiệp đã chuyển hướng sang các thị trường khác như châu Á, châu Âu, Mỹ và Bắc Mỹ. Trong đó, thị trường châu Âu - vốn là thị trường chủ lực sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm bù đắp cho phần sụt giảm từ Trung Đông, qua đó duy trì đầu ra trong bối cảnh khó khăn.

Việc chuyển hướng thị trường giúp doanh nghiệp duy trì đầu ra, song không thể giải quyết ngay những khó khăn phát sinh từ chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng kéo dài. Theo ông Nguyễn Đình Tùng - Tổng Giám đốc Vina T&T, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu sang Trung Đông gần như đã “đứt gãy”. Để thích ứng, doanh nghiệp phải đẩy mạnh chế biến sâu nhằm tích trữ hàng hóa, đồng thời nâng cao năng lực bảo quản để đảm bảo chất lượng khi thời gian vận chuyển kéo dài. Ông Tùng cũng đề xuất: "Ngân hàng có thể giãn nợ, hỗ trợ vốn để doanh nghiệp duy trì sản xuất, tránh đứt gãy ở thời điểm này”.

Không chỉ lĩnh vực nông sản, áp lực chi phí vận chuyển tăng cao cũng lan sang ngành dệt may. Các doanh nghiệp trong ngành buộc phải thay đổi phương thức sản xuất để giảm thiểu rủi ro và kiểm soát chi phí. Ông Phạm Văn Việt - Tổng Giám đốc Công ty Việt Thắng Jean, Phó Chủ tịch Hội Dệt may Thêu đan TP.Hồ Chí Minh, cho biết doanh nghiệp đã chia nhỏ đơn hàng, đồng thời tái cấu trúc sản xuất theo hướng tự động hóa nhằm giảm giá thành.

Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết chuỗi trong nước cũng được chú trọng để chủ động nguồn nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào bên ngoài. Doanh nghiệp đồng thời mở rộng hợp tác sản xuất, kể cả với đối tác nước ngoài, nhằm đảm bảo tiến độ và duy trì đơn hàng trong bối cảnh chi phí gia tăng.

Doanh nghiệp Việt tối ưu chuỗi cung ứng để giữ nhịp xuất khẩu trước tình hình biến động Trung Đông. Ảnh: Lạc Nguyên

Từ thực tế của các doanh nghiệp, bài toán chi phí không chỉ nằm ở vận tải quốc tế mà còn ở logistics trong nước. Theo ông Nhữ Đình Thiện - Tổng Thư ký Hiệp hội Đại lý và Môi giới Hàng hải Việt Nam, hiện nay phần lớn hoạt động vận chuyển hàng hóa vẫn phụ thuộc vào đường bộ, trong khi phương thức này chịu nhiều áp lực về chi phí như kẹt xe, giá nhiên liệu và các chi phí phát sinh khác.

Ông Thiện dẫn chứng, chi phí vận chuyển một container bằng đường bộ ra khu vực Cái Mép có thể lên tới 4–5 triệu đồng, trong khi vận tải thủy có thể vận chuyển số lượng lớn container trong một chuyến, giúp giảm đáng kể chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa.

Trong bối cảnh chi phí vận chuyển quốc tế tăng mạnh, việc chi phí logistics nội địa vẫn ở mức cao càng làm gia tăng áp lực lên doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ thích ứng với biến động bên ngoài mà còn phải tối ưu lại toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất, bảo quản đến vận chuyển.

Cùng với nỗ lực tự thân, các hiệp hội doanh nghiệp kiến nghị cần có các chính sách linh hoạt hơn về dòng tiền, thuế để hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất trong giai đoạn khó khăn. Về dài hạn, việc khai thác hiệu quả vận tải thủy nội địa được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh.