Chiều 21/4, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về Kế hoạch đầu tư công trung hạn, Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và Kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030. Phiên thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp thẳng thắn của các đại biểu nhằm gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực và siết chặt kỷ luật đầu tư.

Các đại biểu tham dự phiên họp chiều 21/4. Ảnh: Đức Thanh

Về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, các đại biểu đề nghị quán triệt Kết luận số 18, bảo đảm phân bổ vốn tập trung, trọng tâm, trọng điểm, khắc phục tình trạng dàn trải, giảm số lượng dự án. Việc bố trí vốn cần đảm bảo cân đối nguồn lực dự phòng hợp lý, phù hợp với khả năng tài chính quốc gia. Ngân sách trung ương ưu tiên cho các chương trình mục tiêu quốc gia, nhiệm vụ quốc phòng an ninh và các dự án trọng điểm. Đồng thời, gắn phân bổ vốn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, rà soát chặt chẽ danh mục dự án, siết chặt kỷ luật kỷ cương ở địa phương, gắn trách nhiệm người đứng đầu.

Đối với kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm và kế hoạch trả nợ công giai đoạn 2026-2030, các đại biểu đánh giá cao kết quả tích cực của giai đoạn 2021 - 2025, đặc biệt là thu ngân sách thường xuyên vượt dự toán. Trên cơ sở đó, đề nghị đánh giá kỹ cơ cấu, chất lượng nguồn thu, xây dựng các kịch bản thu sát thực tế, đồng thời có chính sách nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Chính sách thu phải là bệ đỡ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã giải trình làm rõ nhiều định hướng quan trọng trong điều hành chính sách tài khóa.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại Quốc hội

Về chính sách thu, Bộ trưởng nhấn mạnh trong giai đoạn tới, nhu cầu nguồn vốn cho đầu tư phát triển rất cao, do đó trước hết phải đảm bảo nguồn thu, bởi “có thu thì mới có chi”. Theo Bộ trưởng, chính sách thu tiếp tục phải được rà soát để đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, bao quát nguồn thu. Quan trọng hơn là chính sách này phải hỗ trợ, khuyến khích kinh tế phát triển, là bệ đỡ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và kết nối với doanh nghiệp FDI để nâng cao năng suất, chất lượng.

Muốn vậy, chính sách thu phải "đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, dễ áp dụng, dễ kiểm tra, công khai, minh bạch". Đặc biệt, Bộ trưởng nêu rõ phải đảm bảo chi phí hành thu hiệu quả nhất – tức là chi phí cho bộ máy thu thuế, chi phí tuân thủ của đối tượng nộp thuế phải thấp nhất. Bên cạnh đó, chính sách thu phải được điều chỉnh linh hoạt để đáp ứng với tình hình thực tiễn, điển hình như việc Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về giảm thuế xăng dầu và sắp tới là rà soát nâng mức ngưỡng chịu thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Về chi ngân sách, Bộ trưởng ghi nhận băn khoăn của các đại biểu về việc sử dụng nguồn lực hiệu quả. Cung cấp thêm thông tin, Bộ trưởng cho biết chi thường xuyên theo kế hoạch hiện tại là rút còn khoảng 60% tổng số chi. Đây là nỗ lực rất lớn của các cơ quan liên quan, khi vẫn phải đảm bảo các khoản chi như đào tạo, bệnh viện, hoạt động bộ máy, ưu tiên cho an ninh quốc phòng, an sinh xã hội, giáo dục y tế và đặc biệt là đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới. Để tiết kiệm nguồn lực, ngoài dự toán năm 2026 đã cắt giảm 10% chi thường xuyên, Thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ đạo tiếp tục rà soát, cắt giảm thêm 5% nữa để dành nguồn lực cho đầu tư phát triển, Bộ trưởng cho hay.

Chọn trúng, chọn đúng các dự án có tính chất lan toả

Đối với chi đầu tư, Bộ trưởng cho biết tổng nguồn vốn đầu tư công giai đoạn này đã tăng lên tới hơn 8,2 triệu tỷ đồng, trong đó chi của trung ương là 3,8 triệu tỷ và của địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng. Do đó, vấn đề nâng cao hiệu quả đầu tư là yêu cầu bắt buộc, như mục tiêu giảm ICOR đã được thảo luận rất nhiều tại Quốc hội.

Thông tin thêm, Bộ trưởng cho hay trong tuần này, Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ chủ trì một hội nghị toàn quốc rà soát lại toàn bộ công tác giải ngân đầu tư công. Các cơ quan liên quan đã được giao rà soát, hoàn thiện để nhập Luật Đầu tư công vào Luật Ngân sách nhà nước, rà soát lại Luật Xây dựng, cũng như các tiêu chuẩn, định mức, để thời gian chuẩn bị đầu tư là ngắn nhất. Mục đích là để chọn trúng, chọn đúng các dự án có tính chất lan tỏa, triển khai trong thời gian ngắn nhất để đưa vào vận hành, sớm tạo ra năng lực sản xuất mới.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Tại Quốc hội, nhiều đại biểu cũng đề cập đến việc rà soát lại Luật Đấu thầu, bởi riêng quy trình đấu thầu hiện nay kéo dài đến khoảng 6 tháng và có rất nhiều vướng mắc xung quanh. Bộ trưởng khẳng định sẽ tiếp tục rà soát Luật, cũng như công tác tổ chức triển khai, các vướng mắc về mặt bằng, tiêu chuẩn định mức, giá vật liệu xây dựng thông thường, quy trình thanh quyết toán, bảo hành, nghiệm thu. Tất cả quy trình thủ tục này cần được rà soát thực hiện theo đúng tinh thần của Kết luận 18.

Vốn Trung ương sẽ tập trung vào bố trí 10% cho các dự án chuyển tiếp và công trình khẩn cấp, 75% để triển khai các dự án trong danh mục chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng, đặc biệt là các dự án về hạ tầng giao thông, logistic và năng lượng. Còn 4,4 triệu tỷ đồng của địa phương sẽ thực hiện đúng tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Với tinh thần đó, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn bày tỏ mong muốn Quốc hội và các cơ quan dân cử giám sát chặt chẽ vấn đề này, đồng thời tăng quyền cho người đứng đầu, người quyết định triển khai dự án, gắn với chịu trách nhiệm đến cùng về dự án.