Thảo luận tại phiên họp sáng 4/6 về dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), nội dung về đối tượng chịu thuế và không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt vẫn là vấn đề nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm.

Áp thuế để tăng dần nhận thức về sức khoẻ, môi trường

Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh băn khoăn về mục đích và ý nghĩa của việc áp thuế với mặt hàng điều hoà nhiệt độ và xăng. Hoan nghênh Chính phủ đã tiếp thu việc không áp thuế tiêu thụ đặc biệt với điều hoà nhiệt độ công suất từ 24.000 BTU trở xuống và 90.000 BTU trở lên, song Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cũng bày tỏ mong muốn chuyển sang đánh thuế bảo vệ môi trường với mặt hàng này cũng như với mặt hàng xăng thay vì thuế tiêu thụ đặc biệt bởi đây đã trở thành mặt hàng thiết yếu. Một số thành viên khác nêu ý kiến về ý nghĩa và tác động của việc áp thuế với nước giải khát có đường…

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn phát biểu tại phiên họp

Giải trình về các nội dung này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho biết loại điều hòa nhiệt độ công suất từ 90.000 BTU trở xuống được sử dụng nhiều và tiêu thụ năng lượng điện lớn. Đây là một trong những tác nhân khiến trái đất nóng lên, do sử dụng các chất làm mát gây hại cho tầng ozone và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Vì lý do này, tại nhiều nước cũng có quy định chặt chẽ khi lắp đặt điều hoà nhiệt độ.

Mặt khác, tiếp thu các ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra đã tiếp thu vào dự thảo thu hẹp các loại điều hoà nhiệt độ phải chịu thuế. Ước tính, số thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt khoảng 2.800 tỷ đồng, sau khi thu hẹp như dự thảo, số thu ngân sách sẽ giảm thêm khoảng 840 tỷ đồng. Tuy nhiên, con số này sẽ còn thay đổi theo thị trường do người tiêu dùng có thể chuyển sang các loại điều hoà không phải chịu thuế.

Liên quan đến xăng dầu, như đã giải trình tại báo cáo, Thứ trưởng nêu rõ việc thu thuế đã áp dụng từ rất nhiều năm nay. Đặc biệt, việc này càng quan trọng khi chúng ta thực hiện cam kết tại COP26 về giảm phát thải khí nhà kính.

Đồng thời, việc thu thuế cũng liên quan đến mục tiêu khuyến khích sử dụng xăng E5 và E10. Mức thuế trong dự thảo cho hai loại xăng này giảm dần, đối với xăng E5 là 8% và xăng E10 là 7% (so với xăng thông thường là 10%). Hơn nữa, không chỉ xăng E5 hay E10, Bộ Công thương cũng đang báo cáo Chính phủ để nâng các tiêu chuẩn lên xăng E10 hay thậm chí E20 như các nước. Như vậy, bên cạnh các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, thuế tiêu thụ đặc biệt là công cụ hiệu quả để khuyến khích sử dụng xăng sinh học.

Tiếp tục giải thích băn khoăn của Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Thanh Hải và Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh về hàm lượng đường trong đồ uống, Thứ trưởng Cao Anh Tuấn khẳng định dự thảo quy định rõ áp thuế với nước giải khát có hàm lượng đường là 5 gam/100 ml.

Quy định này không bao gồm các đồ uống là sữa và các sản phẩm từ sữa, thực phẩm dạng lỏng dùng cho mục đích dinh dưỡng, nước khoáng thiên nhiên, nước khoáng, nước uống đóng chai, nước rau quả nguyên chất, nectar (mật rau, quả), sản phẩm từ ca cao, các sản phẩm từ trái cây tự nhiên, nước dừa, sản phẩm từ sữa, thực phẩm dạng lỏng với mục đích dinh dưỡng. Do đó, các mặt hàng này không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

Chủ nhiệm Ủyỷ ban Công tác đại biểu Nguyễn Thanh Hải nêu ý kiến

Cũng theo Thứ trưởng, xu hướng áp thuế với nước giải khát có đường đang tăng rất nhanh. Từ chỉ khoảng 15 quốc gia vào năm 2012 thì đến nay 107 quốc gia, vùng lãnh thổ đã áp dụng, tăng nhận thức về hạn chế sử dụng với cả nhà sản xuất và người tiêu dùng. Mức thuế phổ biến là từ 20 – 40% và đây cũng là quan điểm của Bộ Y tế và các tổ chức liên quan đến bảo vệ sức khoẻ kiên quyết ủng hộ.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, dự thảo chỉ thiết kế ở mức 8% – 10%, lùi thời hạn áp dụng đến năm 2027. “Đây là mức rất hợp lý so với khu vực và thế giới, để bước đầu tăng dần nhận thức, giảm sử dụng nước giải khát có đường”, Thứ trưởng Cao Anh Tuấn trình bày.

Thu thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng là cần thiết

Làm rõ thêm, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, xăng và điều hòa nhiệt độ đúng là mặt hàng thiết yếu nhưng vẫn cần khuyến khích hạn chế sử dụng, sử dụng tiết kiệm, “càng ít càng tốt”. Quốc hội tới đây ban hành Luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm cũng là cách khuyến khích xu hướng này. “Ngay cả điều hòa nhiệt độ dù sử dụng công nghệ hiện đại nhất thì cũng không thể nói là không phát thải mà chỉ ít hơn thôi”, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nêu ý kiến.

Tại báo cáo giải trình, cơ quan thẩm tra cũng đồng tình rằng về lâu dài, cần nghiên cứu phương án sửa đổi một cách đồng bộ cả thuế tiêu thụ đặc biệt lẫn thuế bảo vệ môi trường để có thể đánh thuế mặt hàng xăng một cách hợp lý, phù hợp với thông lệ quốc tế. Còn trong giai đoạn hiện nay, việc thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng vẫn là cần thiết.

Đối với các mặt hàng rượu, bia, thuốc lá, nước giải khát có đường, việc hạn chế sử dụng để bảo vệ sức khỏe người dân là vấn đề tất cả các đại biểu Quốc hội đều đồng tình. Báo cáo của cơ quan thẩm tra về vấn đề này cũng dựa trên ý kiến của các cơ quan chức năng có thẩm quyền như Bộ Y tế, các hiệp hội, tổ chức chuyên môn như hiệp hội nghề nghiệp, Tổ chức Y tế thế giới… Mặc dù các tổ chức, cơ quan đều đề nghị đánh thuế cao và ngay nhưng dự thảo đã đưa ra hai phương án và chọn phương án thuế suất thấp, lộ trình dãn ra để giảm tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cho hay.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải phát biểu kết luận phiên họp.

Thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất quy định điều hòa nhiệt độ có công suất 24.000 BTU đến 90.000 BTU thuộc diện đối tượng không chịu thuế, không thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với điều hòa nhiệt độ có công suất từ 24.000 BTU trở xuống và loại có công suất từ 90.000 BTU trở lên. “Thu ngân sách thì không nhiều nhưng nó thể hiện quan điểm của chúng ta đối với vấn đề bảo vệ môi trường”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng thống nhất với đề nghị của các cơ quan về giữ nước giải khát có đường và xăng trong diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt như dự thảo đã trình. Tuy nhiên, đề nghị các cơ quan tiếp tục rà soát để hoàn thiện giải trình, đảm bảo tính thuyết phục khi trình ra Quốc hội.