Giám sát xuyên suốt ba giai đoạn

Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam (VNX) vừa ban hành Quy chế giám sát tăng cường đối với giao dịch chứng khoán trong các kỳ cơ cấu chỉ số FTSE Russell. Quy chế áp dụng đối với các cổ phiếu niêm yết tại Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HoSE) trong thời kỳ cơ cấu danh mục của các chỉ số do FTSE Russell xây dựng, quản lý theo thỏa thuận hợp tác với VNX và công ty con.

Theo VNX, hoạt động giám sát tăng cường nhằm nhận diện sớm các giao dịch có dấu hiệu thao túng giá chứng khoán hoặc sử dụng thông tin nội bộ để trục lợi trong thời kỳ cơ cấu danh mục chỉ số. Đối tượng thực hiện gồm VNX, HoSE và các thành viên giao dịch của VNX.

Điểm đáng chú ý là hoạt động giám sát được triển khai liên tục theo chu trình gồm ba giai đoạn, bao phủ cả khoảng thời gian trước khi FTSE Russell công bố kết quả rà soát.

Giai đoạn thứ nhất bắt đầu từ ngày giao dịch liền trước ngày chốt dữ liệu và kéo dài đến ngày giao dịch liền trước ngày công bố thông tin. Trong giai đoạn này, đối tượng được giám sát là những cổ phiếu có khả năng được thêm vào hoặc loại khỏi thành phần chỉ số.

Ngày chốt dữ liệu được xác định là thời điểm kết thúc kỳ thu thập dữ liệu đầu vào để FTSE Russell phân loại và xác định cổ phiếu thành phần, tỷ trọng hoặc tỷ lệ đầu tư được. Các dữ liệu có thể bao gồm vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, giới hạn sở hữu nước ngoài và những tiêu chí khác theo quy tắc của từng bộ chỉ số.

Giai đoạn thứ hai kéo dài từ ngày FTSE Russell công bố thông tin đến ngày giao dịch liền trước ngày chỉ số có hiệu lực. Khi đó, trọng tâm giám sát chuyển sang những cổ phiếu chính thức được công bố thêm vào hoặc loại khỏi danh mục.

Giai đoạn cuối cùng bắt đầu từ ngày chỉ số có hiệu lực và kéo dài đến hết 5 ngày giao dịch liền sau đó. Việc tiếp tục theo dõi sau cơ cấu giúp cơ quan vận hành thị trường đánh giá đầy đủ diễn biến giao dịch trước, trong và sau thời điểm dòng tiền thực hiện điều chỉnh danh mục.

Ba nhóm nội dung được đặt trong diện giám sát tăng cường gồm giao dịch của tài khoản hoặc nhóm tài khoản có dấu hiệu tác động đến giá, thanh khoản; dấu hiệu tác động đến giá đóng cửa tại ngày giao dịch liền trước ngày chỉ số có hiệu lực; và giao dịch có dấu hiệu sử dụng thông tin nội bộ trong mua, bán chứng khoán.

HoSE được giao chủ trì xây dựng, ban hành và tổ chức triển khai quy trình giám sát sau khi được VNX chấp thuận. Trên cơ sở bộ tiêu chí giám sát giao dịch chứng khoán do VNX ban hành và điều kiện thực tế của thị trường, HoSE sẽ xác định các tham số áp dụng, báo cáo VNX cho ý kiến trước khi triển khai.

Khi phát hiện giao dịch có dấu hiệu nghi vấn, HoSE có thể yêu cầu thành viên giao dịch cung cấp thông tin, tài liệu để làm rõ; đồng thời báo cáo UBCKNN và VNX theo quy định. Các công ty chứng khoán có trách nhiệm cung cấp kịp thời, đầy đủ và chính xác thông tin khi được yêu cầu.

Quy chế mới được thực hiện đồng thời với hệ thống giám sát giao dịch hiện hành, không thay thế các hoạt động giám sát thường xuyên. Văn bản cũng không đặt ra loại lệnh, giới hạn giao dịch hay nghĩa vụ báo cáo mới áp dụng trực tiếp cho toàn bộ nhà đầu tư.

Chuẩn bị cho giai đoạn mới của dòng vốn chỉ số

Quy chế được ban hành trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang chuẩn bị bước vào giai đoạn triển khai quyết định nâng hạng của FTSE Russell.

Trước đó, vào tháng 10/2025, FTSE Russell công bố quyết định chuyển Việt Nam từ nhóm thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, với ngày hiệu lực dự kiến là 21/9/2026. Sau kỳ đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026, tổ chức cung cấp chỉ số này tiếp tục xác nhận lộ trình nâng hạng.

Theo kế hoạch, cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào FTSE Global Equity Index Series (FTSE GEIS) qua bốn giai đoạn, bắt đầu từ tháng 9/2026 và dự kiến hoàn tất vào tháng 9/2027. Cách triển khai theo từng bước giúp các quỹ và nhà đầu tư tổ chức có thêm thời gian điều chỉnh danh mục, đồng thời hạn chế tác động lớn trong một thời điểm lên thị trường.

Ngày 21/8 vừa qua, FTSE Russell đã công bố kết quả chỉ báo của kỳ rà soát bán niên tháng 9/2026. Theo đó, 27 cổ phiếu Việt Nam được dự kiến bổ sung vào các nhóm vốn hóa lớn, vừa và nhỏ thuộc FTSE GEIS.

Trong nhóm vốn hóa lớn có VCB, VIC và VHM, nhóm vốn hóa vừa gồm BID, HPG và VPB. Ngoài ra, 21 cổ phiếu được phân loại vào nhóm vốn hóa nhỏ. Các thay đổi dự kiến chính thức được áp dụng từ ngày 21/9.

Đối với các quỹ mô phỏng chỉ số, thời điểm danh mục mới có hiệu lực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hoạt động mua, bán thường tập trung trong phiên giao dịch liền trước ngày hiệu lực, nhất là vào thời điểm đóng cửa, nhằm đưa tỷ trọng danh mục về gần nhất với chỉ số tham chiếu và hạn chế sai lệch mô phỏng.

Đặc điểm có thể dự báo trước về thời gian và hướng giao dịch khiến các kỳ cơ cấu chỉ số cần một cơ chế giám sát phù hợp. Việc theo dõi giá đóng cửa, thanh khoản và nhóm tài khoản trong toàn bộ chu kỳ giúp nhận diện sớm những giao dịch có dấu hiệu bất thường, đồng thời bảo đảm hoạt động điều chỉnh danh mục diễn ra công bằng, minh bạch.

Cùng với việc hiện đại hóa hệ thống giao dịch, cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và hoàn thiện quy trình xử lý giao dịch, cơ chế giám sát chuyên biệt đối với các kỳ cơ cấu chỉ số cho thấy công tác chuẩn bị cho giai đoạn sau nâng hạng đang được triển khai ở cả khía cạnh thu hút dòng vốn và bảo đảm thị trường vận hành an toàn, minh bạch.