Thể chế mở đường

Hoàn thiện thể chế là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước. Đối với ngành Tài chính, yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi chính sách tài chính tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, đời sống người dân, khả năng huy động nguồn lực và hiệu quả vận hành “mạch máu” nền kinh tế.

Những năm qua, ngành Tài chính đã tập trung đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, chuyển từ tư duy quản lý chặt sang thiết kế hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển. Các quy định được rà soát thường xuyên nhằm loại bỏ chồng chéo, bất cập, giảm thủ tục hành chính và nâng cao tính minh bạch.

Đồ họa: Phương Anh

Ông Hoàng Thái Sơn - Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, yêu cầu cải cách thể chế được nâng lên tầm cao mới. Tư duy “không quản được thì cấm” từng bước được thay thế bằng yêu cầu xây dựng thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Trên tinh thần đó, ngành Tài chính đã cụ thể hóa trong toàn bộ quy trình xây dựng, tổ chức thi hành và rà soát chính sách, gắn lập pháp với đánh giá tác động, tham vấn đối tượng chịu tác động và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Khối lượng công tác xây dựng pháp luật của ngành Tài chính luôn rất lớn. Năm 2025, Bộ Tài chính trình Chính phủ để trình Quốc hội thông qua 25 luật, nghị quyết; ban hành 86 nghị định, nghị quyết và 8 quyết định quy phạm pháp luật; đồng thời ban hành 144 thông tư theo thẩm quyền. Từ đầu năm 2026 đến tháng 8/2026, Bộ đã rà soát tổng thể 1.353 văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý, đồng thời chủ trì soạn thảo và triển khai 50 thông tư trong chương trình lập pháp.

Cải cách thể chế thể hiện rõ trong chính sách đầu tư, kinh doanh. Luật Đầu tư năm 2025 đã đưa 39 ngành, nghề ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đồng thời thu hẹp phạm vi điều kiện đối với 20 ngành, nghề khác. Đến tháng 8/2026, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện còn 142 ngành, giảm 56 ngành so với trước.

Chính sách thuế cũng được điều chỉnh theo hướng sát thực tiễn hơn. Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025 nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế của hộ, cá nhân kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm, đồng thời bổ sung cơ chế khuyến khích nhân lực chất lượng cao trong khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh. Luật Quản lý thuế mới thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng dịch vụ công trực tuyến và tăng cường quản lý dựa trên mức độ tuân thủ.

Trong quản lý ngân sách, cải cách tập trung tăng tính chủ động cho các cấp chính quyền, đồng thời nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực công. Quy trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách tiếp tục được đơn giản hóa. Chính sách đấu thầu cũng được sửa đổi theo hướng tăng quyền chủ động, tạo thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Cải cách thể chế đang tác động trực tiếp đến dòng vốn và hoạt động đầu tư. Việc rà soát, tháo gỡ các dự án tồn đọng giúp khơi thông nguồn lực bị đình trệ, đưa trở lại nền kinh tế. Cùng với đó, cải cách thủ tục hành chính tạo chuyển biến rõ nét trong quan hệ giữa cơ quan quản lý với người dân, doanh nghiệp. Năm 2025, Bộ Tài chính đã tiếp nhận và xử lý 100% trong tổng số 5.613 kiến nghị, phản ánh thuộc thẩm quyền; đến tháng 8/2026, tỷ lệ công khai kết quả xử lý trên Cổng Dịch vụ công quốc gia tiếp tục duy trì ở mức 100%.

Hiệu quả cải cách được phản ánh rõ qua các chỉ số kinh tế. Trong 7 tháng năm 2026, thu ngân sách nhà nước ước đạt 1.834,6 nghìn tỷ đồng, bằng 72,5% dự toán năm; số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt hơn 187,2 nghìn doanh nghiệp; vốn hóa thị trường chứng khoán đạt hơn 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương 82,3% GDP; giải ngân đầu tư công đạt 425.312 tỷ đồng.

Những kết quả này cho thấy chính sách tài chính đang từng bước mở rộng không gian vận động cho các nguồn lực. Cải cách đồng bộ về thủ tục, điều kiện kinh doanh, thuế, ngân sách và đầu tư công đang hướng tới mục tiêu đưa nguồn lực vào nền kinh tế nhanh hơn, giảm chi phí xã hội và nâng cao hiệu quả tăng trưởng.

Kiến tạo không gian phát triển mới

Giai đoạn phát triển mới đặt ra yêu cầu thể chế phải có khả năng dự báo và đi trước thực tiễn. Trong bối cảnh nền kinh tế xuất hiện nhiều mô hình kinh doanh, phương thức huy động vốn và động lực tăng trưởng mới, chính sách tài chính cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý để các động lực này phát triển.

Chính sách thuế ngày càng hướng tới khuyến khích đầu tư vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh. Chính sách ngân sách tập trung nâng cao hiệu quả phân bổ, ưu tiên các chương trình có sức lan tỏa lớn. Chính sách đầu tư tiếp tục theo hướng rút ngắn quy trình, tăng quyền chủ động và nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành.

Thể chế tài chính cũng đang mở rộng không gian cho các thị trường mới. Khung pháp lý về trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, thị trường tài sản mã hóa, tín chỉ carbon, trái phiếu xanh và các công cụ tài chính dài hạn đang từng bước được hoàn thiện. Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng được vận hành theo cơ chế linh hoạt, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, mở thêm kênh huy động vốn và thu hút đầu tư.

Chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức quản lý tài chính, Do đó, ngành Tài chính đẩy mạnh xây dựng nền tài chính số, ngân sách số và hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu. Các lĩnh vực thuế, hải quan, ngân sách, tài sản công và dịch vụ công được kết nối trên nền tảng số, giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí giao dịch và tăng hiệu quả giám sát. Dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng trong hoạch định chính sách.

Phân cấp, phân quyền tiếp tục là trụ cột trong cải cách thể chế tài chính. Việc trao quyền luôn đi kèm trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế kiểm soát. Chính quyền địa phương được tăng tính chủ động trong quyết định và sử dụng nguồn lực, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình, qua đó giúp chính sách tài chính sát thực tiễn và phản ứng nhanh hơn với yêu cầu phát triển.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu tăng trưởng cao đòi hỏi chất lượng thể chế phải tiếp tục được nâng lên. Ngành Tài chính sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, tháo gỡ điểm nghẽn, phát triển thị trường tài chính hiện đại, huy động hiệu quả nguồn lực trong và ngoài nước, thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong không khí kỷ niệm Quốc khánh 2/9, nhìn lại hành trình đổi mới thể chế tài chính cũng là nhìn lại quá trình xây dựng nền tảng phát triển đất nước. Chặng đường phía trước đòi hỏi ngành Tài chính tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng chính sách và giữ vững vai trò kiến tạo, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.