Hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý đồng bộ

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, chỉ tính riêng trong năm 2025, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công tiếp tục được hoàn thiện mạnh mẽ. Cụ thể, Chính phủ đã ban hành 16 nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành 1 quyết định, Bộ Tài chính ban hành 12 thông tư theo thẩm quyền nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp.

Các quy định mới đã làm rõ thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý tài sản công, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong việc quản lý, khai thác tài sản. Đặc biệt, việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền địa phương đã góp phần rút ngắn quy trình, nâng cao hiệu quả xử lý, tránh tình trạng chồng chéo, kéo dài như trước đây.

Trên nền tảng thể chế ngày càng hoàn thiện, công tác xử lý tài sản công dôi dư đã ghi nhận những kết quả tích cực trên phạm vi cả nước.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Theo tổng hợp của Bộ Tài chính, đến đầu năm 2026, 100% địa phương đã hoàn thành việc xử lý 25.885 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Đây là con số có ý nghĩa quan trọng, phản ánh nỗ lực rất lớn của các bộ, ngành và địa phương trong việc đưa tài sản công trở lại phục vụ nền kinh tế.

Trong số đó, hàng nghìn cơ sở đã được chuyển đổi công năng phục vụ trực tiếp người dân. Cụ thể, 2.913 cơ sở được bố trí cho giáo dục, 618 cơ sở cho y tế, 2.296 cơ sở cho văn hóa, thể thao; hơn 8.500 cơ sở tiếp tục được sử dụng làm trụ sở làm việc. Ngoài ra, gần 4.500 cơ sở được giao cho tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, khai thác theo quy định.

Những con số này cho thấy định hướng ưu tiên tái sử dụng tài sản công phục vụ dân sinh đang được triển khai hiệu quả. Thay vì để hoang hóa hoặc sử dụng kém hiệu quả, nhiều trụ sở cũ đã được “hồi sinh” với chức năng mới, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công và tiết kiệm ngân sách đầu tư.

Phân cấp mạnh, địa phương linh hoạt triển khai

Một trong những nguyên tắc xuyên suốt trong chỉ đạo của Chính phủ là ưu tiên chuyển đổi công năng các trụ sở dôi dư sang mục đích phục vụ cộng đồng.

Theo đó, các cơ sở nhà, đất sau sắp xếp được khuyến khích sử dụng làm cơ sở y tế, giáo dục, thiết chế văn hóa, thể thao hoặc các công trình công cộng khác. Trường hợp không còn nhu cầu sử dụng, tài sản sẽ được thu hồi, giao cho tổ chức phát triển quỹ đất để quản lý, khai thác theo quy định.

Song song với đó, các địa phương phải cập nhật, điều chỉnh kịp thời quy hoạch tỉnh, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và nông thôn để bảo đảm việc chuyển đổi công năng phù hợp với định hướng phát triển lâu dài.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp tận dụng hiệu quả tài sản công, mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, vùng sáp nhập.

Ngoài ra, theo Bộ Tài chính, một trong những điểm đổi mới quan trọng là pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công thời gian qua đã phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương trong việc quyết định phương án xử lý tài sản.

Cụ thể, tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, việc xử lý tài sản công dôi dư có thể được thực hiện theo nhiều hình thức như: chuyển đổi công năng sử dụng, thu hồi, điều chuyển, chuyển giao, bán, thanh lý… Việc lựa chọn phương án phụ thuộc vào thực trạng tài sản và nhu cầu thực tế của từng địa phương.

Đối với diện tích vượt tiêu chuẩn, định mức khi điều chuyển trụ sở, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định giao cho đơn vị khác sử dụng nếu phù hợp. Trong trường hợp chưa thể điều chuyển ngay, đơn vị đang quản lý hoặc tiếp nhận có trách nhiệm bảo quản, khai thác tạm thời, bảo đảm không để xảy ra thất thoát, lãng phí.

Đáng chú ý, Nghị định số 03/2025/NĐ-CP quy định việc sắp xếp lại, xử lý tài sản công là nhà, đất (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 286/2025/NĐ-CP) đã cho phép không phải thực hiện lại thủ tục sắp xếp, xử lý nhà, đất đối với các trường hợp sáp nhập, hợp nhất theo phương án được phê duyệt, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý.

Với sự phân cấp mạnh mẽ đó, nhiều địa phương đã chủ động, linh hoạt trong việc xử lý tài sản công, do đó kết quả của công tác này mang lại bước đầu đã đạt hiệu quả tốt.

Đơn cử, tại Đồng Tháp, việc xử lý trụ sở dôi dư được thực hiện đồng bộ ngay sau khi hoàn tất sắp xếp đơn vị hành chính. Các cơ sở được rà soát, phân loại rõ ràng để bố trí lại làm trụ sở, chuyển đổi công năng hoặc giao cho các đơn vị quản lý, khai thác.

Theo báo cáo từ UBND tỉnh Đồng Tháp, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh đã triển khai kịp thời các hướng dẫn của Bộ Tài chính về bố trí, sắp xếp, xử lý trụ sở và tài sản công. Đồng thời, tỉnh cũng ban hành kế hoạch xử lý đối với các cơ sở dôi dư, không sử dụng hoặc sử dụng kém hiệu quả, qua đó bảo đảm việc quản lý, khai thác tài sản công đúng quy định và phù hợp với thực tiễn địa phương. Cách làm này giúp Đồng Tháp hạn chế tối đa tình trạng tài sản bị bỏ hoang, đồng thời khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất hiện có.

Tại Phú Thọ, công tác xử lý tài sản công được gắn chặt với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều trụ sở cũ sau sắp xếp đã được chuyển đổi thành trường học, cơ sở y tế hoặc thiết chế văn hóa, góp phần cải thiện hạ tầng xã hội mà không phải đầu tư mới từ ngân sách.

Còn tại Hà Nội, lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu siết chặt kỷ cương trong quản lý tài sản công, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xử lý trụ sở dôi dư gắn với cải cách hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công…

Có thể thấy, với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương, tài sản công dôi dư từ chỗ là gánh nặng quản lý đã được “đánh thức”, trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ngày càng cao, việc quản lý, sử dụng tài sản công cần tiếp tục được đổi mới theo hướng minh bạch, hiệu quả, gắn với nhu cầu thực tiễn và quy hoạch phát triển. Chỉ khi đó, mỗi trụ sở, mỗi mét vuông đất công mới thực sự phát huy giá trị, đóng góp thiết thực cho sự phát triển chung.