Doanh nghiệp vẫn tốn nhiều chi phí cho thủ tục hành chính

Các đề xuất cải cách được xác định khá rõ, từ việc loại bỏ các điều kiện kinh doanh mơ hồ, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đến triển khai mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công một cấp và quy định thời hạn xử lý hồ sơ cụ thể. Tuy nhiên, theo cộng đồng doanh nghiệp, vấn đề không chỉ nằm ở định hướng, mà còn quan trọng hơn ở khâu thực thi.

TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, cải cách thủ tục hành chính cần được đo bằng chi phí tuân thủ thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ tính bằng số lượng thủ tục được cắt giảm.

Theo ông Nam, dù Nhà nước đã có nhiều cải cách tích cực về cơ chế, chính sách, nhưng thực tế cho thấy thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh vẫn còn phức tạp. Điều doanh nghiệp lo ngại nhất là sự thiếu ổn định và tính dự báo của chính sách. Có trường hợp hồ sơ đã nộp đúng hướng dẫn nhưng trong quá trình xử lý lại phát sinh thêm yêu cầu bổ sung, hoặc dù nộp trực tuyến vẫn phải mang hồ sơ giấy đến đối chiếu.

Cải cách thủ tục hành chính nhằm giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ảnh: Lạc Nguyên

Ông Trịnh Cường - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Giải pháp công nghệ Hồng Quang Group cho biết, quy trình xử lý thủ tục hiện vẫn qua nhiều bước, hồ sơ thường xuyên phải bổ sung hoặc chỉnh sửa nhiều lần, khiến thời gian giải quyết kéo dài hơn dự kiến.

“Với doanh nghiệp, mỗi thủ tục không chỉ là một quy trình hành chính mà còn là chi phí hữu hình. Trung bình một thủ tục có thể mất 1 - 3 ngày làm việc, kéo dài 5 - 7 ngày nếu phải bổ sung hồ sơ, chưa kể thời gian chờ phản hồi. Chi phí phát sinh vì vậy không chỉ dừng ở lệ phí mà còn là chi phí cơ hội do ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất, kinh doanh” - ông Cường nói.

Theo ông Nguyễn Đình Tùng - Tổng giám đốc Vina T&T, chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương là hướng đi phù hợp, nhất là với lĩnh vực nông nghiệp và xuất khẩu trái cây - nơi thời gian xử lý hồ sơ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng và khả năng đáp ứng đơn hàng quốc tế.

"Là doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thời gian chính là chi phí. Chỉ cần một khâu kiểm dịch hoặc thủ tục chuyên ngành tại cảng chậm một ngày, doanh nghiệp đã phát sinh thêm rất nhiều chi phí lưu kho, lưu bãi và rủi ro hàng hóa” - ông Tùng chia sẻ.

Ông Tùng cho biết, hiện doanh nghiệp vẫn phải gánh nhiều loại chi phí liên quan hạ tầng logistics, kiểm soát chuyên ngành và thủ tục chồng chéo. Nếu các thủ tục được đơn giản hóa thực chất, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể chi phí tuân thủ, từ đó có thêm nguồn lực để đầu tư công nghệ chế biến sâu, phát triển thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh.

Cải cách cần tránh phát sinh thêm gánh nặng

Thực tế ở nhiều ngành hàng cho thấy khoảng cách giữa chủ trương cải cách và quá trình triển khai vẫn còn khá lớn.

Ông Nguyễn Quốc Anh - Chủ tịch Hiệp hội Cao su - Nhựa TP. Hồ Chí Minh cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay của doanh nghiệp ngành cao su không nằm ở các thủ tục hành chính truyền thống mà phát sinh từ việc triển khai Luật Hóa chất mới.

Theo đó, khi nhập khẩu hóa chất, doanh nghiệp phải thực hiện thêm các nghĩa vụ như khai báo, tập huấn và tuân thủ quy định quản lý mới. Trong đó, thủ tục xin cấp phép từ cơ quan quản lý chuyên ngành, đặc biệt là Bộ Công thương, còn mất nhiều thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ nhập khẩu nguyên liệu và làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ.

Các chuyên gia cho rằng, đẩy mạnh số hóa phải gắn với thay đổi phương thức xử lý, liên thông dữ liệu và giảm kê khai lặp lại, đồng thời hạn chế tối đa việc yêu cầu nộp song song hồ sơ giấy. Ảnh: Lạc Nguyên

Còn theo ông Trịnh Cường, một số cổng dịch vụ công hiện vẫn thao tác phức tạp, dễ xảy ra lỗi hoặc khó tải hồ sơ dung lượng lớn, đặc biệt vào các đợt cao điểm kê khai, báo cáo. Không ít trường hợp doanh nghiệp phải đăng nhập nhiều lần mới truy cập được hoặc phải chỉnh sửa hồ sơ nhiều lần mới hoàn tất.

Ông Nguyễn Đình Tùng cho rằng, chủ trương cải cách đã có, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là khâu thực thi. Theo ông, cần xóa bỏ tư duy “xin - cho”, thay bằng tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

Để cải cách đi vào thực chất, ông Tùng đề xuất cần đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ, công khai thời hạn trả kết quả trên hệ thống điện tử để hạn chế tình trạng gây khó dễ. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và chế tài đủ mạnh đối với những đơn vị chậm trễ trong thực hiện phân cấp, phân quyền. “Nghị quyết chỉ thực sự có giá trị khi doanh nghiệp cảm thấy dễ thở hơn khi làm thủ tục” - ông Tùng nhấn mạnh.

Ý kiến nhiều doanh nghiệp chia sẻ, điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở các thủ tục cũ mà còn có thể phát sinh từ quy định mới nếu quá trình triển khai thiếu đồng bộ, thiếu tính dự báo và chưa tính đầy đủ chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Do đó, yêu cầu cải cách không chỉ dừng ở việc cắt giảm thủ tục hiện hữu mà còn phải kiểm soát chặt việc ban hành và thực thi chính sách mới, tránh phát sinh thêm gánh nặng không cần thiết.

TS. Tô Hoài Nam cho rằng, để cải cách thực chất, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ quy định, thực thi đến giám sát. Trong đó, nguyên tắc “một lần nộp – nhiều lần sử dụng” cần được áp dụng triệt để, đồng thời quy định rõ thời gian xử lý tối đa, bao gồm cả thời gian yêu cầu bổ sung hồ sơ nhằm tránh kéo dài thủ tục.

Bên cạnh đó, cần giảm tiếp xúc trực tiếp, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến thân thiện, dễ sử dụng, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Theo ông Nam, một yếu tố quan trọng khác là phát huy vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp trong phản biện chính sách, qua đó giúp chính sách bám sát thực tiễn hơn và hạn chế tình trạng cơ quan quản lý “tự đánh giá mình”.

Cải cách thủ tục hành chính, vì vậy, chỉ thực sự có ý nghĩa khi tháo gỡ được rào cản cho khu vực gần 1 triệu doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh, giúp họ tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và nâng cao sức cạnh tranh./.