Gỡ bỏ triệt để rào cản

Từ những năm 1990, thời kỳ nền kinh tế còn manh mún, hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, chưa có điều kiện áp dụng công nghệ thông tin hay hóa đơn điện tử..., khi đó, việc áp dụng mô hình thuế khoán được cho là phù hợp. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh theo hướng số hóa, hội nhập và minh bạch, thuế khoán bộc lộ rõ nhiều bất cập: rủi ro thất thu, thiếu minh bạch, hạn chế động lực lớn lên của hộ kinh doanh.

Đặc biệt, thực trạng hộ kinh doanh không xuất hóa đơn, hoặc có xuất nhưng không kê khai, kê khai không đầy đủ, thậm chí khai rồi nhưng không nộp thuế là tương đối phổ biến. Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, việc hộ kinh doanh chưa nhận thức đầy đủ về nghĩa vụ thuế, đặc biệt là vai trò của hóa đơn điện tử và minh bạch sổ sách, đang là một rào cản lớn khiến chính sách thuế hiện hành chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Cơ quan thuế luôn đồng hành để hộ kinh doanh yên tâm kinh doanh, thực hiện nghĩa vụ thuế được thuận lợi nhất. Trong ảnh: Cán bộ thuế hướng dẫn kê khai thuế cho hộ kinh doanh. Ảnh: Đức Thanh

Với mục tiêu gỡ bỏ triệt để rào cản nêu trên, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW đặt ra chủ trương xóa bỏ thuế khoán. Đây là một phần quan trọng trong tổng thể các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân. Thực hiện chủ trương xóa bỏ thuế khoán, các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ thực hiện nghĩa vụ thuế theo hình thức kê khai và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Điều này cho thấy tầm nhìn chiến lược và tính nhất quán trong lộ trình cải cách hệ thống thuế quốc gia.

Để hiện thực hóa chủ trương xóa bỏ thuế khoán, lần lượt Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Thông tư 18/2026/TT-BTC được ban hành trên cơ sở thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về cải cách hành chính, chuyển đổi số và hiện đại hóa công tác quản lý thuế.

Một trong những điểm nổi bật của Luật Quản lý thuế là chuyển đổi tư duy từ “quản lý” sang “phục vụ”, lấy người nộp thuế làm trung tâm. Theo đó, các thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế tiếp tục được rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa; toàn bộ quy trình đăng ký, kê khai, nộp thuế, hoàn thuế được thực hiện trên môi trường điện tử, không phụ thuộc địa giới hành chính.

Luật cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong quản lý thuế; xây dựng hệ thống quản lý thuế tích hợp, tự động, liên thông dữ liệu đa ngành. Qua đó, nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế và hạn chế các hành vi gian lận, trốn thuế.

TS. Phan Phương Nam - Phó Trưởng khoa Luật Thương mại (Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, cơ chế, chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh và khu vực tư nhân đã có sự điều chỉnh theo hướng thực tiễn và linh hoạt hơn. Nhiều chính sách thuế mới được điều chỉnh để hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân và hộ kinh doanh, tạo sự minh bạch và thống nhất.

Việc xóa bỏ thuế khoán không chỉ là thay đổi phương thức tính thuế, mà là bước chuyển mang tính cấu trúc, mở ra sân chơi minh bạch hơn cho khu vực kinh tế cá thể. Tuy nhiên, trong thực tiễn thực thi các quy định mới này chắc chắn cũng sẽ có những tác động nhất định đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các hộ kinh doanh. Theo đó, các hộ kinh doanh cần thay đổi tư duy kinh doanh theo hướng, quản lý chặt chẽ các yếu tố đầu ra, đầu vào trong hoạt động sản xuất, kinh doanh - điều mà nhiều, hộ kinh doanh trước đây thường không chú trọng.

“Bên cạnh sự đồng hành, hỗ trợ từ phía cơ quan thuế, hộ kinh doanh cũng cần chủ động nắm bắt chính sách pháp luật để tuân thủ, từng bước hội nhập sâu vào chuỗi giá trị chính thức” - TS. Phan Phương Nam nhấn mạnh.

Giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế

Trong bối cảnh kinh tế số len lỏi vào từng ngõ ngách, từ sạp hàng truyền thống đến các gian hàng thương mại điện tử, câu chuyện minh bạch thuế, minh bạch dòng tiền đang là tâm điểm của dư luận trong thời gian gần đây. Câu chuyện này cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với công tác quản lý thuế.

Trước những thách đó, ngành Thuế đang chủ động hưởng ứng bằng việc cụ thể hóa tinh thần đổi mới sáng tạo vào chính quá trình hiện đại hóa công tác quản lý thuế. Trong đó, chủ động cải cách thể chế, xóa bỏ thuế khoán và đẩy nhanh quản trị thuế số, tạo nền tảng cho ngành Thuế bước vào kỷ nguyên quản trị thông minh.

Song song với đó, ngành Thuế đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng các nền tảng thuế điện tử, hóa đơn điện tử, các hệ thống hỗ trợ trực tuyến…, không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn tạo điều kiện để người nộp thuế tiếp cận chính sách dễ dàng hơn, thực hiện nghĩa vụ thuận tiện hơn.

Thực tế cho thấy, thời gian qua, ngành Thuế đã nỗ lực đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa, điện tử hóa, số hóa đồng bộ ở tất cả các khâu trong quản lý thuế, từ đăng ký, kê khai, nộp thuế đến hoàn thuế, quản lý rủi ro, quản lý nợ thuế… Đồng thời, tăng cường triển khai các chương trình đối thoại, tiếp thu ý kiến của doanh nghiệp, người nộp thuế, để tập trung tháo gỡ, giải quyết kịp thời khó khăn, vướng mắc cho cộng đồng doanh nghiệp, người nộp thuế; cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp phát triển ổn định, vững chắc, thu hút đầu tư, tăng thêm năng lực sản xuất mới, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo tiền đề để tăng thu cho ngân sách nhà nước.

Đặc biệt, trong quá trình triển khai các chính sách thuế mới đối với hộ, cá nhân kinh doanh, nhất là lộ trình chuyển đổi từ phương pháp khoán sang kê khai, ngành Thuế đã tích cực đổi mới phương thức tuyên truyền, hỗ trợ, kết hợp giữa nền tảng số và hướng dẫn trực tiếp, qua đó giúp người nộp thuế từng bước thích ứng với phương thức quản lý mới. Đây là minh chứng rõ nét cho việc đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở định hướng chính sách, mà được cụ thể hóa bằng các giải pháp triển khai sát thực tiễn.

Ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, trong thời gian qua, ngành Thuế đã nỗ lực chuyển đổi số nhằm giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế, đặc biệt là chi phí đầu tư ban đầu. Hiện nay, nhiều tổ chức đã cung cấp các gói giải pháp tích hợp từ quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số đến kê khai thuế và thanh toán, thậm chí miễn phí trong thời gian đầu hoặc kéo dài đến vài năm.

Bà Nguyễn Thị Yến - chủ hộ kinh doanh ở khu 2 Hưng Thịnh, xã Lập Thạch, tỉnh Phú Thọ cho biết, trong quá trình thực hiện quy định mới về thuế, hộ kinh doanh đã nhận được sự hỗ trợ rất tích cực từ cơ quan thuế; qua công tác hỗ trợ, hộ kinh doanh đã nâng cao nhận thức về nghĩa vụ thuế và chuyển sang kê khai, tự nộp thuế.

Bà Yến cho biết, trước đây thực hiện nộp thuế khoán, việc ghi chép sổ sách, doanh thu, hạch toán lợi nhuận của hộ kinh doanh đơn giản và sơ sài. Khi chuyển sang phương pháp kê khai, nộp thuế, đặc biệt là được sử dụng các ứng dụng thuế điện tử như kê khai thuế điện tử, nộp thuế điện tử, hóa đơn điện tử và các công cụ hỗ trợ quản lý bán hàng từ các nhà cung cấp giải pháp, hộ kinh doanh được hỗ trợ khá tốt trong quản lý bán hàng, quản lý dòng tiền. Việc thực hiện nghĩa vụ thuế được thuận lợi hơn.

“Trong quá trình triển khai quy định mới về thuế, ngành Thuế mong muốn lắng nghe đầy đủ các ý kiến, vướng mắc của hộ kinh doanh, từ những vấn đề cụ thể như kê khai, hóa đơn, nghĩa vụ thuế, đến các băn khoăn về tính công bằng, chi phí tuân thủ… Đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền, cơ quan thuế sẽ xử lý ngay; với các nội dung cần hoàn thiện chính sách, cơ quan thuế sẽ tiếp thu trình cấp có thẩm quyền điều chỉnh phù hợp hơn với thực tiễn” - ông Mai Sơn bày tỏ.