Áp lực từ nhu cầu lớn và nguồn cung hạn chế

Giá vật liệu xây dựng hiện chịu tác động lớn từ biến động năng lượng, chi phí đầu vào và yếu tố địa chính trị toàn cầu.

Báo cáo của Bộ Tài chính về công tác quản lý, điều hành giá quý I/2026, định hướng công tác điều hành giá những tháng còn lại của năm 2026 nêu rõ, trong quý đầu năm, giá vật liệu xây dựng tăng do chi phí nhiên liệu, chi phí vận chuyển và nhu cầu xây dựng tăng. Trong đó, bình quân quý I/2026 so với cùng kỳ năm trước, giá xi măng tăng khoảng 8%; giá vật liệu cát xây dựng tăng khoảng 69%; giá thép tăng hơn 5%; giá nhựa đường ghi nhận mức tăng đáng kể, đặc biệt trong tháng 3.

Trong quý I/2026, giá thép tăng hơn 5% so với cùng kỳ. Ảnh: Đức Thanh

Xu hướng tăng giá vật liệu được thúc đẩy bởi nhu cầu xây dựng gia tăng, nhất là khi giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh và hàng loạt dự án hạ tầng, nhà ở xã hội được triển khai.

Thực tế tại một số địa phương cho thấy áp lực này ngày càng rõ nét. Tại Lào Cai, nhiều công trình giao thông trọng điểm của tỉnh này đang có nguy cơ chậm tiến độ do khan hiếm vật liệu xây dựng và giá cả tăng cao. Nhiều loại vật liệu xây dựng như cát, đá, nhựa đường, xi măng, sắt thép tăng giá 20 - 30%. Đơn cử, giá nhựa đường tăng từ 140.000 đồng/m3 lên 200.000 đồng/m3; giá cát xây dựng tăng từ 250.000 đồng/m3 lên 300.000 đồng/m3; giá đá dăm tăng 60.000 - 80.000 đồng/m3.

Đáng chú ý, nhiều hợp đồng xây dựng được ký theo đơn giá cố định, khiến nhà thầu gặp khó khi chi phí đầu vào tăng nhưng không được điều chỉnh, buộc phải bù lỗ hoặc vay vốn để duy trì thi công.

Dự báo một số yếu tố gây áp lực lên mặt bằng giá những tháng còn lại năm 2026, Bộ Tài chính nhận định, giá vật liệu xây dựng có thể tiếp tục biến động tăng do tác động từ cả yếu tố nhu cầu tăng cao trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia đồng loạt khởi công và yếu tố chi phí khai thác, sản xuất tăng, chịu tác động bởi biến động giá nhiên liệu, trong khi nguồn cung một số vật liệu khai thác tự nhiên còn hạn chế.

Minh bạch giá vật liệu, giảm rủi ro đầu tư

Theo Bộ Tài chính, trong những tháng còn lại của năm 2026, công tác quản lý và bình ổn giá vật liệu xây dựng cần được triển khai quyết liệt, đồng bộ nhằm kiểm soát chi phí đầu tư và bảo đảm tiến độ các dự án, đặc biệt là dự án trọng điểm quốc gia.

Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với các địa phương thực hiện hiệu quả chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý, ổn định giá vật liệu xây dựng, đồng thời tháo gỡ khó khăn trong giải phóng mặt bằng và thi công. Trọng tâm là bảo đảm nguồn cung, xử lý kịp thời tình trạng găm hàng, đầu cơ, gây đứt gãy chuỗi cung ứng và đẩy giá tăng bất hợp lý...

Các chuyên gia khẳng định, giá vật liệu xây dựng tăng không chỉ do cung - cầu, mà còn chịu tác động lớn từ biến động giá năng lượng, nguyên liệu đầu vào và yếu tố địa chính trị toàn cầu. Điều này tạo áp lực không nhỏ lên chi phí đầu tư, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng, đầu tư công có quy mô lớn.

Trong bối cảnh giá vật liệu có xu hướng tăng, mới đây, các đại biểu Quốc hội kiến nghị cần công bố chỉ số giá vật liệu xây dựng sát thị trường theo tháng, đồng thời hoàn thiện cơ chế hợp đồng có điều chỉnh giá, quy định rõ cơ chế bù giá trong đầu tư công. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu giải pháp thay thế như sử dụng cát biển hoặc chuyển sang xây dựng cầu cạn ở khu vực địa chất yếu để giảm áp lực nguồn cung vật liệu.

Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ góp phần ổn định thị trường, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư công trong bối cảnh giá vật liệu còn nhiều biến động.

Về giải pháp lâu dài, đại biểu Quốc hội Nguyễn Trúc Sơn (đoàn Vĩnh Long) cho rằng, cần nghiên cứu hình thành một cơ chế tương tự “quỹ vật liệu xây dựng” để điều tiết giá cát, đá, tránh tình trạng biến động đột biến gây khó khăn cho các dự án. Đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn Đà Nẵng) đề xuất Chính phủ nghiên cứu cơ chế điều tiết giá hoặc xây dựng hình thức “dự trữ chiến lược” đối với vật liệu xây dựng, tương tự cách điều hành với xăng dầu, lương thực.

Nhằm triển khai thực hiện Công điện số 25/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường các giải pháp quản lý, bình ổn giá nhiên liệu, nguyên liệu, vật liệu xây dựng; đồng thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và thi công các công trình, dự án, các địa phương đang tích cực kiểm soát chặt giá vật liệu xây dựng, kiểm tra việc niêm yết giá, tháo gỡ vướng mắc về giải phóng mặt bằng và đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm. Các sở, ngành địa phương chủ động đảm bảo nguồn cung, xử lý vi phạm găm hàng, tăng giá bất hợp lý.