Vận hành hải quan dựa trên dữ liệu

Chia sẻ với phóng viên TBTCVN, ông Nguyễn Minh Khoa - Công ty TNHH MTV Hoa Sen Phú Mỹ cho biết, doanh nghiệp sản xuất với lưu lượng hàng hóa lớn, "thời gian" chính là "tiền bạc". Trước đây, khi hệ thống phân luồng xong, doanh nghiệp thường rơi vào trạng thái bị động. Không biết tờ khai đang được xử lý ở đâu, nên mỗi lần cần giải trình hay bổ sung hồ sơ đều mất thời gian dò hỏi, đi lại.

Bức tranh đó bắt đầu thay đổi khi Chi cục Hải quan khu vực II triển khai phân công kiểm tra hồ sơ tự động trên hệ thống VNACCS/VCIS, đồng thời công khai thông tin người đang thụ lý tờ khai để doanh nghiệp có thể tra cứu trực tuyến.

Theo ông Khoa, sự thay đổi này đã giúp doanh nghiệp chuyển từ thế bị động sang chủ động. “Chúng tôi có thể liên hệ ngay với công chức thụ lý để giải trình hoặc bổ sung hồ sơ trực tuyến, giúp hàng hóa được thông quan kịp thời để đưa vào dây chuyền sản xuất. Việc tra cứu trực tuyến giúp cắt giảm hoàn toàn chi phí và thời gian cho nhân sự đi lại, chờ đợi tại trụ sở hải quan, giúp chúng tôi tập trung nguồn lực vào kinh doanh cốt lõi” – ông Khoa nói.

Ông Nguyễn Minh Quang - Phó trưởng phòng Công nghệ thông tin Chi cục Hải quan khu vực II chia sẻ, chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt, gắn chặt với mục tiêu hiện đại hóa quản lý nhà nước về hải quan.

Chi cục đã chủ động nghiên cứu, xây dựng và đưa vào sử dụng 17 ứng dụng, công cụ nội bộ nhằm số hóa, tự động hóa các quy trình nghiệp vụ. Các ứng dụng này tập trung vào hai mục tiêu chính là rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tăng tính minh bạch trong quá trình giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp.

Một trong những công cụ được doanh nghiệp quan tâm là cổng thông tin hỗ trợ tra cứu trạng thái tờ khai, cho phép biết rõ ai đang kiểm tra hồ sơ và thông tin liên hệ. Công cụ này đã được triển khai tại các cửa khẩu trọng điểm như Cát Lái, Cái Mép, Tân Sơn Nhất và Hải quan Công nghệ cao. Tại cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, Chi cục còn xây dựng công cụ hỗ trợ kiểm tra hồ sơ đối với mặt hàng hóa chất, tân dược, giúp công chức tra cứu nhanh chính sách hàng hóa, qua đó nâng cao chất lượng kiểm tra.

Chi cục Hải quan khu vực II tập trung hợp nhất hạ tầng công nghệ thông tin, từ máy chủ, hệ thống mạng đến bảo mật, nhằm đảm bảo vận hành thông suốt. Ảnh: Lạc Nguyên

Minh bạch quy trình để doanh nghiệp chủ động

Nếu ở cấp Chi cục, chuyển đổi số là câu chuyện của hạ tầng và dữ liệu, thì tại các cửa khẩu, chuyển đổi số được “đo” bằng trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp trong từng tờ khai, từng chuyến hàng.

Ông Tăng Tiến Dương - Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu cảng Phú Mỹ cho rằng, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin không đơn thuần là nâng cấp kỹ thuật, mà là cuộc cách mạng thay đổi toàn diện diện mạo và tư duy quản lý.

“Chúng tôi đã chuyển dịch thành công từ phương thức "Thủ công – Tiền kiểm – Cục bộ" sang mô hình "Điện tử – Hậu kiểm – Kết nối toàn diện". Sự thay đổi này giúp quy trình minh bạch hơn, giải phóng nguồn lực con người và đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của sự phục vụ” - ông Dương chia sẻ.

Theo ông Dương, hệ thống VNACCS/VCIS đã tự động hóa khâu thông quan, rút ngắn thời gian xử lý đối với luồng xanh xuống chỉ còn vài giây. Trong khâu giám sát, việc triển khai hệ thống VASSCM kết nối với doanh nghiệp cảng đã loại bỏ hoàn toàn việc xác nhận giấy tờ thủ công tại cổng, giúp hàng hóa qua khu vực giám sát nhanh hơn, giảm ách tắc cục bộ.

Một ví dụ rõ nét về tạo thuận lợi thương mại chính là việc áp dụng cơ chế phân công tờ khai tự động ngẫu nhiên. “Trước đây, việc phân công hồ sơ mang tính thủ công, thì hiện nay, thực hiện chỉ đạo của Cục Hải quan, hệ thống tự động phân luồng và chỉ định công chức xử lý ngẫu nhiên. Điều này đảm bảo tính khách quan tuyệt đối. Tuy nhiên, để khắc phục "khoảng trống thông tin" khi doanh nghiệp không biết ai đang thụ lý hồ sơ của mình để liên hệ khi cần gấp, chúng tôi đã triển khai sáng kiến ứng dụng tra cứu trực tuyến, giúp doanh nghiệp chủ động hoàn toàn mà không cần đến trụ sở” – ông Dương cho biết.

Không chỉ dừng ở thủ tục, Hải quan Phú Mỹ còn ứng dụng AI vào nghiệp vụ phân loại hàng hóa, xác định mã HS. Mô hình AI được “dạy” bằng các văn bản pháp lý cốt lõi, chính thống, giúp rút ngắn thời gian tra cứu, tăng độ chính xác và thống nhất trong phân loại, đồng thời hỗ trợ đào tạo công chức mới.

Chi cục Hải quan khu vực II tiếp cận chuyển đổi số: bắt đầu từ hạ tầng, dữ liệu và đi vào xử lý những “điểm nghẽn” cụ thể của doanh nghiệp. Ảnh: Lạc Nguyên

Từ phía doanh nghiệp logistics, tác động của chuyển đổi số được cảm nhận rõ rệt. Ông Nguyễn Quốc Văn - đại diện Công ty TNHH Giao nhận Vận tải Vatraco, cho rằng việc phi giấy tờ hóa quy trình đã mang lại “cuộc lột xác” về hiệu quả. Trước đây, nhân viên giao nhận phải túc trực tại cảng cả ngày để chạy hồ sơ giấy. Nay gần như toàn bộ các khâu từ khai báo, sửa đổi đến nộp thuế đều thực hiện từ xa qua phần mềm và cổng dịch vụ công.

Theo ông Văn, hệ thống giám sát tự động tại cảng giúp xe container qua cổng nhanh hơn, tăng vòng quay phương tiện, giảm chi phí nhiên liệu và nhân sự hiện trường. Tuy vậy, doanh nghiệp cũng kỳ vọng hạ tầng công nghệ thông tin tiếp tục được nâng cấp để đảm bảo ổn định trong các dịp cao điểm, đồng thời kết nối dữ liệu giữa Hải quan và các bộ, ngành khác được thực chất hơn để cơ chế một cửa vận hành thông suốt.

Những thay đổi trong cách vận hành và ứng dụng công nghệ thông tin không chỉ dừng lại ở trải nghiệm thủ tục, mà đã phản ánh rõ nét qua các chỉ số xuất nhập khẩu. Theo số liệu tổng hợp từ đầu năm đến nay, Chi cục Hải quan khu vực II ghi nhận tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 190 tỷ USD, hơn 5,38 triệu tờ khai được xử lý và tỷ lệ luồng vàng, luồng đỏ giảm./.