PV: Thưa ông, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 đang đối mặt với những áp lực và thách thức gì?

GS.TS Hoàng Văn Cường

GS.TS Hoàng Văn Cường: Theo tôi, thách thức là rất rõ và đến từ cả bên trong lẫn bên ngoài nền kinh tế.

Ở trong nước, áp lực lớn nhất là vấn đề vốn cho tăng trưởng. Khi lãi suất huy động có xu hướng tăng, lãi suất cho vay cũng bị đẩy lên, khiến chi phí vốn của doanh nghiệp tăng theo. Trong khi đó, tăng trưởng tín dụng phải được kiểm soát để bảo đảm an toàn hệ thống, nên không thể mở rộng quá mạnh như giai đoạn trước.

Ở bên ngoài, các yếu tố địa chính trị tiếp tục tạo áp lực lên chi phí đầu vào. Giá dầu tăng kéo theo chi phí sản xuất tăng, từ đó gây sức ép lên lạm phát. khi lạm phát tăng, dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ sẽ bị hạn chế. Trong bối cảnh đó, nếu chỉ dựa vào chính sách tiền tệ thì rất khó đạt mục tiêu tăng trưởng cao. Đây chính là lúc chính sách tài khóa cần “gánh vai” nhiều hơn, trở thành công cụ quan trọng để hỗ trợ nền kinh tế. Tài khóa không chỉ hỗ trợ, mà phải dẫn dắt tăng trưởng.

PV: Vậy theo ông, chính sách tài khóa cần được điều hành theo hướng nào để thực sự trở thành động lực tăng trưởng?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Điểm mấu chốt là phải chuyển từ tư duy “hỗ trợ” sang “dẫn dắt”. Trước hết, chính sách tài khóa cần tập trung giảm chi phí cho nền kinh tế. Các giải pháp như giảm thuế, phí, lệ phí cần được tiếp tục triển khai, thậm chí có thể mở rộng có chọn lọc. Đây là biện pháp tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, giúp họ giảm áp lực chi phí, duy trì sản xuất và có điều kiện mở rộng đầu tư.

Thứ hai, cần nâng cao hiệu quả chi tiêu công. Không phải cứ tăng chi là sẽ tạo ra tăng trưởng. Quan trọng là chi vào đâu, chi như thế nào để tạo hiệu ứng lan tỏa. Những lĩnh vực như hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số, hạ tầng logistics, cần được ưu tiên vì có khả năng kéo theo nhiều ngành khác phát triển.

Thứ ba, tài khóa cần đóng vai trò điều tiết và ổn định thị trường. Trong bối cảnh giá cả biến động, việc chủ động điều hành nguồn cung, bảo đảm không xảy ra đứt gãy là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp kiểm soát lạm phát, mà còn tạo môi trường ổn định cho sản xuất, kinh doanh.

PV: Ông có nhấn mạnh vai trò phối hợp chính sách, điều này cần được hiểu như thế nào trong thực tiễn điều hành?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Phối hợp chính sách ở đây là sự kết hợp nhịp nhàng giữa chính sách tiền tệ và tài khóa.

Chính sách tiền tệ có vai trò kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính. tuy nhiên, khi lạm phát có xu hướng tăng, dư địa nới lỏng tiền tệ sẽ bị thu hẹp. Trong khi đó, chính sách tài khóa có thể linh hoạt hơn trong việc hỗ trợ tăng trưởng, thông qua các công cụ như thuế, chi tiêu công và đầu tư công.

Nếu hai chính sách này không phối hợp tốt, có thể xảy ra tình trạng triệt tiêu lẫn nhau. Ví dụ, tiền tệ thắt chặt để kiểm soát lạm phát, nhưng tài khóa lại mở rộng không hiệu quả, sẽ làm gia tăng áp lực lên lạm phát. Ngược lại, nếu phối hợp tốt, tài khóa có thể chia sẻ gánh nặng với tiền tệ, giúp đạt được cả hai mục tiêu: ổn định và tăng trưởng, tập trung nguồn lực vào những “điểm kích hoạt” tăng trưởng.

Trong điều kiện nguồn lực có hạn, theo tôi, nên ưu tiên sử dụng tài khóa vào những lĩnh vực thiết yếu.

Trước hết, là hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số. Đây là nền tảng để nền kinh tế vận hành hiệu quả hơn trong kỷ nguyên số. Khi hạ tầng số phát triển, sẽ tạo ra rất nhiều cơ hội kinh doanh mới.

Thứ hai, là các lĩnh vực có khả năng lan tỏa cao như logistics, năng lượng, công nghiệp chế biến, chế tạo. Đầu tư vào những lĩnh vực này vừa tạo ra tăng trưởng trực tiếp, vừa kéo theo nhiều ngành khác phát triển.

Thứ ba, là hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, những đối tượng dễ bị tổn thương trước biến động. Các gói hỗ trợ cần được thiết kế đúng đối tượng, tránh dàn trải.

Cần có các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất, kinh doanh. Ảnh: An Thư

PV: Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo được nêu bật tại các nghị quyết của Đảng, Nhà nước, được xác định là động lực tăng trưởng dài hạn. Chính sách tài khóa có thể đóng vai trò gì trong thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, thưa ông?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Chính sách tài khóa có vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực này. Một mặt, Nhà nước cần đầu tư vào hạ tầng số, tạo nền tảng cho nền kinh tế số phát triển. Đây là phần việc mà khu vực tư nhân khó có thể tự làm nếu không có sự dẫn dắt.

Mặt khác, cần có các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, năng suất lao động sẽ được cải thiện, từ đó tạo ra tăng trưởng bền vững.

Ngoài ra, cần có cơ chế để huy động nguồn lực xã hội. Khi môi trường đầu tư thuận lợi, khu vực tư nhân sẽ tham gia mạnh mẽ hơn, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước.

PV: Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, theo ông, Việt Nam có thể tận dụng cơ hội gì để thúc đẩy tăng trưởng?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Biến động luôn đi kèm với cơ hội. Hiện nay, chuỗi cung ứng toàn cầu đang có sự dịch chuyển, nếu có chính sách phù hợp, Việt Nam có thể thu hút được dòng vốn đầu tư quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao. Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là rất quan trọng. Khi không phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường, chúng ta sẽ giảm được rủi ro và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài. Chính sách tài khóa có thể hỗ trợ thông qua việc giảm chi phí, cải thiện môi trường kinh doanh, từ đó nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong đó, giảm chi phí cho doanh nghiệp theo hướng tiếp tục giảm thuế, phí, lệ phí có chọn lọc; nâng cao hiệu quả chi tiêu công, tập trung vào hạ tầng, nhất là hạ tầng số và logistics; hỗ trợ đúng đối tượng, ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngành chịu tác động lớn; tăng khả năng điều tiết thị trường theo hướng chủ động nguồn cung, kiểm soát biến động giá; khuyến khích đổi mới sáng tạo, ưu đãi thuế, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ.

Chúng ta cần kiên định với định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa vào vốn và lao động sang dựa vào công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, phải sử dụng hiệu quả các công cụ chính sách, đặc biệt là chính sách tài khóa, để tạo động lực cho nền kinh tế. Nếu làm tốt, tăng trưởng 2 con số không chỉ là con số, mà sẽ phản ánh sự chuyển biến thực chất của nền kinh tế, cả về quy mô và chất lượng.

PV: Thưa ông, thích ứng với bối cảnh nêu trên, đâu là điều kiện nền tảng để các giải pháp tài khóa phát huy hiệu quả?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Đó vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô. Chúng ta cần giữ vững “kiềng ba chân”: kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý. Khi 3 yếu tố này được bảo đảm, niềm tin thị trường sẽ được củng cố. Khi nhà đầu tư yên tâm, họ sẽ sẵn sàng bỏ vốn cho các dự án dài hạn. Đây chính là yếu tố quyết định để duy trì tăng trưởng bền vững.

PV: Xin cảm ơn ông!