Kiểm soát chặt nhưng không để “tắc” dòng vốn đầu tư công

Những năm gần đây, áp lực giải ngân vốn đầu tư công luôn ở mức rất lớn khi quy mô kế hoạch vốn liên tục tăng cao. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao là hơn 1 triệu tỷ đồng, chiếm gần 35,5% tổng chi ngân sách nhà nước, đánh dấu mức cao kỷ lục và tăng đáng kể so với mức 30,6% của năm 2025. Đây cũng là năm đầu tiên triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, nên yêu cầu giải ngân sớm, tạo dư địa cho tăng trưởng càng trở nên cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, hệ thống Kho bạc Nhà nước (KBNN) tiếp tục giữ vai trò “gác cửa” dòng tiền ngân sách, vừa bảo đảm thanh toán kịp thời cho các dự án, vừa kiểm soát chặt chẽ các khoản chi đầu tư công theo đúng quy định.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, số giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đến hết ngày 14/5/2026 là 166.018,4 tỷ đồng, đạt 16,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Dù tỷ lệ giải ngân chưa cao, song đây vẫn là giai đoạn đầu năm - thời điểm đầu tư công thường có độ trễ do nhiều dự án còn trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, đấu thầu, giải phóng mặt bằng hoặc hoàn tất hồ sơ pháp lý. Điều này cũng đồng nghĩa áp lực giải ngân sẽ dồn mạnh vào các quý tiếp theo, kéo theo khối lượng hồ sơ thanh toán tăng cao tại hệ thống KBNN.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra với KBNN không đơn thuần là xử lý nhanh hồ sơ thanh toán, mà còn phải duy trì được kỷ luật tài chính, kiểm soát chặt chẽ các khoản chi ngân sách, tránh tình trạng giải ngân bằng mọi giá.

Đại diện KBNN cho hay, thời gian qua, KBNN sẽ tiếp tục thực hiện nguyên tắc thanh toán theo khối lượng hoàn thành thực tế của dự án. Theo đó, chỉ các khoản chi đáp ứng đầy đủ điều kiện về hồ sơ pháp lý, dự toán, hợp đồng, biên bản nghiệm thu và các thủ tục liên quan mới được thanh toán.

Cách kiểm soát này giúp hạn chế nguy cơ thanh toán vượt khối lượng, chi sai mục đích hoặc giải ngân đối với các dự án chưa đủ điều kiện theo quy định. Đây cũng được xem là “hàng rào kỹ thuật” quan trọng nhằm bảo đảm đồng vốn ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng tiến độ và đúng quy định pháp luật.

Tuy nhiên, trong thực tế triển khai, yêu cầu kiểm soát chặt luôn đi kèm sức ép xử lý hồ sơ nhanh. Nếu quy trình phối hợp giữa các bên chưa đồng bộ hoặc hồ sơ từ chủ đầu tư chưa đầy đủ, nguy cơ phát sinh tình trạng chậm thanh toán là rất lớn. Chính vì vậy, cùng với việc siết chặt kỷ luật thanh toán, KBNN đã tập trung cải cách mạnh mẽ quy trình xử lý hồ sơ theo hướng tinh gọn, minh bạch và ứng dụng công nghệ thông tin sâu rộng hơn trong toàn hệ thống.

Đẩy mạnh số hóa để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ

Một trong những thay đổi rõ nét của hệ thống KBNN thời gian gần đây là việc đẩy mạnh số hóa trong thanh toán vốn đầu tư công. Nếu trước đây, nhiều chủ đầu tư phải trực tiếp mang hồ sơ giấy đến giao dịch tại Kho bạc, bổ sung chứng từ nhiều lần hoặc mất nhiều thời gian đối chiếu thủ công, thì nay, các quy trình này đã được thực hiện trên môi trường điện tử.

Thông qua việc mở rộng dịch vụ công trực tuyến, tăng cường giao dịch điện tử và số hóa hồ sơ, thời gian xử lý chứng từ đã từng bước được rút ngắn, đồng thời giảm đáng kể áp lực hành chính cho cả cơ quan kho bạc và chủ đầu tư.

Theo đại diện KBNN, việc chuyển đổi từ xử lý thủ công sang xử lý điện tử không chỉ giúp giảm thời gian luân chuyển hồ sơ, mà còn hạn chế tình trạng thất lạc chứng từ, sai lệch thông tin hoặc phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần như trước đây.

Đáng chú ý, việc số hóa dữ liệu còn giúp hệ thống KBNN nâng cao khả năng giám sát, theo dõi tiến độ giải ngân theo thời gian thực. Thay vì chờ tổng hợp thủ công theo từng kỳ báo cáo, nhiều thông tin về giải ngân hiện đã được cập nhật thường xuyên, phục vụ công tác quản lý, điều hành của các bộ, ngành và địa phương.

Trong bối cảnh áp lực giải ngân ngày càng lớn, dữ liệu từ hệ thống KBNN đang trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp cơ quan quản lý nhanh chóng nhận diện các dự án chậm tiến độ, các địa phương giải ngân thấp hoặc những điểm nghẽn trong quá trình triển khai để kịp thời xử lý.

“Việc nâng cao chất lượng dữ liệu không chỉ phục vụ yêu cầu báo cáo, mà còn góp phần hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành sát thực tiễn hơn. Trong điều kiện tiến độ giải ngân được Chính phủ theo dõi thường xuyên, việc có số liệu cập nhật, chính xác và minh bạch sẽ giúp các địa phương chủ động hơn trong xử lý các khó khăn phát sinh” - đại diện KBNN cho biết thêm.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, quá trình số hóa của hệ thống KBNN đang góp phần thay đổi phương thức quản lý ngân quỹ nhà nước theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tiến tới hình thành Kho bạc số trong thời gian tới.

Dù vậy, áp lực giải ngân trong những tháng cuối năm được dự báo còn rất lớn khi quy mô vốn đầu tư công tiếp tục mở rộng, trong khi nhiều dự án trọng điểm đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm.

Thực tế cho thấy, tiến độ giải ngân không chỉ phụ thuộc vào khâu thanh toán vốn của KBNN, mà còn liên quan chặt chẽ đến công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, năng lực triển khai của chủ đầu tư, nhà thầu cũng như tính đầy đủ, chính xác của hồ sơ gửi đến Kho bạc.

Do đó, bên cạnh nỗ lực cải cách từ hệ thống KBNN, việc nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và cơ quan liên quan cũng được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm dòng vốn đầu tư công được vận hành thông suốt.

Thời gian tới, KBNN tiếp tục yêu cầu các đơn vị trong toàn hệ thống thực hiện nghiêm việc thanh toán kịp thời, không để tồn đọng hồ sơ đủ điều kiện; đồng thời duy trì kiểm soát chặt chẽ theo đúng quy định pháp luật.

Cùng với đó, việc tiếp tục mở rộng dịch vụ công trực tuyến, chuẩn hóa quy trình điện tử, tăng cường kết nối dữ liệu và đẩy mạnh số hóa hồ sơ của KBNN được kỳ vọng sẽ tiếp tục rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí giao dịch và nâng cao tính minh bạch trong giải ngân vốn đầu tư công.