Từ sức ép điều hành đến nhịp tăng tốc

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết ngày 14/5/2026, giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước đạt 166.018,4 tỷ đồng, tương ứng 16,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nếu không tính phần vốn tiết kiệm 5% chi đầu tư công ngân sách địa phương dự kiến dành cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 16,9%.

So với thời điểm giữa tháng 4/2026, khi cả nước mới giải ngân khoảng 123.805 tỷ đồng, đạt 12,2% kế hoạch, dòng vốn đầu tư công tính đến nửa đầu tháng 5 đã tăng thêm hơn 42.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, riêng trong tuần từ ngày 8 đến 14/5/2026, số vốn giải ngân phát sinh đạt hơn 12.105 tỷ đồng, cao gấp 1,3 lần tuần trước đó. Đây được xem là dấu hiệu rõ nét cho thấy áp lực điều hành từ Chính phủ đang bắt đầu tạo ra chuyển động thực tế tại các công trường, dự án và địa phương.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Tại Hội nghị toàn quốc về giải ngân vốn đầu tư công cuối tháng 4/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải xác định giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của năm 2026; tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng, đồng thời siết chặt trách nhiệm người đứng đầu.

Ngay sau đó, Bộ Tài chính liên tục đôn đốc tiến độ, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường kiểm tra hiện trường, rà soát các dự án chậm triển khai; đồng thời nghiên cứu cơ chế đánh giá trách nhiệm, chấm điểm kết quả giải ngân đối với từng bộ, ngành, địa phương. Từ đây, sức ép điều hành đã và đang tạo ra hiệu ứng rõ hơn trên thực tế.

Khoảng cách giải ngân ngày càng lộ rõ

TP. Hà Nội đang tiếp tục cho thấy khả năng hấp thụ vốn rất cao, dù là địa phương có quy mô vốn thuộc nhóm lớn nhất cả nước. Nếu giữa tháng 4, tỷ lệ giải ngân của thành phố đạt khoảng 23,3% kế hoạch, thì đến đầu tháng 5 đã tăng lên gần 29,6%.

TP. Hải Phòng cũng nổi lên như một điểm sáng về công tác điều hành và giải ngân đầu tư công. Theo báo cáo của UBND TP. Hải Phòng, đến hết ngày 13/5/2026, toàn thành phố đã giải ngân được 11.524 tỷ đồng, bằng khoảng 30% kế hoạch vốn cả năm, đạt hơn 31% kế hoạch vốn do Thủ tướng Chính phủ và Hội đồng nhân dân thành phố giao. Với tỷ lệ này, Hải Phòng hiện nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công.

Ngoài Hà Nội và Hải Phòng, nhiều địa phương miền núi và trung du như Lai Châu, Lạng Sơn, Điện Biên, Thái Nguyên… cũng ghi nhận mức giải ngân trên 24%, cho thấy dòng vốn đầu tư công bắt đầu lan rộng hơn sau giai đoạn chững đầu năm. Quảng Ninh, Hà Tĩnh, Gia Lai, Khánh Hòa cũng ghi nhận mức tăng khá mạnh trong nửa đầu tháng 5.

Có thể thấy, tại các địa phương này, đằng sau tỷ lệ giải ngân cao là tiến độ triển khai các dự án khá quyết liệt. Nhiều công trình hạ tầng lớn được đẩy nhanh tiến độ giúp dòng vốn đầu tư công đi vào thực chất hơn.

Ở khối bộ, ngành, bức tranh giải ngân cũng bắt đầu có thêm nhiều gam màu sáng. Nhóm giải ngân tích cực gồm các đơn vị như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Công thương, Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam…

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, bức tranh giải ngân vẫn còn nhiều gam màu trầm. Theo Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 14/5/2026, chỉ có 8 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Trong khi đó, có tới 27 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương giải ngân thấp hơn mức bình quân chung.

Đáng chú ý, một số cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, Đài Truyền hình Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam…

Ở địa phương, tình trạng giải ngân chậm vẫn diễn ra tại nhiều nơi có quy mô vốn rất lớn. Đơn cử, TP. Hồ Chí Minh - địa phương có kế hoạch vốn đầu tư công lớn nhất cả nước - hiện mới giải ngân khoảng 12,1%; Đồng Nai đạt khoảng 9,9%; Ninh Bình khoảng 8,7%; Hưng Yên khoảng 8,1%.

Đặc biệt, tại Lâm Đồng, hiện có tới 54 xã, phường, đặc khu chưa giải ngân được đồng vốn nào từ đầu năm đến nay. Do đó, tỷ lệ giải ngân của tỉnh Lâm Đồng hiện chỉ đạt khoảng 11,08%, nằm trong nhóm giải ngân thấp nhất cả nước.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, ngoài các nguyên nhân khách quan như giải phóng mặt bằng chậm, thiếu vật liệu xây dựng, thủ tục cấp phép mỏ kéo dài hay giá nguyên vật liệu biến động, thì một nguyên nhân đáng chú ý là năng lực tổ chức thực hiện tại một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và địa phương còn hạn chế.

Bên cạnh đó, đến giữa tháng 5 vẫn còn hơn 28.118 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, thuộc 13 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương, chủ yếu do đang hoàn thiện thủ tục đầu tư.

Áp lực lớn nhất là khả năng hấp thụ vốn

Từ nay đến hết quý II/2026 được xem là giai đoạn bản lề của kế hoạch đầu tư công năm nay. Áp lực không chỉ là giải ngân để đạt tỷ lệ cao, mà quan trọng hơn là đưa dòng vốn vào nền kinh tế đúng thời điểm, tạo ra công trình, việc làm, năng lực sản xuất mới và sức lan tỏa cho tăng trưởng.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang cần thêm động lực tăng trưởng, đầu tư công tiếp tục được xác định là “đầu kéo” quan trọng, đặc biệt với các dự án hạ tầng chiến lược, liên vùng và các công trình có khả năng kích hoạt đầu tư xã hội.

Thực tế thời gian qua cho thấy, nơi nào quyết liệt tháo gỡ khó khăn, bám sát công trường, xử lý nhanh vướng mắc và đề cao trách nhiệm người đứng đầu, nơi đó dòng vốn được hấp thụ nhanh hơn.

Ngược lại, nếu chậm phân bổ vốn, chậm giải phóng mặt bằng, thiếu quyết liệt trong tổ chức thực hiện, thì dù được giao nguồn lực lớn đến đâu, vốn đầu tư công vẫn có nguy cơ “nằm trên giấy”.

Khi quy mô kế hoạch đầu tư công năm 2026 đã vượt mốc 1 triệu tỷ đồng, khoảng cách giữa địa phương giải ngân tốt và nơi chậm triển khai sẽ không chỉ phản ánh năng lực điều hành, mà còn quyết định khả năng tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế trong những tháng còn lại của năm.