Thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ lõi

Nằm trong chuỗi sự kiện tại Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2026 (Vietnam - Asia DX Summit 2026), phiên toàn thể với chủ đề “Kiến tạo các động lực mới cho tăng trưởng 2 con số” diễn ra ngày 28/5/2026 thu hút sự tham gia của nhiều đại biểu là đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ

Trong thông điệp gửi tới Diễn đàn, đồng chí Nguyễn Duy Ngọc - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số khẳng định, chủ đề của Diễn đàn phù hợp với định hướng phát triển đất nước theo tinh thần Đại hội Đảng lần thứ XIV.

Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc cho rằng, thực tiễn hiện nay cho thấy, chuyển đổi số không còn là sự lựa chọn, mà là động lực phát triển. Những giải pháp công nghệ “Make in Vietnam” đang từng bước làm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn hàng loạt điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Trong đó, chất lượng dữ liệu vẫn chưa bảo đảm tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống” trên quy mô quốc gia cũng như tại nhiều tổ chức, doanh nghiệp. Các nền tảng số còn phát triển manh mún, thiếu đồng bộ và chưa thực sự thân thiện với người dân, doanh nghiệp.

Hệ thống thể chế cho các mô hình kinh doanh mới vẫn chưa theo kịp thực tiễn; hạ tầng số và hạ tầng năng lượng chưa đủ sẵn sàng cho làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trên diện rộng. Đặc biệt, Việt Nam vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ lõi như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng.

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho rằng, bên cạnh các động lực tăng trưởng truyền thống, Việt Nam cần tập trung mạnh mẽ vào những động lực mới, gồm đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và chuyển đổi số - các yếu tố mang tính quyết định đối với phát triển nhanh và bền vững.

Vietnam - Asia DX Summit 2026 thu hút sự tham gia của nhiều đại biểu đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ.

Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, Việt Nam hiện là một trong số ít quốc gia đã ban hành các đạo luật liên quan đến chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ số, AI và dữ liệu, qua đó tạo hành lang pháp lý quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc.

“Năm 2026, Việt Nam cần chuyển sang giai đoạn tăng tốc với phương châm ‘Hành động đột phá và lan tỏa kết quả’, đưa các cơ chế, chính sách vào thực tiễn, phục vụ người dân và doanh nghiệp” - Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh.

Theo ông, chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư thiết bị hay nền tảng công nghệ, mà cốt lõi là thay đổi tư duy, phương thức vận hành và ứng dụng công nghệ để giải quyết các bài toán thực tiễn. Đồng thời, ông cũng kêu gọi các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp chủ động nhận diện khó khăn từ thực tế để đề xuất các giải pháp đột phá, thúc đẩy chuyển đổi số hiệu quả hơn.

Cần phát triển đồng bộ 5 trụ cột

Ông Ngô Diên Hy - Phó Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) cho biết, chủ đề Diễn đàn năm nay là “mệnh lệnh hành động” cấp thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số. Theo ông, kinh tế số cần giữ vai trò hạt nhân tăng trưởng, trong khi ngành công nghiệp công nghệ số phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược: thúc đẩy nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng suất nền kinh tế; đồng thời tiên phong khai phá các không gian phát triển mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, VINASA đề xuất các doanh nghiệp công nghệ tập trung nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D), đồng thời triển khai chiến dịch “Bình dân hóa công nghệ”, đưa công nghệ số đến gần hơn với doanh nghiệp và người dân.

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Hoàng Hữu Hạnh - Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, năng suất của nền kinh tế không được quyết định bởi lớp ứng dụng ở phía trên cùng, mà phụ thuộc vào chất lượng của lớp nền bên dưới và tốc độ hấp thụ công nghệ của toàn nền kinh tế.

Theo ông Hạnh, lớp nền này bao gồm hạ tầng và dữ liệu dùng chung; thể chế kiến tạo nhằm mở không gian cho đổi mới sáng tạo, giảm thiểu rủi ro pháp lý; cùng bộ máy thực thi đủ năng lực để biến thể chế thành kết quả thực tế.

Ông Hạnh đánh giá, Luật Chuyển đổi số đang từng bước thiết lập một “lớp nền chịu lực” vững chắc. Điểm đáng chú ý là cơ chế kép - vừa siết chặt kỷ cương, vừa mở đòn bẩy thông qua việc xây dựng “hành lang an toàn” nhằm bảo vệ những cá nhân, tổ chức dám đổi mới và thử nghiệm các mô hình chưa có tiền lệ.

Từ góc nhìn quốc tế, bà Trần Thị Lan Hương - chuyên gia của World Bank cảnh báo về “bẫy công nghệ bề nổi”, khi AI hiện diện ở nhiều lĩnh vực, nhưng chưa thực sự bám rễ vào nền kinh tế thực.

Theo bà Hương, để “lấp đầy khoảng trống” và tạo cú nhảy vọt về tăng trưởng, Việt Nam cần phát triển đồng bộ 5 trụ cột gồm: kết nối và năng lượng (connectivity), năng lực tính toán (computing), dữ liệu và ngữ cảnh (context), kỹ năng và năng lực (competency), cùng AI có trách nhiệm (responsible AI).

Bà Hương dẫn chứng, nhiều nền kinh tế đã chủ động xây dựng nền tảng từ sớm thay vì chờ công nghệ AI hoàn thiện mới triển khai ứng dụng. Khi làn sóng AI bùng nổ, những nền tảng này trở thành “bộ khuếch đại” giúp gia tăng giá trị cho các khoản đầu tư hạ tầng số./.