Đây là chủ đề được tập trung trao đổi, thảo luận tại Diễn đàn “Thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW: Tiếp tục hoàn thiện môi trường phát triển KTTN” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương tổ chức chiều ngày 10/7, tại Hà Nội.

Gần 70% doanh nghiệp kinh doanh không có lãi

Ông Cấn Văn Lực – Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách tài chính- tiền tệ Quốc gia cho biết, khu vực KTTN là một thành phần quan trọng, đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2017, xét về tỷ trọng đóng góp trong GDP, khu vực KTTN đã đóng góp khoảng 43% GDP. Đặc biệt, khu vực KTTN đã thu hút khoảng 85% lực lượng lao động của nền kinh tế, góp phần quan trọng trong huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển, sản xuất kinh doanh, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng thu ngân sách nhà nước, cải thiện đời sống nhân dân, đảm bảo an sinh xã hội…

Bên cạnh những mặt tích cực, theo ông Hoàng Quang Phòng- Phó Chủ tịch VCCI hiệu quả hoạt động của khu vực KTTN chưa có những cải thiện đáng kể. “Mặc dù khu vực KTTN đóng góp gần 50% GDP, nhưng doanh nghiệp (DN) tư nhân mới chỉ đóng góp gần 8% GDP, phần lớn còn lại thuộc về khu vực kinh tế cá thể, hộ gia đình. Nghĩa là số đông trong khu vực KTTN vẫn là các hộ kinh doanh, các DN nhỏ, siêu nhỏ. Đặc biệt, theo một nghiên cứu khảo sát của VCCI cho thấy, gần 70% DN tư nhân vẫn kinh doanh không có lãi…” – ông Phòng nhấn mạnh.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thiện Trần

Đồng quan điểm, ông Đinh Tuấn Minh – Giám đốc nghiên cứu, Công ty Nghiên cứu thị trường VietAnalytics cũng cho rằng, một trong những vấn đề đáng quan ngại trong sự phát triển của khu vực KTTN là tỷ lệ hộ kinh doanh, các DN nhỏ, siêu nhỏ đã duy trì khá lâu, cho dù chúng ta mong muốn sự chuyển dịch từ khu vực hộ kinh doanh sang khu vực DN tư nhân, có nhiều chính sách khuyến khích việc chuyển đổi này, nhằm tăng khu vực DN chính thức, từ đó cải thiện năng lực cạnh tranh của khu vực KTTN.

“Trên thực tế, các DN tư nhân Việt Nam còn thiếu khả năng phát triển lên quy mô lớn, thậm chí “không muốn lớn”. Khu vực KTTN đang chủ yếu sản xuất cho thị trường trong nước. Chỉ có 11% DN tư nhân Việt Nam xuất khẩu trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua người mua hàng quốc tế và chỉ có 14% DN tư nhân bán hàng cho các DN đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam”, ông Minh cho biết thêm.

Khu vực KTTN vẫn vấp phải nhiều “rào cản”

Ông Đinh Tuấn Minh cho rằng, mặc dù khu vực KTTN đã được gỡ bỏ nhiều rào cản để phát triển trong thời gian vừa qua, song hiện nay khu vực KTTN vẫn còn gặp nhiều thách thức trong quá trình phát triển như rào cản về gia nhập ngành, khó tiếp cận vốn ngân hàng, gặp nhiều khó khăn liên quan đến thực hiện các thủ tục hành chính…

Cụ thể, xác suất hồ sơ xin vay vốn được chấp nhận giải ngân sẽ bị giảm khoảng 23,7 đến 26 điểm phần trăm nếu DN nộp hồ sơ thuộc DN nhỏ và vừa. Tuy nhiên, sẽ tăng khoảng từ 2,3 đến 2,8 điểm phần trăm nếu đó là DN thuộc sở hữu Nhà nước. Mặt khác, khu vực DN tư nhân phải tiêu tốn nhiều thời gian thực hiện các thủ tục vay vốn nhiều hơn so với khu vực DN Nhà nước…

Ngoài những khó khăn đặc thù như trên, khu vực KTTN cũng gặp phải những thách thức tương tự như các DN khác trong nước như về vấn đề chất lượng nguồn nhân lực, chi phí lương và bảo hiểm ngày càng cao, chi phí logistics lớn...

Đồng quan điểm, bình luận thêm về rào cản đối với sự phát triển của khu vực KTTN, theo ông Đỗ Đình Hiệu, Phó Chủ tịch Hiệp hội DN tỉnh Thanh Hóa, khó khăn trong tiếp cận đất đai cũng đang là một trong những rào cản lớn khiến DN tư nhân “khó” lớn. “Theo quy định pháp luật, DN, nhà đầu tư sẽ được tiếp cận đất đai sau 77 ngày kể từ khi được chấp thuận chủ trương đầu tư. Tuy nhiên, theo quan sát của tôi trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa thì có lẽ mất 5 lần 77 ngày cũng chưa chắc DN đã tiếp cận được đất đai. Thời gian đối với DN không chỉ là chi phí, nguồn lực mà quan trọng hơn còn là cơ hội, đợi chờ lâu như vậy cơ hội kinh doanh của DN liệu có còn, DN liệu có cơ hội phát triển…” – ông Hiệu chia sẻ.

Trước những “nút thắt” còn tồn tại khiến sự phát triển của khu vực KTTN chưa đạt như kỳ vọng, theo khuyến nghị của các chuyên gia tại diễn đàn, các chính sách của Đảng, Nhà nước cần đẩy mạnh hơn nữa việc tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi cho phát triển KTTN.

Bên cạnh đó, cần cụ thể hóa các hỗ trợ cho khu vực KTTN thông qua việc tiếp tục đơn giản hóa tối đa các điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính cho việc thành lập và vận hành DN; hỗ trợ KTTN đổi mới sáng tạo, hiện đại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng suất lao động…

Ngoài ra, cần gia tăng các cơ chế, chính sách khuyến khích thành lập DN tư nhân. Đồng thời, khuyến khích, tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả hoạt động, tự nguyện liên kết hình thành các hình thức tổ chức hợp tác hoặc chuyển đổi sang hoạt động kinh doanh theo mô hình DN..../.

Diệu Thiện