Áp lực từ thị trường năng lượng toàn cầu

Diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những tác động dây chuyền đến thị trường dầu mỏ toàn cầu. Tại Việt Nam, áp lực này nhanh chóng truyền dẫn vào thị trường trong nước. Cơ quan điều hành đã tiếp tục sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu ở mức cao.

Thực tế này cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của thị trường trong nước vào biến động quốc tế, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách về việc củng cố các trụ cột an ninh năng lượng, đặc biệt là đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào xăng dầu hóa thạch truyền thống.

Trước bối cảnh đó, Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ ngoại giao năng lượng đến điều hành thị trường. Song song, Thủ tướng yêu cầu duy trì vận hành an toàn, tối ưu công suất các nhà máy lọc dầu trong nước, qua đó nâng cao khả năng tự chủ nguồn cung. Tuy nhiên, về dài hạn, giải pháp cốt lõi vẫn là đa dạng hóa nguồn năng lượng, bao gồm cả phát triển nhiên liệu sinh học.

Trong đó, việc triển khai xăng sinh học E10 được xem là bước đi chiến lược. Loại nhiên liệu này không chỉ góp phần giảm phụ thuộc vào xăng khoáng mà còn mở rộng “rổ nguồn cung” thông qua việc kết hợp nguyên liệu trong nước và nhập khẩu ethanol.

Sau hơn 6 tháng thí điểm tại các đô thị lớn bởi Petrolimex và PVOIL, sản lượng tiêu thụ E10 tăng dần. Ảnh: An Thư

Xăng E10: Mắt xích quan trọng trong chiến lược an ninh năng lượng

Theo lộ trình, từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ được triển khai trên toàn quốc. Đây là loại nhiên liệu pha trộn 10% ethanol với xăng truyền thống, giúp giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Việc đưa E10 vào sử dụng rộng rãi không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng. Với tổng nhu cầu tiêu thụ xăng năm 2025 khoảng 11,37 triệu m³, ước tính Việt Nam sẽ cần khoảng 1,1 triệu m³ ethanol mỗi năm để phối trộn E10.

Tuy nhiên, năng lực sản xuất ethanol trong nước hiện còn hạn chế. Dù có 6 nhà máy, nhưng chỉ 3 nhà máy hoạt động hết công suất. Ngay cả khi toàn bộ hệ thống vận hành tối đa, nguồn cung nội địa cũng chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 60% ethanol trong giai đoạn đầu.

Ở góc độ tích cực, việc nhập khẩu ethanol từ nhiều thị trường góp phần đa dạng hóa chuỗi cung ứng năng lượng, giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Đây chính là điểm then chốt trong chiến lược an ninh năng lượng hiện đại: không chỉ tự chủ, mà còn linh hoạt và phân tán rủi ro.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đầu mối đã chủ động thích ứng. Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã đàm phán ký kết cả hợp đồng dài hạn và ngắn hạn để bảo đảm nguồn cung ethanol ổn định, với nhu cầu toàn hệ thống khoảng 45.000 - 50.000 m³ mỗi tháng.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam về lâu dài, Việt Nam cần phát triển mạnh năng lực sản xuất ethanol trong nước nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Tăng cường dự trữ: “Lá chắn” trước cú sốc nguồn cung

Bên cạnh đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu được xác định là trụ cột thứ hai của an ninh năng lượng. Hiện nay, hệ thống dự trữ của Việt Nam được tổ chức theo ba lớp: dự trữ sản xuất tại nhà máy lọc dầu, dự trữ thương mại của doanh nghiệp và dự trữ quốc gia. Trong đó, dự trữ quốc gia đóng vai trò “công cụ dự phòng chiến lược”, chỉ sử dụng trong những tình huống khẩn cấp.

Dù nguồn cung hiện vẫn được đảm bảo, song thực tế cho thấy năng lực dự trữ còn hạn chế.

Nguyên nhân chính đến từ cơ chế chi phí chưa phù hợp. Mức chi bảo quản xăng dầu dự trữ hiện chỉ khoảng 14 đồng/lít, trong khi chi phí thực tế dao động từ 75 - 100 đồng/lít. Khoảng chênh lệch lớn này khiến doanh nghiệp không mặn mà mở rộng kho bể, hạn chế khả năng gia tăng dự trữ.

Không chỉ vậy, việc đầu tư hệ thống kho chứa đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi dài và hiệu quả tài chính chưa rõ ràng, khiến việc thu hút nguồn lực xã hội, đặc biệt từ khu vực tư nhân, gặp nhiều khó khăn.

Để giải quyết bài toán này, cơ quan quản lý đang đẩy mạnh hoàn thiện chính sách, trong đó có Luật Dự trữ quốc gia 2025, đồng thời xây dựng các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng dự trữ.

Cùng với đó, việc phát triển hệ thống kho ngoại quan cho ethanol, cho phép doanh nghiệp linh hoạt tiếp cận nguồn nguyên liệu mà không chịu chi phí thuế không cần thiết, cũng được đề xuất như một giải pháp giảm chi phí và tăng tính chủ động nguồn cung.

Trong thách thức cũng mở ra cơ hội. Theo chỉ đạo của Thủ tướng, đây là thời điểm thích hợp để tái cơ cấu toàn diện ngành năng lượng theo hướng xanh, bền vững và tự chủ hơn. Việc phát triển nhiên liệu sinh học như E10 không chỉ giúp giảm phát thải mà còn góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm chi phí y tế và tạo thêm giá trị cho khu vực nông nghiệp. Đồng thời, việc đa dạng hóa nguồn cung - từ dầu thô, xăng dầu thành phẩm đến ethanol - sẽ giúp nền kinh tế tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.