Từ kiểm soát ô nhiễm đến quản trị môi trường chủ động

Những năm gần đây, công tác bảo vệ môi trường tại Quảng Ninh ghi nhận chuyển biến rõ nét cả về nhận thức lẫn hành động. Tỉnh từng bước chuyển từ tư duy “xử lý ô nhiễm” sang “quản trị môi trường”, gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Hoạt động quan trắc môi trường tự động được truyền trực tiếp về Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: TL

Việc triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách đã giúp nâng cao nhận thức trong toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân về quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh nguồn nước. Kết quả thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TU cho thấy 11/18 mục tiêu đã hoàn thành trước kế hoạch, các mục tiêu còn lại dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2025 - 2026.

Các chỉ tiêu môi trường đạt kết quả tích cực và mang tính nền tảng. Tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch đạt 98,3% tại đô thị và 87,2% tại nông thôn. 100% khu, cụm công nghiệp đang hoạt động đều có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn. Đặc biệt, các dự án đầu tư mới, nhất là tại các khu vực nhạy cảm như vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long hay Cửa Lục đều bắt buộc hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải ngay từ đầu.

Cách làm này cho thấy sự chuyển dịch rõ ràng từ “chạy theo xử lý” sang “kiểm soát từ nguồn”, hạn chế phát sinh ô nhiễm ngay trong quá trình đầu tư và sản xuất. Các khu công nghiệp đang hoạt động tại Quảng Ninh đều đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung; doanh nghiệp thực hiện các giải pháp xử lý khí thải, chất thải rắn theo quy định.

Quản lý chất thải sinh hoạt tiếp tục là điểm sáng. Năm 2025, toàn tỉnh phát sinh hơn 390.000 tấn rác, trong đó 99% được thu gom, xử lý. Hạ tầng xử lý rác được đầu tư đồng bộ với 21 khu xử lý, tổng công suất khoảng 1.590 tấn/ngày. Đáng chú ý, phương thức xử lý chuyển dịch mạnh sang công nghệ hiện đại, với gần 72% rác được xử lý bằng đốt, giảm dần chôn lấp.

Chất thải nguy hại được kiểm soát chặt chẽ với 100% được thu gom, xử lý theo quy định. Trong lĩnh vực y tế, năm 2025 đã xử lý 415 tấn chất thải nguy hại và hơn 624.000 m3 nước thải. Trong nông nghiệp, gần 5.200 bể chứa bao gói thuốc bảo vệ thực vật được bố trí, thu gom hơn 10,6 tấn bao gói sau sử dụng. Khoảng 93,24% cơ sở chăn nuôi áp dụng biện pháp xử lý chất thải, trong đó hơn 8.800 hộ xây dựng công trình khí sinh học.

Hệ thống quan trắc môi trường được đầu tư bài bản với 171 trạm tự động và gần 390 điểm quan trắc. Kết quả năm 2025 cho thấy, chất lượng môi trường không khí tại các đô thị, khu dân cư và khu du lịch cơ bản ở mức tốt; nhiều vị trí nước mặt đạt tiêu chuẩn phục vụ cấp nước sinh hoạt.

Song song với đó, kỷ cương pháp luật được siết chặt. Năm 2025, các cơ quan chức năng đã xử phạt 151 tổ chức, cá nhân vi phạm về môi trường với tổng số tiền hơn 9,25 tỷ đồng; di dời 862 cơ sở tiểu thủ công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm.

Nhiều mô hình môi trường hiệu quả được triển khai như “Vịnh Hạ Long không rác thải nhựa”, “Cô Tô không rác thải nhựa”, “Ngân hàng rác thải”. Đáng chú ý, việc cấp chứng nhận “Cánh buồm xanh” cho tàu du lịch trên vịnh Hạ Long hay hoạt động xử lý chất thải trong các nhà máy xi măng với công suất khoảng 55.000 tấn/năm đã góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm áp lực môi trường.

Lấy môi trường làm động lực phát triển

Trên nền tảng kết quả đạt được, Quảng Ninh xác định rõ định hướng trong giai đoạn tới là tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị môi trường chủ động, hiện đại, gắn với chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Mục tiêu đến năm 2030 là kiểm soát, từng bước đẩy lùi ô nhiễm và suy thoái tài nguyên, nâng cao chất lượng môi trường sống, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh nguồn nước. Trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được xác định là động lực then chốt.

Các chỉ tiêu cụ thể được đặt ra với yêu cầu cao hơn. Trên 99% dân số đô thị và trên 85% dân số nông thôn được sử dụng nước sạch; 100% khu, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn; tỷ lệ thu gom, xử lý rác thải tại đô thị, xã đảo và các khu du lịch đạt trên 99%, khu vực nông thôn đạt khoảng 90%.

Điểm đáng chú ý là Quảng Ninh không chỉ đặt mục tiêu “đạt chuẩn”, mà hướng tới nâng chuẩn theo các tiêu chí quốc tế. Tỉnh định hướng phát triển các khu xử lý chất thải rắn tập trung bằng công nghệ đốt phát điện, giảm chôn lấp, đồng thời nâng cao các chỉ số đánh giá hiệu quả môi trường như PGI, qua đó cải thiện môi trường đầu tư.

Về giải pháp, tỉnh tiếp tục đổi mới phương thức quản lý theo hướng “hậu kiểm”, tăng cường thanh tra, giám sát gắn với ứng dụng công nghệ số. Hệ thống quan trắc môi trường sẽ được mở rộng, kết nối dữ liệu theo thời gian thực, phục vụ công tác dự báo và điều hành.

Song song, Quảng Ninh đẩy mạnh phát triển hạ tầng môi trường và sản xuất xanh. Các khu công nghiệp sinh thái, mô hình kinh tế tuần hoàn, tiêu chuẩn quản trị môi trường theo ESG (môi trường - xã hội - quản trị) được khuyến khích áp dụng rộng rãi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Các công nghệ xử lý hiện đại như đồng xử lý chất thải trong lò nung xi măng, xử lý rác kết hợp phát điện tiếp tục được mở rộng, góp phần giảm phát thải và tối ưu hóa sử dụng tài nguyên.