PV: Theo số liệu từ Bộ Tài chính, trong hai tháng đầu năm 2026, tổng chi trả quyền lợi bảo hiểm đạt gần 14 nghìn tỷ đồng, tăng 10,2%, cao hơn đáng kể mức tăng doanh thu phí (2,3%). Đây là thực tế đã duy trì kéo dài và thể hiện rõ nét qua kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm niêm yết. Ông đánh giá thế nào về xu hướng này?

TS. Lê Bá Chí Nhân

TS. Lê Bá Chí Nhân: Việc doanh thu phí bảo hiểm của toàn ngành quay trở lại tăng trưởng dương, trong đó khối doanh nghiệp phi nhân thọ và doanh nghiệp niêm yết vẫn duy trì mức tăng khả quan, cho thấy nhu cầu tham gia bảo hiểm của các chủ thể trong nền kinh tế vẫn tiếp tục mở rộng.

Chi bồi thường tăng ở mức 2 con số cho thấy, các doanh nghiệp đang chủ động thực hiện cam kết chi trả, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ, qua đó khẳng định rõ vai trò và giá trị của ngành bảo hiểm trong việc bảo vệ khách hàng và hỗ trợ nền kinh tế.

Dù vậy, việc chi phí tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng doanh thu cũng cho thấy áp lực rủi ro lớn dần, đặt ra yêu cầu kiểm soát hiệu quả nhằm bảo đảm tính bền vững của biên lợi nhuận.

Trong hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ, khi chi phí bồi thường tăng mạnh hơn rõ rệt so với tăng trưởng doanh thu phí, tỷ lệ bồi thường có xu hướng xấu đi, khiến lợi nhuận từ hoạt động bảo hiểm bị thu hẹp đáng kể, thậm chí có thể chuyển sang trạng thái thua lỗ kỹ thuật ở một số nghiệp vụ.

Nguyên nhân của xu hướng này phần lớn đến từ sự gia tăng tần suất và mức độ thiệt hại do thiên tai, biến đổi khí hậu, cũng như chi phí sửa chữa và thay thế tài sản ngày càng cao. Bên cạnh đó, trong môi trường cạnh tranh gay gắt, một số doanh nghiệp có thể duy trì chính sách phí bảo hiểm ở mức thấp để giữ thị phần, khiến biên lợi nhuận vốn đã mỏng, càng dễ bị tổn thương khi rủi ro phát sinh.

Hệ quả là nhiều doanh nghiệp buộc phải phụ thuộc nhiều hơn vào thu nhập từ hoạt động tài chính, để duy trì kết quả kinh doanh tổng thể.

PV: Dữ liệu từ Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) cho thấy, mức tăng 10,95% của lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ được đóng góp đáng kể bởi nhiều doanh nghiệp tăng trưởng vượt trội ở mức 3 con số. Trong khi đó, một số doanh nghiệp lại sụt giảm, kéo theo kết quả lợi nhuận có sự phân hóa rõ nét. Theo ông, đâu là những yếu tố chính dẫn tới sự phân hóa này?

TS. Lê Bá Chí Nhân: Sự phân hóa kết quả kinh doanh cho thấy, không phải doanh nghiệp nào cũng thích ứng tốt với môi trường rủi ro mới. Những doanh nghiệp có danh mục bảo hiểm tập trung vào các nghiệp vụ nhạy cảm với thiên tai, hoặc cạnh tranh thị phần bằng chính sách phí thấp, thường dễ chịu tác động tiêu cực khi chi bồi thường tăng đột biến.

Ngoài ra, năng lực quản trị tái bảo hiểm và kiểm soát chi phí khai thác khác nhau cũng khiến hiệu quả kinh doanh giữa các doanh nghiệp có sự chênh lệch đáng kể.

Bên cạnh yếu tố hoạt động bảo hiểm cốt lõi, sự khác biệt về chiến lược đầu tư tài chính cũng góp phần làm gia tăng mức độ phân hóa lợi nhuận. Doanh nghiệp có danh mục đầu tư an toàn, phân bổ hợp lý theo kỳ hạn lãi suất thường duy trì được nguồn thu ổn định, trong khi những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào thị trường tài sản có độ biến động cao dễ đối mặt với rủi ro lợi nhuận không ổn định.

Hai tháng đầu năm 2026, tổng chi trả quyền lợi bảo hiểm đạt gần 14 nghìn tỷ đồng. Ảnh: An Thư

PV: Dù vậy, mức chi bồi thường cao cũng phản ánh vai trò đồng hành, chia sẻ rủi ro với khách hàng. Vậy các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ cần cân đối ra sao giữa hiệu quả kinh doanh với trách nhiệm bảo hiểm để đảm bảo tăng trưởng bền vững, thưa ông?

TS. Lê Bá Chí Nhân: Việc chi bồi thường tăng cao dù phản ánh áp lực lên hiệu quả kinh doanh, nhưng cũng thể hiện rõ vai trò của bảo hiểm trong việc chia sẻ và phân tán rủi ro cho nền kinh tế. Đây chính là bản chất xã hội và giá trị cốt lõi của ngành bảo hiểm.

Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng bền vững, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ cần xoay trục, giữ được sự cân bằng hợp lý giữa trách nhiệm bảo hiểm và hiệu quả tài chính.

Trước hết, doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng định phí theo nguyên tắc phản ánh đúng mức độ rủi ro. Việc định phí phù hợp không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì biên lợi nhuận, mà còn đảm bảo tính công bằng giữa các nhóm khách hàng, tránh tình trạng phí bảo hiểm thấp hơn mức độ rủi ro thực tế, vì điều này có thể dẫn đến mất cân đối tài chính khi xảy ra tổn thất lớn.

Thứ hai, tăng cường quản trị rủi ro và tái bảo hiểm là yếu tố then chốt để cân bằng giữa trách nhiệm chi trả và an toàn tài chính. Thông qua các chương trình tái bảo hiểm hợp lý, doanh nghiệp có thể chia sẻ rủi ro mang tính thảm họa với thị trường quốc tế. Từ đó, vẫn đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bồi thường cho khách hàng mà không làm suy giảm năng lực tài chính dài hạn.

Thứ ba, doanh nghiệp cần chuyển dịch chiến lược từ tăng trưởng theo quy mô sang tăng trưởng theo chất lượng. Điều này bao gồm việc lựa chọn danh mục khách hàng và sản phẩm có mức độ rủi ro phù hợp. Đồng thời, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào công nghệ dữ liệu để dự báo tổn thất, giám định bồi thường nhanh và kiểm soát gian lận bảo hiểm. Khi quản trị rủi ro tốt hơn, doanh nghiệp vừa bảo vệ quyền lợi khách hàng, vừa kiểm soát được chi phí bồi thường.

Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức phòng ngừa rủi ro cho khách hàng và doanh nghiệp cũng là một giải pháp mang tính bền vững. Khi khách hàng chủ động áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro, tần suất tổn thất sẽ giảm, qua đó, tạo ra lợi ích chung cho cả doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm.

PV: Sau giai đoạn bồi thường tăng cao do thiên tai vào quý cuối năm 2025, theo ông, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ sẽ điều chỉnh chiến lược định phí, tái bảo hiểm và quản trị rủi ro như thế nào trong thời gian tới, khi dự báo rủi ro thiên tai ngày càng gia tăng?

TS. Lê Bá Chí Nhân: Các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nhiều khả năng sẽ bước vào giai đoạn điều chỉnh chiến lược theo hướng thận trọng và chú trọng hơn đến quản trị rủi ro nhằm bảo vệ biên lợi nhuận trong năm 2026.

Về chiến lược định phí, các doanh nghiệp sẽ có xu hướng điều chỉnh mức phí theo sát hơn với mức độ rủi ro thực tế, đặc biệt đối với các sản phẩm chịu tác động trực tiếp từ thiên tai như bảo hiểm tài sản, kỹ thuật, hàng hải hay nông nghiệp.

Việc ứng dụng dữ liệu lớn, mô hình dự báo rủi ro và phân tích khí hậu sẽ được đẩy mạnh nhằm giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác hơn xác suất tổn thất, từ đó hạn chế tình trạng định phí thấp hơn rủi ro thực tế.

Về lựa chọn và quản trị danh mục rủi ro, các doanh nghiệp sẽ có xu hướng siết chặt tiêu chuẩn thẩm định, hạn chế mở rộng thị phần bằng mọi giá, đặc biệt đối với các khu vực có mức độ rủi ro thiên tai cao hoặc những phân khúc có tỷ lệ bồi thường lớn trong quá khứ. Song song đó, các doanh nghiệp cũng sẽ đa dạng hóa danh mục sản phẩm, mở rộng sang các nghiệp vụ có tỷ lệ bồi thường ổn định hơn nhằm cân bằng rủi ro tổng thể.

PV: Xin cảm ơn ông!