2 hiệp hội ngành hàng đóng góp kim ngạch xuất khẩu lớn là da giày - túi xách và thủy sản đồng loạt có văn bản gửi Bộ Công thương khẩn cấp gỡ khó khăn, ách tắc liên quan đến thủ tục cấp C/O cho hàng hóa xuất khẩu.
Theo các doanh nghiệp, nguyên nhân ách tắc khiến họ phải “kêu cứu” tới Hiệp hội và Bộ Công thương bắt nguồn từ việc chuyển giao cơ quan cấp C/O từ Cục Xuất nhập khẩu về Sở Công thương địa phương.
 |
| Chế biến cá ngừ xuất khẩu tại Nhà máy chế biến thuỷ sản Bá Hải (Đắk Lắk). Ảnh: Đức Thanh |
Phản ánh từ các doanh nghiệp hội viên và nhà máy sản xuất xuất khẩu giày dép cho thấy, tình trạng chậm cấp C/O đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ chứng từ và hoạt động giao hàng. Các mẫu C/O đang gặp vướng gồm:
C/O mẫu B: dùng cho thị trường chưa/không có FTA, đặc biệt là Mỹ; C/O mẫu E dùng cho thị trường ASEAN; C/O mẫu VC dùng cho Chile theo FTA Việt Nam - Chile.
Quá trình này chuyển giao cấp C/O về địa phương phát sinh 2 điểm nghẽn lớn khiến doanh nghiệp phải đăng ký lại hồ sơ thương nhân.
Cụ thể, do chuyển sang cơ quan cấp mới, nhiều nhà máy phải làm lại hồ sơ thương nhân. Thời gian xử lý có thể kéo dài tới 10 ngày. Và trong thời gian chờ phê duyệt, doanh nghiệp không thể nộp hồ sơ xin C/O, khiến dây chuyền chuẩn bị chứng từ xuất khẩu bị gián đoạn.
Ngoài ra còn nguyên nhân khác nữa là Sở Công thương địa phương bị quá tải.
“Việc chậm cấp C/O thực tế gây rủi ro lớn cho doanh nghiệp. Với nhiều lô hàng xuất khẩu, C/O ảnh hưởng trực tiếp đến thuế, thông quan, dòng tiền và tiến độ giao hàng ở đầu nhập”, Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Da - Giày - Túi xách Việt Nam (Lefaso) nói.
| Lefaso, Vasep kiến nghị Bộ Công thương cho phép cơ chế chuyển tiếp tự động, kế thừa dữ liệu hồ sơ thương nhân đã đăng ký trên hệ thống quản lý và cấp Chứng nhận xuất xứ điện tử (eCoSys) sang Sở Công thương, tránh yêu cầu doanh nghiệp làm lại từ đầu; Tăng cường nhân lực, hỗ trợ nghiệp vụ, kỹ thuật và cơ chế điều phối giữa các cơ quan cấp C/O khi quá tải. Trong giai đoạn chuyển đổi, đề xuất cho tiếp nhận/phê duyệt song song hoặc áp dụng cơ chế ‘hồ sơ thương nhân tạm thời’ để được nộp hồ sơ xin C/O song song với quá trình thẩm định. |
Cụ thể, chậm cấp C/O có thể kéo theo nhiều hệ lụy đối với doanh nghiệp xuất khẩu và khách hàng, như: khách hàng không kịp hưởng ưu đãi thuế quan theo các FTA, phải tạm nộp thuế MFN và thực hiện thủ tục hoàn thuế sau; lô hàng có nguy cơ bị giữ tại cảng ở những thị trường yêu cầu C/O khi thông quan; phát sinh thêm chi phí lưu kho, lưu bãi và nguy cơ bị phạt do chậm tiến độ giao hàng.
Đồng thời, kế hoạch phân phối của các nhà mua hàng quốc tế có thể bị xáo trộn, ảnh hưởng đến uy tín của nhà cung cấp Việt Nam, đặc biệt trong các mùa cao điểm xuất khẩu.
Trong khi đó, công văn gửi Bộ Công thương, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) cho biết, thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp hội viên về tình trạng chậm xử lý, ách tắc thủ tục cấp C/O tại một số Sở Công thương, ảnh hưởng trực tiếp đến việc hoàn thiện bộ chứng từ và tiến độ giao hàng xuất khẩu.
Hoạt động xuất khẩu thủy sản của các doanh nghiệp vốn diễn ra liên tục, nhiều đơn hàng có thời gian giao hàng và thời hạn xuất trình chứng từ rất ngắn.
Vì thế, Vasep cảnh báo việc chậm cấp C/O có thể khiến doanh nghiệp không kịp hoàn thiện chứng từ để khách hàng làm thủ tục nhập khẩu, hưởng ưu đãi thuế quan theo các FTA; đồng thời phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, chậm thanh toán và nguy cơ bị phạt do giao chứng từ không đúng hạn.
Nếu kéo dài, tình trạng này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến uy tín giao hàng và khả năng duy trì đơn hàng của thủy sản Việt Nam tại các thị trường xuất khẩu.
Nói với Báo Tài chính - Đầu tư, đại diện một doanh nghiệp da giày tại TP. Hồ Chí Minh cho biết, chậm cấp C/O gây rủi ro đặc biệt nghiêm trọng, nhất là với C/O Mẫu B tại thị trường Mỹ.
“Dù đây là C/O không ưu đãi, nhưng C/O Mẫu B là căn cứ pháp lý quan trọng xác định nguồn gốc sản phẩm. Nếu thiếu C/O mẫu B khi nhập khẩu vào Mỹ, hàng hóa Việt Nam có nguy cơ bị nghi ngờ hoặc xem xét áp thuế như hàng hóa có xuất xứ từ Trung Quốc” - đại diện doanh nghiệp lo lắng.
Khi đó doanh nghiệp có thể phải chịu các mức thuế phòng vệ thương mại rất cao như thuế chống bán phá giá, thuế đối kháng hoặc các khoản thuế bổ sung khác, đe dọa trực tiếp tới tính ổn định của kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
Da giày, túi xách là ngành đóng góp kim ngạch xuất khẩu lớn và tạo nhiều việc làm cho người lao động. Năm ngoái, ngành này xuất khẩu gần 29 tỷ USD, trong đó giày dép trên 24 tỷ USD, còn lại là túi xách, va li, ô dù, tăng 2,5 tỷ USD so với năm 2024. Toàn ngành có khoảng 3.000 doanh nghiệp với gần 1,5 triệu lao động, sản lượng đạt từ 1,3 - 1,4 tỷ đôi giày/năm.
7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu giày dép các loại mang về hơn 14 tỷ USD, tăng nhẹ 0,5% so với cùng kỳ, còn túi xách gần 3 tỷ USD.
Trong bối cảnh doanh nghiệp đang nỗ lực duy trì đơn hàng và tận dụng các cơ hội thị trường, việc bảo đảm các thủ tục xuất khẩu được thông suốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Thủy sản cũng đang trên đà cán đích mục tiêu xuất khẩu khoảng 12 - 12,5 tỷ USD trong năm 2026. Do đó, bất kỳ vướng mắc nào trong thủ tục xuất khẩu, đặc biệt là thủ tục cấp C/O, nếu không được xử lý kịp thời đều có thể gây phát sinh chi phí, ảnh hưởng tiến độ giao hàng và tác động đến kết quả xuất khẩu chung của ngành.
Theo bà Trần Thanh Bình, Trưởng phòng xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu, từ ngày 1/7/2025 đến ngày 1/8/2026, khoảng 80% hồ sơ C/O thương nhân đề nghị cấp vẫn được thực hiện tại các cơ quan cấp thuộc Cục Xuất nhập khẩu; khoảng 20% được thực hiện tại 34 cơ quan, tổ chức cấp ở địa phương. Tuy nhiên, tỷ lệ hồ sơ được cấp tại địa phương trong 15 ngày đầu tháng 8 (thời điểm Thông tư 26 bắt đầu có hiệu lực) đã tăng khoảng 2 lần so với 7 tháng đầu năm.
Khối lượng hồ sơ tăng nhanh đặt áp lực không nhỏ lên các cơ quan cấp C/O tại địa phương. Sở Công thương TP. HCM cho biết, Cơ quan đang tiếp nhận 9.056 hồ sơ, trong đó, doanh nghiệp từ các tỉnh, thành phố khác chiếm hơn 50% số hồ sơ. Bước đầu cán bộ cấp C/O tại đây phải làm ngày đêm, cả thứ Bảy và Chủ nhật để xử lý lượng hồ sơ này.
Để khơi thông dòng chảy xuất khẩu, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Lefaso cho rằng, cần tăng cường trao đổi, tập huấn để các đơn vị tiếp cận một cách chính thống, thống nhất cách xử lý hồ sơ pháp lý. Ví dụ, đối với doanh nghiệp có hồ sơ xuất khẩu tốt hơn 10 năm thì cần có phân luồng, không thể đòi hỏi doanh nghiệp bắt đầu hồ sơ lại từ đầu như doanh nghiệp mới xuất khẩu”.
Việc nhanh chóng khơi thông thủ tục cấp C/O không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí và hạn chế rủi ro trong quá trình giao nhận hàng hóa, mà còn góp phần bảo đảm tiến độ thực hiện đơn hàng, duy trì uy tín với khách hàng quốc tế và tạo nền tảng để các ngành hàng xuất khẩu về đích mục tiêu năm 2026.
Nếu về đích đúng mục tiêu tăng trưởng như đề ra, thủy sản, giày dép - túi xách sẽ đóng góp khoảng 42 - 42,5 tỷ USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước vào cuối năm nay.
