Dòng vốn mới cần thời gian nhập cuộc

Nâng hạng mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế rộng lớn hơn cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, diễn biến bán ròng cho thấy thay đổi về vị thế chưa thể chuyển ngay thành sự đảo chiều của dòng tiền. Trong giai đoạn chuyển tiếp, vốn mới tham gia và vốn hiện hữu rút ra có thể diễn ra đồng thời.

Lý giải về việc khối ngoại bán ròng thời gian qua, theo ông Trương Hiền Phương - Giám đốc cấp cao Công ty cổ phần Chứng khoán KIS Việt Nam, một nguyên nhân là sự dịch chuyển giữa các nhóm quỹ đầu tư. Một bộ phận quỹ theo nhóm thị trường cận biên phải cơ cấu danh mục, giảm tỷ trọng hoặc bán cổ phiếu Việt Nam theo tiêu chí đầu tư. Trong khi đó, các quỹ theo bộ chỉ số thị trường mới nổi giải ngân theo lộ trình.

Nhà đầu tư nước ngoài tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE). Ảnh: Lê Toàn

Khoảng cách về thời điểm giữa nguồn vốn rút ra và dòng tiền mới tham gia có thể khiến áp lực bán ròng tiếp tục hiện hữu. Vì vậy, hiệu ứng nâng hạng cần được đánh giá trong cả quá trình, thay vì chỉ nhìn vào giao dịch của một vài phiên.

Bên cạnh cơ cấu danh mục, ông Phương cho rằng, dòng vốn quốc tế còn chịu tác động từ chính sách tiền tệ Mỹ, diễn biến đồng USD và lợi suất trái phiếu Mỹ. Khi những tài sản này trở nên hấp dẫn hơn, một bộ phận nhà đầu tư có xu hướng giảm tỷ trọng cổ phiếu để điều chỉnh phân bổ vốn. Rủi ro địa chính trị và biến động giá hàng hóa cũng ảnh hưởng đến lựa chọn đầu tư.

Ông Phương kỳ vọng áp lực bán giảm dần khi quá trình cơ cấu tiến triển và vốn theo các bộ chỉ số thị trường mới nổi tiếp tục giải ngân. Triển vọng cuối năm 2026 và năm 2027 có cơ sở để kỳ vọng tích cực hơn, nhưng dòng tiền sẽ tham gia từng giai đoạn, khó tập trung ngay tại một thời điểm.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư, Công ty cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS) lưu ý, cần đặt nguồn tiền mới trong tương quan với toàn thị trường. Vốn từ nâng hạng có ý nghĩa tích cực, song chưa chắc bù đắp ngay lượng vốn hiện hữu đang rút ra.

Theo ông Minh, khi lợi suất tại các thị trường cung cấp vốn lớn như Mỹ, Nhật Bản tăng, chi phí của những chiến lược đầu tư sử dụng nguồn vay cũng tăng theo. Hiệu quả đầu tư suy giảm có thể khiến một bộ phận nhà đầu tư thu hẹp vị thế tại thị trường mới nổi, chuyển sang tài sản phòng thủ hoặc thị trường sở tại.

Sự hạ nhiệt của lợi suất toàn cầu vì vậy là điều kiện quan trọng để dòng vốn cải thiện. Từ góc nhìn này, triển vọng mua ròng cần được theo dõi cùng diễn biến lạm phát, chi phí vốn và tiến độ giải ngân thực tế. Nâng hạng tạo thêm cơ hội tiếp cận, còn quyết định phân bổ vẫn phụ thuộc tương quan lợi nhuận và rủi ro.

Củng cố nền tảng để dòng vốn gắn bó

Nếu môi trường lãi suất ảnh hưởng đến thời điểm giải ngân, chất lượng thị trường lại quyết định khả năng thu hút và duy trì nguồn vốn lâu dài. Sau bước tiến nâng hạng, yêu cầu đặt ra là tiếp tục mở rộng quy mô hàng hóa, cải thiện khả năng tiếp cận và bổ sung công cụ quản trị rủi ro.

Theo ông Minh, duy trì vị thế sau nâng hạng cần một nền tảng vốn hóa vững chắc hơn. Thị trường vẫn có mức độ biến động theo chu kỳ khá cao, trong khi nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm tỷ trọng giao dịch chủ đạo. Số lượng doanh nghiệp vốn hóa lớn chưa nhiều khiến quy mô thị trường còn phụ thuộc vào một số nhóm cổ phiếu.

Do đó, cần gia tăng số lượng doanh nghiệp lớn, mở rộng lựa chọn cho các quỹ đầu tư. Đẩy nhanh cổ phần hóa gắn với niêm yết doanh nghiệp nhà nước là một hướng bổ sung nguồn cung. Đồng thời, giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại những doanh nghiệp phù hợp có thể giúp tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, mở rộng phần vốn nhà đầu tư có thể tiếp cận.

Cùng với quy mô, chất lượng doanh nghiệp cần được cải thiện thông qua điều kiện niêm yết và minh bạch thông tin. Đây là nền tảng để nhà đầu tư đánh giá triển vọng kinh doanh, rủi ro và khả năng tạo giá trị dài hạn.

Một yếu tố khác được ông Minh đề cập là dư địa sở hữu nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp được các quỹ quan tâm nhưng tỷ lệ sở hữu còn lại hạn chế. Khi tính thêm lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, khả năng mua và nắm giữ thực tế càng thu hẹp.

Theo đó, cần tiếp tục rà soát giới hạn sở hữu nước ngoài và ngành, nghề kinh doanh có điều kiện phù hợp; nghiên cứu giải pháp như chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết để hỗ trợ tiếp cận. Những cải thiện này giúp cơ hội đầu tư có thể chuyển thành khả năng giải ngân thực tế.

Ông Minh cũng cho rằng, các tổ chức quốc tế quan tâm đến khả năng bảo vệ danh mục khi thị trường biến động. Vì thế, việc đa dạng hóa hợp đồng tương lai, bổ sung quyền chọn sẽ tạo thêm phương án quản trị rủi ro, giảm sự e ngại khi tham gia thị trường. Triển vọng vốn ngoại vì vậy cần được nhìn từ cả điều kiện bên ngoài và năng lực nội tại. Khi chi phí vốn thuận lợi hơn và gặp một thị trường có hàng hóa chất lượng, dễ tiếp cận và công cụ vận hành đầy đủ hơn, cơ hội nâng hạng sẽ có thêm cơ hội để chuyển thành nguồn vốn dài hạn.