Theo Quy hoạch Điện VIII, đến năm 2030, công suất điện gió trên bờ và gần bờ dự kiến đạt 26.066 - 38.029 MW, trong khi điện gió ngoài khơi sẽ đạt 6.000 - 17.032 MW vào giai đoạn 2030-2035, với tham vọng chạm mốc 113.503 - 139.097 MW vào năm 2050. Điện mặt trời cũng được kỳ vọng tăng mạnh, với công suất đạt 46.459 - 73.416 MW vào năm 2030 và 293.088 - 295.646 MW vào năm 2050.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Việt Nam cần huy động nguồn vốn khổng lồ. Theo ước tính, giai đoạn 2026-2030 yêu cầu 136,3 tỷ USD cho nguồn điện và lưới truyền tải, 130 tỷ USD cho giai đoạn 2031-2035, và lên tới 569 tỷ USD từ 2036-2050.

Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ lĩnh vực năng lượng. Ảnh minh hoạ.

Bà Đỗ Hồng Thanh - Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Năng lượng và Phát triển thị trường điện lực chia sẻ, khu vực tư nhân và nhà đầu tư quốc tế sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đáp ứng nhu cầu vốn này, đặc biệt khi xu hướng năng lượng sạch đang bùng nổ toàn cầu. Đầu tư vào năng lượng tái tạo không chỉ đảm bảo an ninh năng lượng mà còn mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt.

Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (CIEM) dự báo, nếu tỷ lệ đầu tư vào năng lượng tái tạo đạt 5% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, GDP hàng năm có thể tăng thêm 0,7-1,1% so với kịch bản thông thường. Theo McKinsey & Company, với mức đầu tư 15 tỷ USD mỗi năm (khoảng 4% GDP) từ 2025-2040, GDP năm 2040 của Việt Nam có thể cao hơn 6-10% so với kịch bản cơ bản.

Các chuyên gia cho rằng, năng lượng tái tạo sẽ giúp Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ phụ thuộc thương mại sang dựa vào đầu tư công-tư, tạo nền tảng thu hút dòng vốn FDI vào lĩnh vực năng lượng sạch. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút đầu tư.

TS. Đinh Tuấn Minh - Giám đốc Trung tâm Giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế và xã hội, chỉ ra rằng khung pháp lý thiếu nhất quán, thủ tục hành chính phức tạp, hạ tầng truyền tải điện chưa đồng bộ và thị trường vốn nội địa hạn chế đang làm giảm sức hút với các nhà đầu tư chiến lược. Để khắc phục, Việt Nam cần hành động quyết liệt.

Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý minh bạch và ổn định, đặc biệt là các hướng dẫn chi tiết cho cơ chế đấu thầu cạnh tranh, thay thế giá cố định (FiT), nhằm khôi phục niềm tin của nhà đầu tư.

Thứ hai, đầu tư nâng cấp hệ thống truyền tải điện quốc gia là ưu tiên cấp bách để tránh tình trạng quá tải và lãng phí nguồn lực.

Thứ ba, Việt Nam nên đưa ra các chính sách khuyến khích FDI chất lượng cao, ưu tiên nhà đầu tư có công nghệ tiên tiến và hỗ trợ tài chính cho các dự án điện gió ngoài khơi. Cuối cùng, phát triển công nghiệp phụ trợ và nâng cao năng lực nội địa, từ đào tạo nhân lực đến xây dựng chuỗi cung ứng, sẽ tạo nền tảng bền vững cho ngành năng lượng tái tạo.

Với tiềm năng lớn và chiến lược đúng đắn, năng lượng tái tạo không chỉ là con đường đạt mục tiêu khí hậu mà còn là động lực kinh tế mạnh mẽ, giúp Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ đầu tư toàn cầu./.