Thêm cơ chế pháp lý xử lý chậm đóng, trốn đóng kéo dài

Trước tình trạng một số doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, cơ quan BHXH tăng cường rà soát, kiểm tra, đôn đốc thu hồi số tiền phải đóng, đồng thời phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm.

Việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã tạo thêm cơ chế pháp lý để xử lý những trường hợp chậm đóng, trốn đóng kéo dài, góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.

Theo cơ chế này, cơ quan BHXH chủ động rà soát, phân loại các đơn vị vi phạm, cung cấp thông tin, hồ sơ liên quan và phối hợp với VKSND trong quá trình đôn đốc, xác minh, làm việc với doanh nghiệp. Đối với trường hợp đủ điều kiện nhưng không khắc phục vi phạm, VKSND xem xét thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền.

Qua đó, việc xử lý vi phạm không chỉ dừng ở đôn đốc, kiểm tra, mà được tăng cường bằng các biện pháp pháp lý phù hợp nhằm thu hồi tiền chậm đóng, trốn đóng và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Phiên tòa khởi kiện vụ án dân sự công ích, theo đề nghị của BHXH cơ sở Ứng Hòa, VKSND khu vực 12 - Hà Nội, ngày 7/9. Ảnh: BHXHVN cung cấp

Vụ Công ty MD tại xã Ứng Thiên, Hà Nội là một trường hợp điển hình trong quá trình triển khai cơ chế phối hợp này. Công ty hiện kê khai đóng BHXH cho 5 lao động, nhưng có tình trạng chậm, trốn đóng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động.

Sau khi BHXH cơ sở Ứng Hòa chuyển thông tin vi phạm và VKSND khu vực 12 - Hà Nội tham gia làm việc, Công ty MD đã khắc phục một phần số tiền chậm đóng trong tháng 5 và tháng 6/2026. Tính đến tháng 8/2026, số tiền Công ty MD còn phải thanh toán theo hồ sơ là 158 triệu đồng.

Theo Luật BHXH năm 2024, cơ quan BHXH không có thẩm quyền khởi kiện. Vì vậy, BHXH cơ sở Ứng Hòa, với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đã đề nghị VKSND khu vực 12 thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

VKSND khu vực 12 với vai trò nguyên đơn đã khởi kiện, đề nghị Tòa án buộc Công ty MD thực hiện nghĩa vụ nộp tiền BHXH. Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hà Nội đã thụ lý vụ án và quyết định đưa vụ án ra xét xử ngày 7/9/2026.

Vụ việc cho thấy vai trò chủ động của cơ quan BHXH trong phát hiện vi phạm, đôn đốc khắc phục, cung cấp thông tin và phối hợp với VKSND để xử lý các trường hợp chậm đóng, trốn đóng bằng cơ chế pháp lý phù hợp. Việc triển khai cơ chế khởi kiện công ích không nhằm gây khó khăn cho doanh nghiệp, mà hướng tới tăng cường kỷ cương, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và bảo đảm quyền lợi an sinh chính đáng của người lao động.

Thu hồi hàng trăm tỷ đồng sau kiểm tra, đảm bảo quyền lợi người lao động

Tính đến hết tháng 8/2026, toàn hệ thống BHXH Việt Nam đã ban hành quyết định kiểm tra tại 6.694 đơn vị, gồm 5.920 đơn vị sử dụng lao động, 421 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh BHYT, 188 đơn vị thuộc hệ thống BHXH và 165 tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng, chi trả chế độ.

Qua kiểm tra công tác thu BHXH, BHTN, BHYT, cơ quan BHXH đã yêu cầu truy thu hơn 70,2 tỷ đồng đối với 11.417 lao động chưa tham gia hoặc đóng thiếu thời gian; hơn 128,2 tỷ đồng đối với 40.146 lao động đóng thiếu mức đóng; thu hồi hơn 330 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng. Cơ quan BHXH cũng đã ban hành hoặc tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành 362 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, với tổng số tiền hơn 3,1 tỷ đồng.

Trong lĩnh vực giải quyết chế độ, qua kiểm tra, cơ quan BHXH yêu cầu thu hồi về Quỹ BHXH hơn 9,1 tỷ đồng của 8.923 lượt lao động hưởng chế độ sai quy định; thu hồi về Quỹ BHTN 600 triệu đồng của 106 lượt lao động và thu hồi về Quỹ BHYT hơn 161,8 tỷ đồng do chưa đủ điều kiện thanh toán BHYT.

Cùng với công tác kiểm tra, BHXH Việt Nam tiếp tục chủ động, tích cực tham mưu xây dựng hành lang pháp lý về xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHTN, BHYT.

Thực hiện phân công của Lãnh đạo Bộ Tài chính, BHXH Việt Nam đã tham gia ý kiến trong quá trình xây dựng Nghị định số 90/2026/NĐ-CP và Nghị định số 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ, tập trung vào các quy định về hành vi chậm đóng, trốn đóng; mức xử phạt; biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt của cơ quan BHXH.

Ngay từ những tháng đầu năm 2026, BHXH Việt Nam cũng đã chỉ đạo BHXH các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, nhất là đối với các đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN; không để kéo dài tình trạng đã hoàn thành bước đôn đốc theo Nghị định số 274/2025/NĐ-CP nhưng chưa được kiểm tra, xử lý. Đồng thời, yêu cầu theo dõi, đôn đốc và buộc các đơn vị được kiểm tra khắc phục đầy đủ các vi phạm đã được phát hiện.

Trong thời gian tới, BHXH Việt Nam tiếp tục tăng cường tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH, BHTN, BHYT, nhất là trách nhiệm của người sử dụng lao động và các chế tài đối với hành vi vi phạm. Đồng thời, thường xuyên rà soát, đôn đốc các đơn vị sử dụng lao động thực hiện đầy đủ việc đăng ký tham gia, đóng BHXH, BHTN, BHYT cho người lao động./.