Dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai (đoạn Bình Minh - Cầu Kim Thành) được bố trí bằng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ đã mang lại nhiều lợi ích cho địa phương.

Để công tác KSC nguồn vốn này được thông thoáng nhưng vẫn đảm bảo chặt chẽ, hiệu quả, nhiều phát sinh từ thực tiễn đã được các cán bộ làm công tác KSC nêu và kiến nghị sớm bổ sung để tháo gỡ vướng mắc.

Công tác kiểm soát chi ngày càng phù hợp với xu thế cải cách hành chính

Kho bạc Nhà nước (KBNN) cho biết, để tháo gỡ các vướng mắc trong KSC nguồn vốn đầu tư công, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 08/2016/TT- BTC (TT08) quy định về quản lý, thanh toán vốn đầu tư sử dụng nguồn vốn NSNN. Qua hơn 3 năm thực hiện, Bộ Tài chính đã 2 lần sửa đổi, bổ sung thông tư này. Cụ thể là Thông tư số 108/2016/TT- BTC (TT108) sửa đổi, bổ sung một số điều của TT08 và gần đây nhất là Thông tư số 52/2018/TT- BTC (TT52) sửa đổi, bổ sung một số điều của TT08, TT108.

Nhằm hạn chế sự chiếm dụng vốn NSNN, nhất là những hợp đồng có mức vốn tạm ứng lớn, đồng thời tạo điều kiện để KBNN có căn cứ kiểm soát thanh toán và đôn đốc việc thu hồi vốn tạm ứng, các cán bộ KBNN kiến nghị Bộ Tài chính cần quy định việc tạm ứng vốn phải có kế hoạch và thu hồi tạm ứng, trong đó xác định rõ số tiền tạm ứng từng lần, thời gian thanh toán. Đồng thời, nên có quy định cụ thể hơn về xử lý thu hồi tạm ứng trong trường hợp phải xử lý bảo lãnh tạm ứng vốn đầu tư.

Theo KBNN, TT52 đã giải quyết được nhiều vấn đề từ thực tiễn đặt ra mà TT08 và TT108 chưa đề cập đến.

Theo đó, TT52 đã có nhiều điểm đổi mới phù hợp với xu thế cải cách hành chính như quy định: KBNN thực hiện kiểm soát thanh toán theo nguyên tắc “thanh toán trước, kiểm soát sau” cho từng lần thanh toán và “kiểm soát trước, thanh toán sau” đối với lần thanh toán cuối cùng của hợp đồng. Ngoài ra, thời hạn kiểm soát thanh toán vốn của KBNN được giảm từ 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ thanh toán theo quy định của chủ đầu tư xuống còn tối đa 4 ngày làm việc, nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công hàng năm, mang lại ý nghĩa tích cực trong công tác cải cách thủ tục hành chính.

Đặc biệt, các cán bộ làm công tác KSC đã đánh giá cao những quy định của TT52 khi có sự thay đổi về hồ sơ pháp lý gửi một lần của dự án mà các chủ đầu tư phải gửi đến KBNN để phục vụ cho công tác quản lý, kiểm soát thanh toán vốn đầu tư đối với vốn thực hiện dự án. Do đó, thành phần hồ sơ đã bỏ dự án đầu tư xây dựng công trình (hoặc báo cáo kinh tế- kỹ thuật đối với dự án chỉ lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật). Đây là vấn đề đã gây ra tranh cãi nhiều trong công tác kiểm soát, thanh toán vốn đầu tư trong nhiều năm qua vì loại hồ sơ, tài liệu này KBNN chỉ nhận mà không sử dụng trong quá trình xử lý công việc.

Ngoài ra, để đảm bảo tiền tạm ứng được thu hồi hết khi giá trị thanh toán đạt 80% giá trị hợp đồng đã ký kết như quy định tại Nghị định số 37/2015/NĐ- CP của Chính phủ quy định chi tiết về hợp đồng xây dựng, TT52 đã khống chế khi quy định cả tạm ứng và thanh toán khối lượng hoàn thành (tổng giải ngân) đạt 80% giá trị hợp đồng thì vốn tạm ứng phải được thu hồi hết. Quy định này đã khắc phục được kẽ hở, tạo điều kiện cho các chủ đầu tư và nhà thầu chỉ đề nghị thu hồi tạm ứng nhỏ giọt trong các đợt thanh toán khối lượng hoàn thành nhưng tổng giá trị thanh toán khối lượng hoàn thành chưa đạt tới 80% giá trị hợp đồng, nhằm chiếm dụng vốn của Nhà nước. Bên cạnh đó, để nâng cao trách nhiệm của nhà thầu trong việc quyết toán công trình, TT52 đã bổ sung việc tạm giữ, chưa thanh toán cho nhà thầu một khoản tiền nhất định hoặc một tỷ lệ nhất định so với khối lượng hoàn thành.

Cần quy định trách nhiệm pháp lý cho chủ đầu tư, ban quản lý dự án

Mặc dù TT52 có nhiều ưu điểm nổi bật nhưng việc thực hiện kiểm soát thanh toán vốn còn nhiều bất cập cần tháo gỡ. Đơn cử như tại KBNN Kiên Giang, các cán bộ KSC cho biết, trong thời gian qua, chế độ chính sách về kiểm soát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn NSNN không ngừng bổ sung, hoàn thiện, đáp ứng cơ bản được yêu cầu về cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho các chủ đầu tư, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng tiếp cận hồ sơ, thủ tục một cách nhanh chóng, đơn giản, rõ ràng.

Tuy nhiên, hiện tại chưa thấy văn bản của cấp có thẩm quyền quy định trách nhiệm pháp lý cho chủ đầu tư, ban quản lý dự án đối với các dự án, công trình do mình quản lý, do đó, còn để xảy ra việc thanh toán cho nhà thầu vượt so với quyết toán dự án được duyệt. Thêm vào đó, một số chủ đầu tư còn chưa tích cực, chưa làm hết trách nhiệm của mình trong việc thu hồi vốn cho ngân sách, gây ảnh hưởng đến việc quản lý vốn đầu tư của Nhà nước.

Các cán bộ làm công tác KSC tại KBNN Thái Bình lại cho biết, TT52 quy định, hàng năm, sau khi được Thủ tướng Chính phủ, HĐND tỉnh giao kế hoạch vốn (bao gồm kế hoạch vốn giao đầu năm và kế hoạch giao bổ sung trong năm), các bộ, ngành, UBND các cấp và đơn vị dự toán cấp I ở địa phương phân bổ chi tiết vốn cho từng dự án theo mã dự án đầu tư và ngành kinh tế theo quy định của Bộ Tài chính tại Hệ thống mục lục NSNN.

Thực tế tại Thái Bình, quy định trên đã nảy sinh những vướng mắc cho các KBNN huyện và các đơn vị có liên quan trong việc sử dụng văn bản phân bổ kế hoạch vốn để làm căn cứ kiểm soát thanh toán vốn. Để thực hiện theo quy định, UBND huyện gửi một bản kế hoạch tổng thể bao gồm cả danh mục dự án, số vốn kế hoạch vốn đầu tư trong năm cho KBNN huyện, khi thanh toán lại có thêm có văn bản phân bổ vốn cho từng dự án (số vốn phân bổ có khi ít hơn, có khi nhiều hơn so với kế hoạch vốn ở văn bản tổng thể). Điều này đã gây khó khăn cho việc xác định tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư hàng năm…

Với các vướng mắc nêu trên, các cán bộ KBNN đề xuất cần có quy định cụ thể về trách nhiệm của chủ đầu tư trong công tác thu hồi vốn tạm ứng và số vốn đã thanh toán cho nhà thầu cao hơn số quyết toán được phê duyệt nhưng không thu hồi được. Đồng thời, phải có cơ chế bồi thường vật chất đối với tổ chức, cá nhân nếu để xảy ra sự việc không thu hồi được vốn về cho NSNN.

Đối với việc gửi tài liệu kế hoạch vốn đầu tư cho KBNN, chỉ cần quy định các bộ, ngành và địa phương giao chỉ tiêu kế hoạch vốn chi tiết cho các chủ đầu tư đầy đủ các tiêu chí và ghi chi tiết kế hoạch vốn đầu tư (kế hoạch giao đầu năm (trong đó thu hồi vốn ứng trước), kế hoạch vốn đầu tư điều chỉnh, kế hoạch vốn đầu tư kéo dài, kế hoạch vốn ứng trước để thực hiện. Đồng thời, gửi KBNN đồng cấp để thực hiện việc quản lý, điều hành kế hoạch NSNN theo đúng quy định tại Luật NSNN năm 2015 và các văn bản hướng dẫn.

Thanh Ngọc