"Phép thử" khả năng vận hành thị trường trước cột mốc nâng hạng

PV: Thưa ông, trong tháng 3 này, FTSE Russell sẽ tiến hành thực hiện đợt rà soát giữa kỳ đối với thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo ông, đợt rà soát này có ý nghĩa ra sao đối với tiến trình nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Ông Phùng Minh Hoàng

Ông Phùng Minh Hoàng: Theo tài liệu hướng dẫn từ FTSE Russell, đợt rà soát giữa kỳ vào tháng 3 sẽ tập trung đánh giá mức độ tiến triển trong việc tạo điều kiện tiếp cận thị trường cho các công ty chứng khoán quốc tế. Đây là một yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo hoạt động đầu tư theo chỉ số có thể được triển khai hiệu quả.

Khi các công ty chứng khoán quốc tế có thể tiếp cận thị trường chứng khoán Việt Nam một cách thuận lợi, các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài sẽ có thêm lựa chọn về đối tác giao dịch. Điều này không chỉ giúp đa dạng hóa kênh thực hiện lệnh, mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro, bởi họ có xu hướng ưu tiên làm việc với các đối tác quen thuộc và tin cậy.

Mặc dù đây không phải là tiêu chí bắt buộc trong bộ tiêu chuẩn nâng hạng, nhưng lại đóng vai trò hỗ trợ rất quan trọng, giúp nhà đầu tư quốc tế dễ dàng triển khai các chiến lược đầu tư theo chỉ số. Đáng chú ý, những rào cản mang tính cốt lõi trước đây như cơ chế prefunding (ký quỹ trước giao dịch) hay quy trình xử lý giao dịch thất bại đã được tháo gỡ. Vì vậy, chúng tôi đánh giá đợt rà soát giữa kỳ lần này không đặt ra rủi ro đáng kể đối với tiến trình nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam.

PV: Trong thời gian qua, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có nhiều cải thiện như vận hành Hệ thống KRX, điều chỉnh cơ chế prefunding và nâng cao thanh khoản. Ông đánh giá thế nào về mức độ đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của Việt Nam?

Ông Phùng Minh Hoàng: Việc FTSE Russell dự kiến lộ trình với mốc nâng hạng chính thức đối với thị trường chứng khoán Việt Nam vào tháng 9/2026 cho thấy, về cơ bản, Việt Nam đã đáp ứng được các tiêu chí cần thiết. Tuy nhiên, theo quan điểm của FTSE Russell, yếu tố then chốt ở thời điểm hiện tại chính là việc đảm bảo hoạt động giao dịch thực tế diễn ra thông suốt, hiệu quả và phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Trước hết, là vấn đề kết nối với các công ty chứng khoán quốc tế. Trên thực tế, phần lớn nhà đầu tư tổ chức nước ngoài không giao dịch trực tiếp với các công ty chứng khoán nội địa, mà thông qua các đối tác đã được phê duyệt, chủ yếu là các công ty chứng khoán quốc tế uy tín. Do đó, việc mở rộng và nâng cao khả năng kết nối với các định chế tài chính này sẽ góp phần chuẩn hóa quy trình, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý giao dịch.

Bên cạnh đó, quy trình mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài dù đã có nhiều cải thiện, song vẫn cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng ổn định, nhất quán và nâng cao khả năng vận hành ổn định, có thể dự báo. Đây là yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo trải nghiệm đầu tư xuyên suốt, chuyên nghiệp và phù hợp với kỳ vọng của các nhà đầu tư quốc tế.

Hai nội dung trên được xem là những điều kiện then chốt để Việt Nam vượt qua đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026, qua đó tiến tới mục tiêu chính thức được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell vào tháng 9 sắp tới.

Việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tạo tác động tích cực đến tâm lý nhà đầu tư. Ảnh: Đức Thanh

PV: Trong bối cảnh khối ngoại vẫn đang bán ròng và môi trường tài chính toàn cầu còn nhiều biến động, ông nhìn nhận triển vọng và tác động thực tế của câu chuyện nâng hạng đối với thị trường chứng khoán Việt Nam như thế nào?

Ông Phùng Minh Hoàng: Ở góc độ ngắn hạn, câu chuyện nâng hạng vẫn là một chất xúc tác quan trọng đối với thị trường. Tuy nhiên, tác động thực tế có thể phần nào bị “lấn át” bởi nhiều yếu tố trong và ngoài nước.

Cụ thể, áp lực bán ròng của khối ngoại hiện nay chủ yếu xuất phát từ tâm lý “risk-off” (e ngại rủi ro) trên phạm vi toàn cầu, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị tại Trung Đông gia tăng. Ở trong nước, mặt bằng lãi suất có xu hướng tăng, trong khi một phần kỳ vọng về nâng hạng đã được phản ánh vào giá từ trước, sau khi FTSE Russell công bố kế hoạch tái phân loại thị trường Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp vào năm ngoái.

Tuy nhiên, xét trong trung và dài hạn, tôi đánh giá, đây là một bước ngoặt mang ý nghĩa tích cực hơn nhiều. Quyết định nâng hạng của FTSE Russell phản ánh sự cải thiện rõ rệt về chất lượng và tính minh bạch của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã ban hành đề án cùng lộ trình cụ thể nhằm hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên chuẩn thị trường mới nổi của MSCI Emerging Markets trong 3 - 5 năm tới. Các giải pháp bao gồm nâng cấp hệ thống giao dịch - thanh toán, tăng cường năng lực giám sát, cũng như tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư ngoại.

Với những cải cách này, Việt Nam được kỳ vọng có thể thu hút dòng vốn ngoại quy mô lớn hơn trong tương lai, ước tính khoảng 5 - 7 tỷ USD. Bên cạnh đó, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực, trong khi triển vọng tăng trưởng kinh tế lại được đánh giá tích cực hơn. Do đó, về dài hạn, tôi kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ quay trở lại mạnh mẽ sau giai đoạn bán ròng hiện nay.

PV: Xin cảm ơn ông!