Tin giả - “đại dịch” trong kỷ nguyên số

Tháng 9/2025, Tập đoàn Vingroup tiến hành khởi kiện dân sự, trình báo cơ quan chức năng và gửi văn bản tới các Đại sứ quán về việc có 68 tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đăng tải thông tin sai sự thật về Vingroup trên Internet. Các tổ chức và cá nhân bị khởi kiện là chủ tài khoản của các trang thông tin, trang cá nhân có hành vi xuyên tạc, đăng tải thông tin sai sự thật về Vingroup, bịa đặt về lãnh đạo tập đoàn này trên các nền tảng mạng xã hội…

“Câu chuyện” của Vingroup không phải ví dụ duy nhất về nạn nhân của tin giả. Không khó để nhận thấy, tin giả, thông tin độc hại xuất hiện ngày càng dày đặc trên các nền tảng mạng xã hội. Khi được sao chép và lan truyền với tốc độ chóng mặt, phạm vi rộng, trên nhiều nền tảng, tin giả có khả năng gây hại rất lớn.

Tin giả kinh tế không chỉ ảnh hưởng tới một người, nhóm người, hay một doanh nghiệp, mà có thể gây tổn hại sâu sắc tới một ngành hàng và cả nền kinh tế quốc gia. Ảnh minh họa

Thực tế, không ít lần thị trường chứng khoán Việt Nam chao đảo vì những tin đồn, thông tin không căn cứ, chưa được kiểm chứng. Thông tin giả, môi trường ảo, nhưng gây ra hậu quả thật cho doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cổ phiếu, uy tín thương hiệu, hoạt động kinh doanh và lợi ích của hàng ngàn người lao động, nhà đầu tư…, từ đó tác động tiêu cực tới thị trường chung.

Tại nghị trường, trong một phiên chất vấn, trao đổi làm rõ thêm một số vấn đề liên quan đến phòng, chống, xử lý tin giả, tin sai sự thật, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, hậu quả của tin giả gây ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội rất lớn, đặc biệt, ảnh hưởng đối với thị trường chứng khoán, tài chính, bất động sản là rất rõ nét. Có những thông tin gây thiệt hại vốn hóa nhiều nghìn tỷ đồng trên thị trường chứng khoán.

Còn nhớ, cuối tháng 5/2025, trên mạng xã hội xuất hiện và lan truyền nhiều hình ảnh, video, nội dung được chỉnh sửa, cắt ghép với tiêu đề “cảnh báo sầu riêng nhúng hóa chất tại Đắk Nông”, kéo theo hàng trăm nghìn lượt tương tác, khiến người tiêu dùng hoang mang.

Khi đó, cơ quan chức năng địa phương đã lập tức ra văn bản khẳng định, toàn bộ hình ảnh và video này xuất phát từ một vụ vi phạm đã xảy ra từ nhiều năm trước; đồng thời đề nghị các ngành chức năng, các cơ quan truyền thông, báo chí tuyên truyền, xử lý thông tin xấu độc trên môi trường không gian mạng. Việc lan truyền hình ảnh cũ với nội dung mới, sai sự thật là hành vi gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín nông sản Việt, ảnh hưởng đến toàn chuỗi giá trị, từ người trồng, doanh nghiệp đến nhà xuất khẩu.

Nhà báo - chiến sĩ tiên phong trên mặt trận chống tin giả

Trong kỷ nguyên số, môi trường mạng là nguồn thông tin phong phú, song cũng là mảnh đất “màu mỡ” để tin giả sinh sôi. Có một nghịch lý đã được chỉ ra là, tin giả (fake news) thậm chí thu hút sự quan tâm nhiều hơn thông tin chính thống.

Trước sự tràn lan của tin giả, trong đó có tin giả kinh tế, vai trò của các cơ quan báo chí chính thống - dòng thông tin chủ lưu trong việc định hướng dư luận - cần phải được phát huy tối đa và nhà báo phải ở vị trí trung tâm của cuộc chiến chống tin giả.

“Vũ khí” của người làm báo trong cuộc chiến này chính là ngòi bút, trình độ chuyên môn, kỹ năng chuyên nghiệp trong khai thác, xử lý, sàng lọc, kiểm chứng thông tin, thẩm định nguồn tin nhanh nhạy. Không bỏ trống “trận địa” thông tin cho tin giả, báo chí thực hiện chức năng phản biện, “tẩy độc”, mang đến sự thật cho công chúng.

Bằng việc khai thác thông tin chính thức từ các cơ quan quản lý, trao đổi với doanh nghiệp, trích dẫn ý kiến, thông điệp của chuyên gia, nhà quản lý…, báo chí làm rõ các tin đồn vô căn cứ, “nắn” dòng thông tin sai lệch và định hướng dư luận kịp thời.

Chống tin giả là một cuộc chiến, một trận “pressing” tổng lực, trong đó, một biện pháp quan trọng được nhắc tới là chế tài đủ mạnh, xử phạt thật nghiêm để cảnh báo, răn đe, ngăn chặn. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, trong đó bổ sung nhiều biện pháp xử lý đối với hành vi vi phạm trên mạng xã hội, áp dụng các chế tài nghiêm khắc với vấn nạn tin giả, được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm môi trường số an toàn, lành mạnh...

Trở lại câu chuyện Vingroup khởi kiện tổ chức, cá nhân đăng tải thông tin sai sự thật, đại diện doanh nghiệp cho biết, việc kiên quyết theo đuổi các vụ kiện thể hiện quan điểm không khoan nhượng đối với tin giả và các chiến dịch bôi nhọ có chủ đích, gây hoang mang dư luận và làm tổn hại hình ảnh doanh nghiệp.

Liên quan đến sự việc, phía Vingroup đã chủ động cung cấp thông tin chính thống, minh bạch tới báo chí - truyền thông. Không riêng Vingroup, mà với hầu hết doanh nghiệp, trong kịch bản ứng phó với tin giả hiện nay, báo chí chính thống luôn giữ một vai trò đặc biệt quan trọng. Doanh nghiệp đánh giá cao uy tín, sức mạnh và độ lan tỏa của báo chí chính thống, với những người làm báo có kỷ luật, kỹ năng, hiểu biết, có trách nhiệm xã hội, sự dấn thân, lòng yêu nghề và đạo đức nghề nghiệp.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội từng chia sẻ: “Tôi luôn giữ vững niềm tin rằng, trong bối cảnh hỗn loạn thông tin do Internet tạo ra, con người vẫn cần có một nguồn thông tin có thể tin cậy được, từ đó định hướng nhận thức và hành vi của mình”.

Nguồn thông tin có thể tin cậy đó chính là báo chí chính thống, Báo chí Cách mạng.