Còn tình trạng che giấu doanh thu, nhằm giảm nghĩa vụ thuế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, nền kinh tế Việt Nam đang có những bước phát triển mạnh mẽ. Sự bùng nổ của công nghệ số, thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của xã hội. Song song với đó, hệ thống thanh toán trong nền kinh tế cũng đang có những thay đổi căn bản. Các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh mẽ, dòng tiền trong nền kinh tế được luân chuyển thông qua hệ thống ngân hàng, các trung gian thanh toán, ví điện tử, cổng thanh toán trực tuyến và nhiều nền tảng công nghệ khác.

Những thay đổi này đã mang lại nhiều cơ hội thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý nhà nước nói chung và công tác quản lý thuế nói riêng.

Trong thời gian tới, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử là trung tâm, là căn cứ để so sánh, đối chiếu với những dòng tiền khác của người nộp thuế. Ảnh: Đức Thanh

Thực tiễn cho thấy hiện nay nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, các giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế.

Từ 1/1/2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh (hộ kinh doanh) có ngưỡng doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm đã chính thức chuyển sang phương pháp kê khai, nộp thuế. Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động, vẫn còn một bộ phận doanh nghiệp, hộ kinh doanh bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ cố tình yêu cầu khách thanh toán bằng tiền mặt, không chấp nhận thanh toán bằng chuyển khoản hoặc phân tán doanh thu bán hàng hóa qua nhiều tài khoản ngân hàng khác nhau nhằm che giấu doanh thu, làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp. Bức xúc trước hành vi trên, chị Đỗ Lan - chủ hộ kinh doanh vải, quần áo tại chợ Hôm - Đức Viên (Hà Nội) khẳng định, như vậy là không công bằng.

Chị Lan nói, trong khi hộ kinh doanh chúng tôi chấp hành đúng, đủ các quy định của pháp luật, kê khai nộp thuế đầy đủ, thì hành vi nêu trên nếu bị bỏ qua sẽ tạo môi trường kinh doanh không lành mạnh giữa các chủ thể kinh doanh. Chị Lan đề xuất cơ quan quản lý nhà nước cần có chế tài mạnh tay hơn đối với hành vi nêu trên.

Đồng quan điểm, ông Đặng Văn Huấn - Giám đốc Công ty TNHH vận tải và Thương mại Trung Quân (Phú Thọ) cho rằng, hành vi cố tình che giấu doanh thu (từ chối chuyển khoản, dùng tài khoản người thân, chia nhỏ đơn hàng...) có thể dẫn đến hành vi trốn thuế. Các trường hợp cố tình che giấu doanh thu, kê khai thuế không trung thực, đầy đủ chắc chắn sẽ bị cơ quan quản lý thuế xử lý truy thu, ấn định thuế, xử phạt hành vi khai sai, trốn thuế hoặc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

“Mong rằng mọi doanh nghiệp cũng như hộ kinh doanh trong hoạt động luôn chấp hành đầy đủ việc kê khai, nộp thuế theo đúng của quy định pháp luật tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch. Đặc biệt không làm ảnh hưởng cũng như gây rủi ro cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh làm ăn chân chính” - ông Huấn bày tỏ.

Hộ kinh doanh hãy lựa chọn “tuân thủ” thay vì “tranh thủ”

Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, trong chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030, ngành Thuế đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý thuế hiện đại, minh bạch, hiệu quả, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ.

Theo ông Minh, để đạt được mục tiêu này và thực hiện hiệu quả công tác quản lý thuế theo dòng tiền đòi hỏi có sự phối hợp, chia sẻ thông tin của các cơ quan, đơn vị như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các Ngân hàng thương mại, các trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển,…

Đồng thời, cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin cần được quy định rõ ràng, mang tính thường xuyên, tự động và theo thời gian thực. Khi đó, dữ liệu hóa đơn và thông tin dòng tiền từ các nguồn khác sẽ tạo nên một bức tranh toàn cảnh, một “hệ sinh thái” về dòng tiền của một người nộp thuế hoặc nhóm người nộp thuế, từ đó có thể phát hiện sớm rủi ro và xác định được nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, không chỉ góp phần chống thất thu ngân sách nhà nước mà còn giúp nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh cho cộng đồng doanh nghiệp.

Theo bà Phan Mỹ Hạnh - Phó Giám đốc khối khách hàng cá nhân, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), quản lý thuế theo dòng tiền không chỉ là câu chuyện về tuân thủ quy định, mà còn phản ánh một xu hướng phát triển tất yếu của thị trường: hoạt động kinh doanh đang ngày càng minh bạch hơn, số hóa hơn và vận hành chuyên nghiệp hơn.

“Minh bạch dòng tiền không phải là áp lực quản lý, mà là nền tảng giúp hộ kinh doanh quản lý doanh thu và chi phí hiệu quả hơn, vận hành bài bản hơn, giảm rủi ro trong hoạt động kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các giải pháp tài chính và nguồn vốn trong tương lai” - bà Hạnh nhấn mạnh.

Tuy nhiên theo bà Hạnh, trong giai đoạn này cần tăng cường các giải pháp hỗ trợ hộ kinh doanh, khi hộ kinh doanh được hỗ trợ đúng cách, quá trình chuyển đổi sẽ không còn là áp lực, mà sẽ trở thành cơ hội để phát triển bền vững hơn, chuyên nghiệp hơn và mở rộng hoạt động kinh doanh tốt hơn trong tương lai.

Đưa ra lời khuyên với các hộ kinh doanh trong giai đoạn này, ông Nguyễn Thanh Phúc - Giám đốc điều hành Công ty TNHH Luật và Kế toán Việt Mỹ khuyến nghị, hộ kinh doanh không nên tìm cách để che giấu doanh thu. Hộ kinh doanh hãy lựa chọn “tuân thủ” thay vì “tranh thủ”. Khi minh bạch được về tài chính, về thuế, hộ kinh doanh sẽ thấy được việc quản lý tài chính của hộ kinh doanh khoa học hơn, giúp cho hoạt động kinh doanh ngày càng phát triển.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh khẳng định, quản lý thuế theo dòng tiền là xu hướng tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa ngành Thuế và xây dựng nền tài chính công minh bạch, hiệu quả. Đây không chỉ là giải pháp nhằm chống thất thu ngân sách mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị thuế dựa trên dữ liệu số. Nếu được triển khai đồng bộ về thể chế, công nghệ, dữ liệu và tổ chức thực hiện, quản lý thuế theo dòng tiền sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng của hệ thống thuế; tăng cường kỷ luật tài chính; thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia; đồng thời tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững trong nền kinh tế số.