Bộ Tài chính đã có công văn gửi đến Sở Tài chính các tỉnh, thành phố yêu cầu các cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh chủ động, tăng cường công tác kiểm tra quy trình, hồ sơ cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp nhằm phòng ngừa tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật.
Bên cạnh đó, Cục Thuế (Bộ Tài chính) cũng gửi công văn chỉ đạo toàn bộ ngành thuế, cán bộ thuế không được lơ là, chủ quan trong công tác quản lý thuế. Tuyệt đối không được tiếp tay hoặc tham gia thành lập các công ty "ma" để thực hiện hoặc tiếp tay cho hành vi mua bán hóa đơn, trốn thuế, hoàn thuế bất hợp pháp.
Thực tế thời gian qua, lực lượng chức năng đã liên tiếp phát hiện, triệt phá nhiều đường dây "doanh nghiệp ma" với quy mô lớn, hoạt động liên tỉnh, liên ngành. Điển hình, tháng 3/2026 tại Khánh Hòa, cơ quan công an đã khởi tố Phạm Ngọc Tuấn cùng 5 đối tượng liên quan đến hành vi thành lập 14 công ty "ma" trong giai đoạn 2022 - 2024. Nhóm này đã xuất bán 1.153 hóa đơn khống với tổng giá trị sau thuế hơn 131 tỷ đồng, trong đó số thuế GTGT hơn 11 tỷ đồng.
 |
| Hoạt động của “doanh nghiệp ma” không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn làm méo mó môi trường kinh doanh. Ảnh minh hoạ |
Cũng trong tháng 3/2026, tại Đồng Nai, lực lượng chức năng triệt phá đường dây mua bán hóa đơn quy mô lớn liên quan đến hơn 60 doanh nghiệp "ma". Nhóm đối tượng đã xuất khống trên 10.000 hóa đơn, với tổng giá trị giao dịch lên tới hơn 6.000 tỷ đồng. Đây được đánh giá là một trong những vụ án có quy mô lớn nhất khu vực phía Nam trong thời gian gần đây.
Trước đó, vụ án liên quan đến hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát - SCB cũng được xem là điển hình đặc biệt nghiêm trọng, khi hàng trăm công ty "ma" được sử dụng để thực hiện các giao dịch tài chính, rút ruột ngân hàng với số tiền lên tới hơn 304.000 tỷ đồng. Đến nay, quá trình xử lý tài sản và thi hành án vẫn đang được tiếp tục triển khai.
Trao đổi riêng với PV Báo Tài chính - Đầu tư, ông Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho biết, việc lợi dụng sự thông thoáng của chính sách để thành lập "doanh nghiệp ma" nhằm mua bán hóa đơn đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng, không chỉ đối với ngân sách nhà nước mà còn đối với môi trường kinh doanh. Ngoài ra, các "doanh nghiệp ma" này còn có thể xuất hiện trong các vụ việc kêu gọi đầu tư trái phép, lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người dân rất tinh vi và nguy hiểm.
Cụ thể, ngân sách nhà nước thất thu do bị các đối tượng trục lợi để khấu trừ, hoàn thuế giá trị gia tăng, tính vào chi phí được trừ để trốn thuế thu nhập doanh nghiệp. Đáng lo ngại hơn, tình trạng này làm méo mó thị trường, tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng giữa các doanh nghiệp, trong đó các doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định lại chịu nhiều bất lợi.
Thực tế này cũng được phản ánh tại các buổi đối thoại giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế. Đại diện một doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ thông tin cho biết, dù đã thực hiện kiểm tra đối tác đầu vào khá chặt chẽ, nhưng sau một thời gian, cơ quan thuế xác định bên bán là doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Khi đó, doanh nghiệp làm ăn chân chính vẫn bị xử lý do liên quan đến hóa đơn không hợp pháp, dù giao dịch thực tế có phát sinh.
Không dừng lại ở khía cạnh thuế, việc tồn tại và hoạt động của các doanh nghiệp "ma" còn khiến cơ quan quản lý và người nộp thuế đều phải tiêu tốn đáng kể thời gian, nguồn lực cho việc kiểm tra, xác minh, giải trình các giao dịch liên quan. Làm gia tăng chi phí tuân thủ và tạo tâm lý lo ngại trong cộng đồng doanh nghiệp.
"Việc mua bán hóa đơn và doanh nghiệp ma đã làm méo mó thị trường, tạo môi trường kinh doanh bất bình đẳng giữa các nhà đầu tư, doanh nghiệp chân chính" - ông Được nhấn mạnh
Trong buổi đối thoại với các doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, ông Giang Văn Hiển - Phó trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh cho rằng, chủ trương của Nhà nước hiện nay là xây dựng cơ chế, chính sách thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất - kinh doanh; đồng thời trao quyền tự khai, tự nộp, tự chịu trách nhiệm cho người nộp thuế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đã có một số cá nhân, tổ chức lợi dụng chính sách cởi mở này để trục lợi, thông qua việc thành lập doanh nghiệp không nhằm mục đích kinh doanh thực sự, mà để mua bán hóa đơn, thực hiện các hành vi phi pháp.
 |
| Ông Giang Văn Hiển - Phó trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh. |
Cơ quan thuế đã nắm bắt được các hành vi vi phạm này và liên tục đổi mới phương thức quản lý. Trong đó có việc áp dụng hệ số K như một biện pháp nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng mua bán hóa đơn để trục lợi. Song, việc phòng, chống gian lận hóa đơn không phải là việc riêng của cơ quan thuế hay cơ quan chức năng, mà cũng là trách nhiệm của cả cộng đồng doanh nghiệp.
"Cơ quan thuế cam kết sẽ đồng hành, chia sẻ rủi ro và triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình sản xuất - kinh doanh. Tuy nhiên, sự hiệu quả chỉ đến khi có sự phối hợp chặt chẽ từ chính doanh nghiệp. Khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp cần kịp thời cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng, nếu không, các hành vi sai phạm sẽ có nguy cơ lây lan và sớm muộn cũng quay ngược trở lại gây rủi ro cho chính doanh nghiệp" - ông Giang Văn Hiển - Phó trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh chia sẻ.
Đồng tính với quan điểm trên, ông Nguyễn Văn Được cho rằng, mục đích chính của doanh nghiệp "ma" là mua bán hóa đơn, nên ngoài việc kiểm soát từ khâu cấp và sử dụng hóa đơn điện tử, cơ quan thuế cần tiếp tục hoàn thiện các công cụ quản lý rủi ro. Trong đó, việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích, cảnh báo sớm các dấu hiệu bất thường là hướng đi cần được đẩy mạnh. Tuy nhiên, mọi biện pháp của cơ quan nhà nước đặc biệt là cơ quan thuế nhằm ngăn chặn nạn mua bán hóa đơn là hợp lý nhưng cần quán triệt nguyên tắc không nên "cản trở hoặc gây khó khăn" cho doanh nghiệp khi triển khai hoặc áp dụng các biện pháp này.
Bên cạnh đó, vị chuyên gia này cho rằng yếu tố cốt lõi vẫn là nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Bởi việc mua bán hóa đơn phải có sự tham gia của các tổ chức, cá nhân với vai trò là người mua và sử dụng hóa đơn này cần được nâng cao nhận thức. Cần tăng cường tuyên truyền để người nộp thuế hiểu rõ các rủi ro và hệ lụy, từ đó tự nguyện tuân thủ pháp luật và nói không với việc mua bán, sử dụng hóa đơn không hợp pháp./.
| "Trên cơ sở tạo sự thông thoáng khi ra nhập thị trường, cần rà soát các khâu có rủi ro để hạn chế việc thành lập doanh nghiệp ma với hồ sơ pháp lý có vi phạm pháp luật. Trong đó, việc yêu cầu xác minh sinh trắc học trên VNeDI trước khi thành lập doanh nghiệp cũng là một biện pháp hiệu quả để tránh việc lập doanh nghiệp ma. Tuy nhiên, cần đẩy mạnh công tác sớm phòng ngừa, phát hiện, xử lý nghiêm minh bên cạnh công tác tuyên truyền để người nộp thuế nâng cao nhận thức pháp luật từ đó tự tuân thủ pháp luật" - ông Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín. |
