Sáng 19/8, Quốc hội đã thảo luận tại tổ về định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất.
Phát biểu tại tổ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đánh giá các đại biểu đã nghiên cứu kỹ lưỡng, có nhiều ý kiến sắc, phản ánh thực tiễn ở cơ sở. Đây là những đóng góp rất quan trọng để Chính phủ tiếp tục chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo hoàn thiện dự thảo Luật.
Về việc hợp nhất hai luật, Thủ tướng cho hay, trước đây Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan tham mưu cho Chính phủ xây dựng Luật Đầu tư công và phân bổ vốn đầu tư công; Bộ Tài chính tham mưu xây dựng Luật Ngân sách nhà nước, phân bổ nguồn thu ngân sách và chi thường xuyên.
 |
| Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại tổ. Ảnh: Đức Thanh |
Trong khi đó, về bản chất, các khoản chi đầu tư công và chi thường xuyên đều sử dụng ngân sách nhà nước. Vì vậy, theo Thủ tướng, “không cần thiết phải có hai luật”.
Một trong những định hướng lớn của Luật là hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với kế hoạch đầu tư công; đưa kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm.
Kế hoạch đầu tư công hằng năm cũng được hợp nhất vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Theo Thủ tướng, ngân sách hằng năm bao gồm cả chi đầu tư công và chi thường xuyên, do đó cần đưa vào một chương trình, một kế hoạch; đồng thời hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí và định mức đối với cả chi thường xuyên và chi đầu tư công.
Cùng với hợp nhất quy trình, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để kế thừa, sửa đổi, bổ sung đồng bộ quyền hạn và trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan trung ương, Hội đồng nhân dân và UBND các cấp.
Trên tinh thần phân cấp, có thể xem xét để Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung nhằm bảo đảm sự chủ động, linh hoạt trong điều hành, như tiêu chí phân loại dự án; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án, trừ chương trình, dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội; trình tự lập dự án, quyết định đầu tư, bố trí vốn, theo dõi và kiểm tra.
Đối với quản lý ngân sách nhà nước, Thủ tướng cho biết dự thảo sẽ xử lý những yêu cầu phát sinh từ thực tiễn, như phân bổ và sử dụng số tăng thu ngân sách trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, quỹ dự trữ tài chính, tăng thu và dự toán chi còn lại để ứng phó với những tình huống khẩn cấp; quy định về chuyển nguồn và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn.
Một yêu cầu đặc biệt quan trọng là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn phải kiểm tra, giám sát chặt chẽ. “Đã động đến ngân sách là phải có kiểm tra, giám sát, phải bảo đảm hiệu quả” - Thủ tướng nhấn mạnh.
Theo tinh thần Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2, tất cả các khoản chi ngân sách nhà nước, kể cả chi đầu tư công và chi thường xuyên, phải được đánh giá hiệu quả.
Hiệu quả ở đây, theo Thủ tướng, là hiệu quả tổng thể theo kết quả đầu ra, không thuần túy là hiệu quả kinh tế. Một số chương trình, dự án còn phải đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh, dân tộc, tôn giáo và những mục tiêu xã hội khác. Tất cả những yếu tố đó phải được đánh giá tổng thể để có kết quả đầu ra. “Tất cả các nhóm nhiệm vụ, các khoản chi ngân sách đều phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá hiệu quả cuối cùng”, Thủ tướng nói.
Làm rõ thêm về việc tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng cho biết cách tổ chức thực hiện các chương trình hiện nay vẫn mang tính cơ học, chưa bảo đảm tính tổng thể, đồng bộ và toàn diện.
Nếu tiếp tục bổ sung các chương trình mục tiêu mới mà không thay đổi cơ chế thực hiện, hiệu quả và các mục tiêu Quốc hội đặt ra tại từng nghị quyết có thể không được bảo đảm. Việc nhiều bộ cùng nắm chương trình, phân bổ nguồn lực và làm việc với địa phương dẫn tới phân mảnh, chi phí lớn, lãng phí và kém hiệu quả.
Theo tính toán được Thủ tướng nêu, trong tổng nguồn lực hơn 800.000 tỷ đồng của các chương trình, chi thường xuyên ban đầu chiếm trên 40%. Nhiều nội dung trong số đó đã nằm trong nhiệm vụ chi thường xuyên của bộ, ngành và địa phương.
Các nhiệm vụ về văn hóa, y tế, giáo dục thuộc chức năng thường xuyên của cơ quan quản lý thì phải được thực hiện bằng dự toán hằng năm, không cần tiếp tục bố trí thêm trong chương trình mục tiêu. Chỉ những nội dung phát sinh để thực hiện chương trình mới được bố trí riêng.
Sau khi rà soát, tính toán sơ bộ, cơ cấu chi được điều chỉnh theo hướng 75% dành cho chi đầu tư và 25% dành cho chi thường xuyên. Việc điều chỉnh cơ cấu này sẽ dành nguồn lực lớn hơn cho các công trình, nhiệm vụ có khả năng tạo ra kết quả cụ thể, khắc phục tình trạng phân tán nguồn vốn và trùng lặp với nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành, địa phương.
 |
| Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại tổ. Ảnh: Đức Thanh |
Dù tích hợp, song Thủ tướng khẳng định các chương trình vẫn phải bảo đảm đầy đủ mục tiêu đã được Quốc hội quyết định. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa tất cả tỉnh, thành phố đều phải thực hiện toàn bộ các nhóm nhiệm vụ như nhau.
Thủ tướng nhấn mạnh trách nhiệm rất lớn của địa phương trong bố trí chương trình để giải quyết đúng yêu cầu thực tiễn. Như vậy sẽ không còn xảy ra tình trạng địa phương đã đáp ứng đủ nhu cầu giáo dục nhưng vẫn tiếp tục phải xây trường, hoặc đã có cơ sở y tế đáp ứng yêu cầu vẫn tiếp tục đầu tư thêm vì nguồn vốn trung ương được phân bổ theo một cấu phần cứng.
Theo Thủ tướng, trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, Nhà nước vẫn phải tập trung đầu tư cho một số cực tăng trưởng, hoàn thiện kết cấu hạ tầng chiến lược để các địa phương phát triển và tăng thu, qua đó có nguồn lực điều tiết lại.
Các chương trình mục tiêu quốc gia thực hiện những nhiệm vụ xã hội, là công cụ điều tiết lại nguồn lực quốc gia để giải quyết khó khăn tại vùng sâu, vùng xa. Đây là mục tiêu xuyên suốt của chương trình.
Quan điểm của Chính phủ là việc tích hợp “không phải tích hợp cơ học và cũng không thể làm thay đổi hoặc thu hẹp mục tiêu mà Quốc hội đã thông qua”. Các mục tiêu Quốc hội đặt ra phải được bảo đảm, nhưng cần cơ cấu lại nhiệm vụ để tránh trùng lặp, lãng phí; đưa nguồn lực đúng vào nơi cần thiết; giảm đầu mối, thủ tục, văn bản và quy trình hướng dẫn.
Về nguồn lực, Thủ tướng cho biết, trên cơ sở tổng nguồn lực Quốc hội đã thông qua, Chính phủ kiến nghị được tiếp tục rà soát và quyết định cơ cấu nguồn vốn.
Phương thức phân bổ sẽ được đổi mới theo hướng ưu tiên địa bàn. Những tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách và cần ngân sách trung ương hỗ trợ sẽ được hỗ trợ ở mức cao hơn.
Trong từng địa phương, nguồn lực tiếp tục được ưu tiên cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo; đồng thời lồng ghép vào từng nội dung, mục tiêu cụ thể.
