Chỉ vài giờ sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế 10% trên toàn cầu để thay thế các mức thuế mà tòa án đã bác bỏ. Ảnh TL

Mức thuế mới đối với hầu hết hàng nhập khẩu toàn cầu đã có hiệu lực tại Mỹ ngay sau nửa đêm ngày 24/2 (theo giờ địa phương) ở mức 10%, bất chấp cam kết của Tổng thống Donald Trump vào cuối tuần trước về việc áp dụng mức thuế 15%.

Mức thuế 10% đã gây bất ngờ cho các giám đốc điều hành và các nhà lãnh đạo nước ngoài, vốn đang xem xét mức thuế 15% mà ông Trump công bố trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm thứ Bảy. Sự thay đổi này càng làm nổi bật sự hoang mang và không chắc chắn trong vài ngày qua, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 đã bác bỏ nhiều loại thuế quan của Tổng thống Donald Trump và ông nhanh chóng tuyên bố sẽ thay thế chúng.

Người phát ngôn Nhà Trắng cho biết, việc tăng thuế lên 15% vẫn đang được xem xét và chưa biết khi nào sẽ có hiệu lực.

Trước đó, chỉ vài giờ sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế 10% trên toàn cầu để thay thế mức thuế mà tòa án đã bác bỏ. Sau đó, ngày 21/2, ông lại tuyên bố sẽ nâng mức thuế này lên 15%.

Tuy nhiên, một thông báo được Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) công bố vào cuối ngày 23/2 cho biết, kể từ 0 giờ 01 phút sáng thứ Ba (ngày 24/2), hàng nhập khẩu sẽ phải chịu thêm mức thuế suất 10%, chứ không phải 15%. Thông báo này bao gồm các trường hợp miễn thuế đã được công bố trước đó đối với các sản phẩm như máy bay, trái cây nhiệt đới, sắt thép, hàng dệt từ Trung Mỹ và các sản phẩm đủ điều kiện theo Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada.

Stephen Brown, nhà kinh tế học của Capital Economics, cho biết việc áp thuế 10% đã khiến mức thuế quan trung bình của Mỹ giảm khoảng 3,5 điểm phần trăm so với trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết. Điều đó có nghĩa là hàng nhập khẩu sẽ bị đánh thuế ở mức thấp hơn một chút so với tuần trước, mặc dù sự khác biệt sẽ thu hẹp lại nếu Tổng thống Trump tăng mức thuế lên 15%.

“Trong cả hai kịch bản, một số nền kinh tế — bao gồm Brazil, Trung Quốc và các nước khác ở châu Á - hiện đang ở vị thế tốt hơn nhiều”, ông Brown nói. Tuy nhiên, ông cũng nói thêm rằng tình hình thuận lợi này có thể không kéo dài, bởi vì chính quyền của Tổng thống Trump đã bắt đầu các cuộc điều tra thương mại về các hành vi không công bằng, có thể dẫn đến việc áp thuế bổ sung.

Trong một diễn biến liên quan, ngày 23/2, FedEx đã kiện chính phủ Mỹ, yêu cầu hoàn trả toàn bộ cộng thêm tiền lãi cho số tiền thuế thương mại đã nộp phát sinh từ các mức thuế quan do Tổng thống Trump ban hành năm ngoái. Trong đơn kiện, FedEx yêu cầu tòa án hoàn trả lại số thuế đã thu từ công ty đối với tất cả các lô hàng chịu thuế theo IEEPA. Công ty không cho biết mình đã trả bao nhiêu tiền thuế.

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang áp dụng các mức thuế mới theo điều khoản 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội. Mức thuế 10% sẽ được áp dụng cộng thêm vào mức thuế tối huệ quốc hiện hành của Mỹ. Việc nâng mức thuế lên 15% mà ông Trump công bố hôm thứ Bảy vẫn chưa được thực hiện, nhưng có thể được áp dụng bất cứ lúc nào.

“Mặc dù mức thuế suất mới 10%, thay vì mức 15% như đã đe dọa, sẽ mang lại một số sự giảm nhẹ, nhưng điều đó cho thấy việc lập kế hoạch trước khó khăn như thế nào đối với các doanh nghiệp”, ông William Bain, người đứng đầu chính sách thương mại tại Phòng Thương mại Anh, cho biết.

Cũng theo ông William Bain, hiện vẫn chưa rõ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, và liệu mức thuế quan cao hơn có còn được áp dụng hay không. Mặc dù đã có sự tạm lắng trước mắt, nhưng các công ty xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ vẫn đang phải đối mặt với những bất ổn mới. Điều này khiến các công ty rất khó nắm bắt được giá cả và lợi nhuận mà họ có thể đạt được đối với hàng hóa đang được sản xuất để xuất khẩu trong vài tháng tới. Chắc chắn điều này sẽ ảnh hưởng đến doanh số bán hàng của họ và tác động tiêu cực đến nền kinh tế của các quốc gia.

Tuần trước, tòa án tối cao của Mỹ đã ra phán quyết khẳng định một đạo luật năm 1977 được thiết kế để giải quyết các tình trạng khẩn cấp quốc gia không cung cấp cơ sở pháp lý cho hầu hết các loại thuế quan mà chính quyền của Tổng thống Trump áp đặt lên các quốc gia trên toàn thế giới.

Atakan Bakiskan, một nhà kinh tế học người Mỹ tại ngân hàng Berenberg, cho biết: “Các mức thuế quan theo điều khoản 122 mới cũng có thể phải đối mặt với những thách thức pháp lý, vì thâm hụt thương mại hiện tại của Mỹ có thể không đáp ứng điều kiện về ‘thâm hụt cán cân thanh toán lớn và nghiêm trọng’, điều kiện cho phép tổng thống có thẩm quyền áp đặt thuế quan để giải quyết ‘các vấn đề cơ bản về thanh toán quốc tế’”.

Tuy nhiên, ông nói thêm: “Sẽ thật bất ngờ nếu chính quyền của Tổng thống Trump, sau 150 ngày áp dụng thuế quan 15% (giả sử Quốc hội không bỏ phiếu gia hạn), lại từ bỏ chương trình nghị sự chính sách thương mại bảo hộ của mình. Trong thời gian 150 ngày này, họ có thể sẽ tìm kiếm những con đường mới để tiến gần hơn đến chính sách thuế quan mà họ mong muốn”.

Hôm thứ Hai, Nghị viện châu Âu đã tạm dừng việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại Mỹ - EU đạt được năm ngoái, sau khi ông Trump tuyên bố áp thuế quan toàn cầu mới.