Doanh nghiệp Việt Nam trước nguy cơ chịu mức thuế đề xuất 12,5%

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký VCCI cho biết, một diễn biến mới đáng chú ý liên quan đến cuộc điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ về lao động cưỡng bức đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu.

Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã hoàn tất điều tra và công bố phương án áp thuế đề xuất đối với 60 nền kinh tế. Trong đó, Việt Nam cùng 53 nền kinh tế khác nằm trong nhóm bị đề xuất áp dụng mức thuế bổ sung 12,5%, mức cao nhất trong phương án mà phía Hoa Kỳ đưa ra.

VCCI khuyến nghị doanh nghiệp khẩn trương rà soát chuỗi cung ứng

Theo ông Đậu Anh Tuấn, mặc dù đây chưa phải quyết định cuối cùng mà mới chỉ là đề xuất trong quá trình lấy ý kiến công khai, điều trần và xem xét trước khi ban hành chính thức, song nguy cơ tác động tới hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam là rất đáng lưu ý.

“Các doanh nghiệp đang xuất khẩu vào Hoa Kỳ cần đặc biệt quan tâm, chủ động chuẩn bị các phương án sản xuất, xuất khẩu, đàm phán hợp đồng với đối tác và đánh giá các kịch bản có thể phát sinh nếu biện pháp thuế được áp dụng” - ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Đáng chú ý, đây mới chỉ là một trong ba vụ việc liên quan đến Việt Nam đang được Hoa Kỳ điều tra theo Mục 301. Hai cuộc điều tra khác liên quan đến dư thừa công suất và sở hữu trí tuệ hiện vẫn chưa kết thúc, tiềm ẩn thêm những rủi ro đối với hoạt động thương mại trong thời gian tới.

Theo thông tin từ VCCI, ngày 2/6/2026, USTR đã công bố kết luận điều tra và đề xuất các biện pháp xử lý đối với 60 nền kinh tế theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, liên quan đến việc ban hành và thực thi các quy định về hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Mặc dù phía Hoa Kỳ ghi nhận các giải trình của Việt Nam về việc đã triển khai nhiều biện pháp nhằm ngăn ngừa, phát hiện và xóa bỏ lao động cưỡng bức, USTR cho rằng Việt Nam hiện chưa thiết lập một lệnh cấm mang tính pháp lý trực diện đối với hoạt động nhập khẩu các sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức.

Theo đề xuất, hàng hóa từ các nền kinh tế bị điều tra sẽ chịu thuế bổ sung theo trị giá, ngoại trừ các mặt hàng thuộc danh mục loại trừ tại Phụ lục A. Trong đó, mức thuế 10% áp dụng đối với các nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu hoặc có cơ chế kiểm soát đáp ứng yêu cầu của Hoa Kỳ; mức thuế 12,5% áp dụng đối với các nền kinh tế còn lại, bao gồm Việt Nam.

Ngoài ra, USTR cũng đề xuất cơ chế riêng đối với ngành dệt may, cho phép một số sản phẩm được hưởng mức thuế ưu đãi hơn nếu sử dụng tỷ lệ nhất định nguyên liệu bông và sợi nhập khẩu từ Hoa Kỳ.

Tận dụng giai đoạn tham vấn để bảo vệ lợi ích xuất khẩu

Theo VCCI, từ nay đến trước ngày 6/7/2026 là khoảng thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

USTR đã ấn định thời hạn đăng ký tham gia điều trần là ngày 22/6/2026, hạn nộp ý kiến bằng văn bản là ngày 6/7/2026 và dự kiến tổ chức điều trần công khai vào ngày 7/7/2026.

VCCI đánh giá đây là giai đoạn bản lề để các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu chủ động tham gia quá trình tham vấn, cung cấp các thông tin thực tế nhằm giúp phía Hoa Kỳ có cái nhìn đầy đủ hơn về môi trường kinh doanh, các quy định lao động cũng như nỗ lực của Việt Nam trong xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và bền vững.

Trên cơ sở đó, VCCI khuyến nghị doanh nghiệp khẩn trương rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, tăng cường truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, đánh giá mức độ phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ và lượng hóa các tác động có thể phát sinh nếu đề xuất thuế được thông qua.

Các doanh nghiệp cũng cần chủ động tổng hợp số liệu, xây dựng báo cáo đánh giá ảnh hưởng đối với sản xuất, xuất khẩu, việc làm, đầu tư và năng lực cạnh tranh để gửi tới VCCI và các cơ quan chức năng. Đây sẽ là những cơ sở thực chứng quan trọng phục vụ việc xây dựng hồ sơ bình luận gửi USTR trong thời gian tới.

Đối với các hiệp hội ngành hàng, VCCI đề nghị tăng cường phối hợp với doanh nghiệp hội viên nhằm xây dựng các lập luận chung, đề xuất mở rộng danh mục hàng hóa được loại trừ tại Phụ lục A đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đồng thời làm rõ những nỗ lực thực tế trong phòng, chống lao động cưỡng bức.

Theo VCCI, việc Chính phủ Việt Nam liên tục tham gia đối thoại và tham vấn với phía Hoa Kỳ cho thấy vẫn còn dư địa để trao đổi, giải trình và đề xuất điều chỉnh trước khi quyết định cuối cùng được ban hành.

Với vai trò đại diện cộng đồng doanh nghiệp, VCCI sẽ tiếp tục làm đầu mối tiếp nhận, tổng hợp ý kiến từ doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng để chuyển tải kịp thời tới các cơ quan có thẩm quyền của Hoa Kỳ.

VCCI cũng khuyến nghị doanh nghiệp không nên chờ đến khi biện pháp thuế được ban hành chính thức mới có phản ứng, mà cần tận dụng tối đa giai đoạn tham vấn hiện nay để lên tiếng bảo vệ lợi ích chính đáng của mình, đồng thời góp phần duy trì môi trường thương mại ổn định, minh bạch và bền vững giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.