Thay đổi tư duy xếp hạng

Ngày 15/5/2026, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025). Sau 21 năm triển khai, PCI năm nay đánh dấu bước chuyển quan trọng khi chính thức ra mắt phiên bản PCI 2.0.

Phiên bản PCI 2.0 được thiết kế lại với 9 chỉ số thành phần và 98 chỉ tiêu, bao quát toàn diện các khía cạnh từ gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực đến tính minh bạch, chi phí không chính thức và thiết chế pháp lý.

Đáng chú ý, năm 2025 đánh dấu lần đầu tiên VCCI giới thiệu chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI), bổ sung một góc nhìn mới cho hệ thống đánh giá. Nếu PCI đo lường “đầu vào thể chế”, tức chất lượng điều hành của chính quyền, thì BPI phản ánh “đầu ra thị trường”, tức hiệu quả hoạt động thực tế của khu vực kinh tế tư nhân.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng phát biểu tại sự kiện

Trong phát biểu khai mạc, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh, việc kết hợp PCI và BPI giúp tạo ra bức tranh toàn diện hơn, không chỉ đo lường nỗ lực cải cách, mà còn đánh giá kết quả thực tế mà doanh nghiệp nhận được.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, khu vực kinh tế tư nhân đã vượt qua giai đoạn “phòng thủ” và đang tích lũy nội lực để bứt phá. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là tháo gỡ các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách. Để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang đồng hành, từ giảm thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh.

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất của kỳ công bố PCI năm nay là việc từ bỏ bảng xếp hạng đơn bậc truyền thống, thay bằng phân nhóm chất lượng điều hành gồm 6 mức. Theo đó, thay vì công bố thứ hạng từ 1 đến 34, PCI 2025 vinh danh nhóm địa phương có chất lượng điều hành tốt nhất (danh sách các địa phương trong nhóm xếp theo thứ tự bảng chữ cái).

Năm địa phương được xếp vào nhóm dẫn đầu PCI 2025 gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Đây là những địa phương có cấu trúc điều hành tương đối cân bằng, với ít nhất 5/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất cả nước.

Việc chuyển sang phân nhóm phản ánh sự thay đổi trong tư duy đánh giá. Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, PCI không còn hướng đến việc tạo ra cuộc đua thứ hạng, mà trở thành công cụ giúp địa phương nhận diện đúng điểm nghẽn và cải thiện chất lượng điều hành.

Thực tế cho thấy, khi tồn tại bảng xếp hạng cứng, sự chú ý thường dồn vào vị trí tổng thể, dễ dẫn đến tâm lý chạy theo thành tích. Trong khi đó, cách tiếp cận theo nhóm giúp chuyển trọng tâm sang câu hỏi thiết thực hơn: cần cải thiện điều gì và cải thiện như thế nào.

Nhóm địa phương dẫn đầu: Khác biệt đến từ chất lượng điều hành

Trong nhóm dẫn đầu, mỗi địa phương thể hiện thế mạnh riêng, phản ánh cách tiếp cận cải cách khác nhau, nhưng cùng hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh.

Top 5 địa phương có chất lượng điều hành kinh tế tiêu biểu theo kết quả PCI 2025.

Bắc Ninh nổi bật ở vai trò “chính quyền kiến tạo”, dẫn đầu cả nước về chỉ số này với 6,67 điểm, đồng thời đứng đầu về chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Điều này cho thấy nỗ lực giảm gánh nặng thủ tục và tăng tính hỗ trợ doanh nghiệp đã phát huy hiệu quả.

Đà Nẵng tiếp tục khẳng định vị thế trong cải thiện môi trường gia nhập thị trường khi đạt điểm cao nhất toàn quốc ở chỉ số này. Khả năng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp mới gia nhập được xem là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy động lực tăng trưởng.

Hải Phòng gây ấn tượng với sự đồng đều khi có tới 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất, cho thấy chất lượng điều hành ổn định trên nhiều phương diện.

Phú Thọ nổi bật ở khả năng tiếp cận nguồn lực, đứng thứ hai toàn quốc, trong khi Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao ở các chỉ số về cạnh tranh bình đẳng và chính quyền kiến tạo, những yếu tố cốt lõi của môi trường kinh doanh hiện đại.

Điểm chung của nhóm này là không phụ thuộc vào một chỉ số đơn lẻ, mà xây dựng được cấu trúc điều hành tương đối cân bằng. Đây cũng là tiêu chí quan trọng trong cách tiếp cận mới của PCI 2.0.

Về kết quả đánh giá BPI, TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Quảng Ninh là 3 địa phương dẫn đầu. Trung vị toàn quốc đạt 4,2 điểm, cho thấy dư địa cải thiện còn lớn.

Đáng chú ý, phân tích dữ liệu cho thấy, chất lượng điều hành của PCI có mối liên hệ với hiệu quả kinh tế tư nhân sau khoảng 3 năm. Điều này khẳng định, cải cách thể chế có độ trễ, đòi hỏi sự kiên định và tầm nhìn dài hạn.

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, PCI 2025 cũng chỉ ra nhiều thách thức đáng lưu ý đối với khu vực kinh tế tư nhân. Có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, mức cao nhất trong 5 năm. Khả năng tiếp cận vốn tiếp tục là điểm nghẽn lớn khi 75,5% doanh nghiệp không thể vay nếu thiếu tài sản đảm bảo.

Môi trường chính sách cũng được đánh giá là thiếu tính dự báo khi chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp có thể dự đoán được thay đổi chính sách. Điều này làm gia tăng rủi ro và chi phí kinh doanh. Khu vực hộ kinh doanh, vốn là “tấm đệm” của nền kinh tế, đang chịu áp lực lớn khi 81,5% ghi nhận doanh thu sụt giảm.

Theo Chủ tịch VCCI, những con số này không nhằm phản ánh bức tranh tiêu cực, mà là cơ sở dữ liệu để nhận diện đúng điểm nghẽn và điều chỉnh chính sách phù hợp hơn./.