“Cú sốc kép” của thị trường dầu mỏ

Nếu nhìn ở góc độ ngắn hạn, việc UAE rời OPEC có thể chỉ là một biến động trong nội bộ nhóm các nước sản xuất dầu mỏ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn kinh tế - địa chính trị, sự kiện này phản ánh một xu hướng sâu xa hơn: thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn phân mảnh mạnh hơn, nhạy cảm hơn với các xung đột địa chính trị và chịu tác động ngày càng lớn từ chiến lược quốc gia của từng nước sản xuất.

Trong ngắn hạn, tác động của việc UAE rời OPEC đối với nguồn cung dầu thế giới có thể chưa quá rõ rệt. Nguyên nhân là bởi eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược của năng lượng toàn cầu hiện vẫn là điểm nghẽn lớn trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang. Giới quan sát cho rằng, thị trường chưa nên kỳ vọng vào một sự thay đổi tức thời về nguồn cung. Giá dầu hiện vẫn neo ở mức cao do yếu tố rủi ro địa chính trị lấn át mọi kỳ vọng gia tăng sản lượng.

Trong ngắn hạn việc UAE rời OPEC đối với nguồn cung dầu thế giới có thể chưa quá rõ rệt. Ảnh tư liệu

Tuy nhiên, trong trung và dài hạn, câu chuyện sẽ khác. Khi tình hình tại Hormuz dần ổn định, việc UAE không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch sản lượng của OPEC sẽ trở thành biến số quan trọng. Theo nhiều chuyên gia, việc UAE rút khỏi OPEC không đơn thuần là câu chuyện dầu mỏ mà là một bước tái định vị chiến lược. UAE đang muốn chuyển mình từ vai trò một quốc gia xuất khẩu dầu truyền thống sang vị thế trung tâm năng lượng, công nghiệp và đầu tư toàn cầu với mức độ linh hoạt cao hơn. Điều đó đồng nghĩa UAE muốn có nhiều quyền chủ động hơn trong việc khai thác tài nguyên, mở rộng sản lượng và sử dụng nguồn lực năng lượng để thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp, đầu tư quốc tế cũng như đa dạng hóa nền kinh tế.

Đối với thị trường toàn cầu, xu hướng này có thể dẫn tới nguồn cung dầu dồi dào hơn trong dài hạn, nhưng đồng thời cũng khiến khả năng dự báo thị trường trở nên khó khăn hơn. Bởi lẽ, khi các quốc gia ngày càng đặt lợi ích chiến lược riêng lên hàng đầu, cơ chế phối hợp tập thể của OPEC sẽ chịu áp lực lớn hơn.

PGS.TS Đinh Công Hoàng - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam nhận định, việc UAE rời OPEC là một “bước ngoặt lịch sử”, đánh dấu sự tái cấu trúc của bản đồ an ninh năng lượng toàn cầu.

Theo ông, thị trường hiện đang phải đối mặt với một “cú sốc kép”. Một mặt, sự rạn nứt trong OPEC về dài hạn có thể làm gia tăng cạnh tranh thị phần và tăng nguồn cung dầu. Nhưng mặt khác, căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông và nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz lại tạo ra cú sốc đứt gãy nguồn cung ngay lập tức. Đây là nguyên nhân khiến giá dầu Brent và WTI thời gian qua liên tục neo ở vùng rủi ro trên 110 USD/thùng, buộc thị trường phải định giá lại các kịch bản rủi ro nghiêm trọng hơn.

Việt Nam chịu tác động ra sao?

Là nền kinh tế có độ mở lớn và nhập khẩu ròng xăng dầu thành phẩm, việc UAE rời OPEC, kết hợp với những khó khăn về nguồn cung dầu từ Trung Đông sẽ có tác động đáng kể đến Việt Nam.

Theo PGS.TS Đinh Công Hoàng, áp lực lớn nhất hiện nay là lạm phát chi phí đẩy. Giá xăng dầu tăng cao sẽ kéo theo chi phí logistics, vận tải và sản xuất leo thang, từ đó gây áp lực lên chỉ số giá tiêu dùng (CPI), làm gia tăng thách thức cho điều hành chính sách tiền tệ và kiểm soát lạm phát từ nay đến cuối năm.

Ngoài ra, cán cân thương mại và tỷ giá cũng chịu sức ép đáng kể. Trong quý I/2026, Việt Nam nhập khẩu khoảng 3,37 triệu tấn xăng dầu với kim ngạch gần 2,93 tỷ USD. Dù sản lượng nhập khẩu chỉ tăng khoảng 44%, nhưng kim ngạch tăng tới hơn 76% do giá nhập khẩu leo thang mạnh. Chi phí năng lượng đắt đỏ khiến dòng ngoại tệ chi cho nhập khẩu tăng nhanh, từ đó tạo áp lực lên tỷ giá và đồng Việt Nam.

TS. Nguyễn Quốc Việt (Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, UAE rút khỏi OPEC giúp nguồn cung dầu toàn cầu có thể dồi dào hơn, qua đó giảm áp lực giá dầu. Nếu loại dầu của UAE phù hợp với các nhà máy lọc dầu của Việt Nam, đây có thể là tín hiệu tích cực cho chuỗi cung ứng năng lượng của Việt Nam.

Tuy nhiên, điều này chưa chắc chắn vì còn phụ thuộc lớn vào tình hình địa chính trị tại Trung Đông. Vấn đề không chỉ là UAE có tăng sản lượng hay không, mà còn là dầu có thể được vận chuyển an toàn qua eo biển Hormuz để đến các thị trường tiêu thụ, trong đó có Việt Nam hay không. Thêm nữa, ngay cả khi UAE tăng xuất khẩu, thị trường dầu mỏ vẫn chịu tác động từ cách các nước sản xuất lớn ứng xử với nhau sau khi UAE rời OPEC. Bên cạnh đó, Mỹ cũng là một đối thủ lớn trên thị trường xuất khẩu dầu và LNG nên cục diện năng lượng toàn cầu sẽ còn chịu ảnh hưởng bởi cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Biến động hiện nay cũng mở ra cơ hội để Việt Nam tái cơ cấu chiến lược năng lượng và thương mại. Một trong những hướng đi đáng chú ý là tăng cường ngoại giao kinh tế và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.

“Dù Việt Nam đang đối mặt với những “cơn gió ngược” từ thị trường năng lượng toàn cầu trong năm 2026, nhưng về dài hạn, một thị trường dầu mỏ đa cực hơn, ít bị chi phối bởi các quyết định cắt giảm sản lượng của OPEC, có thể tạo ra không gian đàm phán thuận lợi hơn cho các quốc gia tiêu thụ năng lượng như Việt Nam” - PGS.TS Đinh Công Hoàng chia sẻ.

TS. Nguyễn Quốc Việt - Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội: Tiếp tục theo đuổi chính sách năng lượng linh hoạt Việt Nam cần tiếp tục theo đuổi chính sách năng lượng linh hoạt, đặc biệt là đẩy mạnh dự trữ năng lượng quốc gia. Cùng với kho dự trữ xăng dầu chiến lược, cần thúc đẩy phát triển LNG, các dự án điện khí và hệ thống logistics, kho chứa để nâng cao khả năng ứng phó trước các cú sốc năng lượng trong tương lai. Dù giá dầu có thể hạ nhiệt trong nửa cuối năm 2026 nếu căng thẳng địa chính trị giảm bớt, nhưng rủi ro bất định toàn cầu vẫn rất lớn. Việt Nam cần duy trì điều hành chính sách thận trọng, phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và tiền tệ để giảm tác động từ các cú sốc bên ngoài, đồng thời tạo “bộ đệm” hỗ trợ doanh nghiệp trước áp lực chi phí vốn và lãi suất. PGS.TS Đinh Công Hoàng - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam: Ngoại giao kinh tế và cơ hội đa dạng hóa nguồn cung Việc UAE trở thành một chủ thể cung cấp năng lượng độc lập ngoài OPEC là một điểm sáng chiến lược. Họ sẽ cần xây dựng các tệp khách hàng bền vững, dài hạn. Đây là thời điểm vàng để Việt Nam chủ động tiếp cận, đàm phán các hiệp định đối tác chiến lược, trong đó có Hiệp định CEPA với UAE, nhằm ký kết các hợp đồng cung ứng xăng dầu hoặc LNG dài hạn trực tiếp với UAE với mức độ ổn định cao hơn, giúp chúng ta giảm thiểu sự phụ thuộc rủi ro vào thị trường giao ngay tại Singapore. Luyện Vũ (ghi)