Theo Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), dòng tiền trên thị trường năng lượng thời gian qua liên tục đảo chiều theo diễn biến địa chính trị. Mỗi thông tin tích cực giúp giá dầu điều chỉnh nhanh, nhưng những lo ngại về nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz lại lập tức kéo lực mua quay lại. Điều đó cho thấy thị trường đang đặc biệt nhạy cảm với các rủi ro liên quan tới nguồn cung và vận chuyển năng lượng.
Tâm điểm của biến động hiện nay nằm ở eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), eo biển Hormuz hiện là tuyến vận chuyển của khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 1/4 lưu lượng dầu đường biển toàn cầu. Khi phần lớn dòng dầu này hướng về châu Á, bất kỳ rủi ro nào tại Hormuz cũng có thể nhanh chóng tác động tới nguồn cung, chi phí vận tải và tâm lý giao dịch trên thị trường năng lượng.
 |
| Diễn biến giá dầu Brent và Platts Singapore trong tháng 4/2026. |
Nếu ở giai đoạn đầu, áp lực chủ yếu phản ánh qua những phiên tăng mạnh của dầu kỳ hạn, thì hiện nay tác động đã lan rõ hơn sang hoạt động nhập khẩu và cung ứng thực tế. Có những phiên giá Brent biến động tới 6 - 8 USD/thùng chỉ trong một ngày, trong khi chênh lệch giá giữa dầu diesel và dầu thô cũng nới rộng nhanh trong giai đoạn cao điểm căng thẳng. Đây là tín hiệu cho thấy áp lực của thị trường không chỉ nằm ở giá dầu nền, mà còn nằm ở giá các sản phẩm năng lượng đi kèm.
Một diễn biến đáng chú ý khác là phụ phí nhập khẩu nhiên liệu tăng vọt trong thời gian qua. Đối với dầu diesel, mức phụ phí có thời điểm lên tới 35 - 40 USD/thùng, trong khi trước đó phổ biến chỉ quanh 2 - 3 USD/thùng. Điều này cho thấy, áp lực hiện không còn nằm riêng ở giá dầu thế giới, mà nằm ở toàn bộ chi phí để đưa hàng về tới thị trường tiêu thụ, từ vận tải, bảo hiểm đến nguồn cung giao ngay. Với doanh nghiệp, đây mới là phần chi phí gây sức ép trực tiếp nhất.
Theo ông Dương Đức Quang - Phó Tổng Giám đốc MXV, rủi ro lớn nhất của thị trường hiện nay không còn nằm ở việc giá dầu tăng bao nhiêu, mà là việc toàn bộ chi phí nhập khẩu, vận tải và logistics cùng biến động mạnh trong thời gian ngắn. Điều này khiến áp lực quản trị tồn kho và chi phí đối với doanh nghiệp gia tăng đáng kể. Ông Quang cho rằng, khi thị trường năng lượng biến động mạnh, áp lực thường lan rất nhanh sang hoạt động sản xuất, vận tải và tâm lý giao dịch trên thị trường hàng hóa, tài chính.
Một điểm đáng chú ý là dù giá năng lượng thế giới biến động mạnh, thị trường trong nước đến nay vẫn duy trì được nguồn cung tương đối ổn định và chưa xuất hiện tình trạng gián đoạn như tại một số quốc gia trong khu vực. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của các giải pháp điều hành thị trường, dự trữ lưu thông và bảo đảm nguồn cung trong việc hạn chế tác động lan truyền từ biến động năng lượng toàn cầu sang thị trường trong nước. Các biện pháp như điều hành giá linh hoạt, giảm thuế nhập khẩu, tăng cường nhập khẩu và duy trì hoạt động ổn định của các nhà máy lọc dầu trong nước đã góp phần hỗ trợ mặt bằng cung ứng trong thời gian qua.
Tuy nhiên, phía sau sự ổn định đó là áp lực ngày càng lớn đối với hoạt động nhập khẩu năng lượng. Trong tháng 3 và tháng 4/2026, giá trị nhập khẩu xăng dầu, khí hóa lỏng và các sản phẩm năng lượng của Việt Nam tăng mạnh, trong khi nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn cung do giá tăng nhanh và phụ phí leo thang. Các doanh nghiệp đầu mối đã phải gia tăng nhập khẩu giao ngay với mặt bằng chi phí cao hơn đáng kể để bảo đảm nguồn cung trong nước không bị gián đoạn.
 |
| Nhập khẩu dầu thô và LNG vào Việt Nam từ đầu năm 2026. |
Một thách thức lớn khác nằm ở “độ trễ” của thị trường năng lượng. Với đặc thù của hoạt động nhập khẩu xăng dầu, từ thời điểm ký hợp đồng, vận chuyển cho tới khi hàng về kho và phân phối ra thị trường thường kéo dài trong nhiều tuần. Điều này khiến doanh nghiệp nhập khẩu đối mặt với rủi ro lớn về biến động giá hàng tồn kho khi thị trường thế giới đảo chiều nhanh. Trong giai đoạn giá dầu và phụ phí nhập khẩu tăng mạnh hồi tháng 3 và tháng 4, nhiều doanh nghiệp phải tăng nhập khẩu để bảo đảm nguồn cung. Nhưng khi giá thế giới điều chỉnh giảm, áp lực quản trị tồn kho và dòng tiền lại tăng lên tương ứng, do lượng hàng giá cao vẫn đang trên đường vận chuyển hoặc chưa kịp tiêu thụ hết.
| MXV cho rằng, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu còn nhiều biến động khó lường, khả năng chủ động quản trị chi phí và phòng vệ rủi ro giá sẽ ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với các doanh nghiệp nhập khẩu, logistics, vận tải và các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu. |
Theo đánh giá của MXV, tác động của biến động năng lượng toàn cầu đang dịch chuyển dần từ giá kỳ hạn sang tồn kho, chi phí logistics và hoạt động quản trị rủi ro thực tế của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, các công cụ phòng vệ giá gắn với dầu Brent hoặc các sản phẩm năng lượng sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn đối với các doanh nghiệp nhập khẩu, logistics, vận tải và các ngành sản xuất tiêu thụ nhiều nhiên liệu.
Điều cần lưu ý là phòng vệ giá không nên được nhìn như một hoạt động đầu cơ, mà là một phần của quản trị chi phí. Khi thị trường biến động mạnh, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với rủi ro giá đầu vào tăng, mà còn với rủi ro tồn kho, độ trễ giao hàng và áp lực dòng tiền. Trong bối cảnh như vậy, công cụ phòng vệ giá có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc khóa chi phí, ổn định kế hoạch mua hàng và giảm bớt tác động bất lợi từ những nhịp đảo chiều mạnh của thị trường./.
