Đáp ứng nhu cầu huy động nguồn vốn trung và dài hạn

Tại Việt Nam, các dự án trọng điểm quốc gia về hạ tầng được đầu tư bởi nhiều chủ thể, bao gồm Nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, các mô hình PPP. Các doanh nghiệp cần huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau để đáp ứng nhu cầu tài chính cho việc xây dựng và vận hành dự án, bao gồm vốn chủ sở hữu, vốn vay ngân hàng, phát hành trái phiếu, vốn vay khác.

Việc đa dạng hóa nguồn vốn giúp doanh nghiệp có sự linh hoạt và ổn định tài chính trong suốt quá trình thực hiện dự án. Tại Việt Nam, mô hình PPP đã trở thành xu hướng phổ biến trong các lĩnh vực đầu tư hạ tầng giao thông, năng lượng, môi trường và y tế, do đây là các dự án đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu rất lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài. Với mô hình này, cả Nhà nước và khu vực tư nhân cùng tham gia đầu tư, xây dựng, vận hành và bảo trì các công trình công cộng thông qua dự án PPP.

Nhu cầu huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng đang ở mức rất lớn. Ảnh: T.L

Hiện nay, nhu cầu huy động nguồn vốn trung và dài hạn của nước ta đang ở mức rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh đang quyết liệt triển khai nhiều công trình hạ tầng chiến lược, trọng điểm quốc gia như dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, mục tiêu hoàn thành mạng lưới 3.000 km đường bộ cao tốc, hệ thống đường sắt đô thị tại các thành phố lớn, hạ tầng chuyển đổi số quốc gia, cũng như các dự án năng lượng, cấp thoát nước và hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu.

Quy mô đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài và yêu cầu vốn đầu tư ban đầu cao đặt ra áp lực đáng kể đối với việc bảo đảm nguồn lực tài chính cho các dự án này. Trong khi đó, ngoài phần vốn ngân sách nhà nước tham gia hỗ trợ và vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư, phần lớn nguồn vốn của doanh nghiệp dự án PPP đến từ các khoản vay từ tổ chức tín dụng. Việc phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng không chỉ làm gia tăng áp lực lên khu vực tín dụng, mà còn bộc lộ nhiều hạn chế mang tính cơ cấu.

Các tổ chức tín dụng phải tuân thủ quy định về giới hạn cấp tín dụng, yêu cầu kiểm soát chặt chẽ rủi ro đối với các khoản vay trung và dài hạn, cũng như áp lực cân đối giữa nguồn vốn huy động ngắn hạn và nhu cầu cho vay dài hạn đối với các dự án hạ tầng. Bên cạnh đó, biến động lãi suất và chi phí vốn trong từng thời kỳ cũng ảnh hưởng đáng kể đến tính khả thi tài chính và khả năng hoàn vốn của dự án PPP.

Do đó, việc phát triển và đa dạng hóa các kênh huy động vốn dài hạn, đặc biệt thông qua thị trường vốn và thị trường trái phiếu doanh nghiệp, là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo lập cơ chế huy động nguồn lực bền vững cho khu vực kinh tế tư nhân nói chung và các doanh nghiệp dự án PPP nói riêng. Việc huy động vốn qua phát hành trái phiếu không chỉ giúp giảm áp lực lên hệ thống tín dụng, mà còn góp phần hình thành cơ chế phân bổ vốn theo nguyên tắc thị trường, mở rộng cơ hội tham gia phát triển hạ tầng quốc gia của các nhà đầu tư tổ chức.

Xây dựng khung khổ pháp lý phù hợp với đặc thù

Thực tiễn triển khai cho thấy, khung khổ pháp lý hiện hành về chào bán trái phiếu ra công chúng và niêm yết trái phiếu doanh nghiệp chưa thực sự phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp dự án PPP.

Khác với doanh nghiệp thông thường, doanh nghiệp dự án PPP thường được thành lập mới để thực hiện một dự án PPP cụ thể, có vòng đời hoạt động gắn với vòng đời của dự án. Thời gian đầu, doanh nghiệp dự án PPP tập trung chủ yếu vào đầu tư xây dựng, nên chưa phát sinh doanh thu hoặc lợi nhuận ổn định. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp dự án PPP chưa có đủ thời gian hoạt động, chưa có lịch sử tài chính hoặc kết quả kinh doanh đáp ứng các điều kiện chào bán trái phiếu ra công chúng theo quy định hiện hành.

Bên cạnh đó, tài sản bảo đảm, dòng tiền và khả năng trả nợ của doanh nghiệp dự án PPP thường phụ thuộc chủ yếu vào quyền kinh doanh công trình, hệ thống hạ tầng hoặc cam kết chia sẻ rủi ro của Nhà nước theo hợp đồng PPP, thay vì dựa trên năng lực tài chính độc lập của doanh nghiệp.

Chính vì vậy, mặc dù có nhu cầu huy động vốn thông qua thị trường trái phiếu rất lớn, nhưng doanh nghiệp dự án PPP rất khó tiếp cận kênh huy động vốn này.

Theo Ban soạn thảo, nhiều nước trên thế giới đã và đang thực hiện các giải pháp nhằm thúc đẩy việc huy động vốn cho các dự án hạ tầng quan trọng, như tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp phát hành trái phiếu hạ tầng, phát triển các loại hình quỹ cho đầu tư hạ tầng, ưu đãi thuế cho các nhà đầu tư là tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư trái phiếu hạ tầng hoặc quỹ đầu tư hạ tầng...

Vì vậy, việc nghiên cứu, xây dựng quy định về chào bán trái phiếu ra công chúng phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp dự án PPP có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển thị trường vốn theo chiều sâu, thúc đẩy huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và chiến lược phát triển kết cấu hạ tầng quốc gia trong giai đoạn tới là rất cần thiết và cấp bách.

Dự thảo Nghị định kế thừa quy định về một số điều kiện chào bán trái phiếu ra công chúng đã được thực tiễn chứng minh có hiệu quả và phù hợp với loại hình doanh nghiệp PPP tại Luật Chứng khoán, như điều kiện về vốn điều lệ, phương án phát hành, phương án sử dụng và trả nợ vốn thu được từ đợt chào bán được cấp có thẩm quyền thông qua, không có nợ phải trả quá hạn 1 năm, có cam kết thực hiện nghĩa vụ của tổ chức phát hành đối với nhà đầu tư, có công ty chứng khoán tư vấn, tổ chức phát hành không thuộc trường hợp đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã bị kết án...

Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định quy định, trái phiếu chào bán của doanh nghiệp dự án PPP phải được bảo đảm thanh toán. Để thống nhất các quy định liên quan đến chào bán ra công chúng trái phiếu, dự thảo Nghị định cũng kế thừa quy định tại Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, đó là đợt chào bán phải có đại diện người sở hữu trái phiếu./.