Chi phí vốn tiếp tục neo cao

Trong quý I/2026, mặt bằng lãi suất huy động tại các ngân hàng thương mại liên tục tăng và đạt đỉnh vào tháng 3 trong bối cảnh thanh khoản hệ thống chịu nhiều áp lực. Nhu cầu vốn gia tăng cùng tốc độ tăng trưởng tín dụng tại một số tổ chức tín dụng đã đẩy cạnh tranh huy động lên cao, khiến chi phí vốn đầu vào của các ngân hàng tăng mạnh. Tuy nhiên, sau cuộc họp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vào đầu tháng 4, một số ngân hàng đã điều chỉnh giảm nhẹ lãi suất huy động khoảng 0,1 - 0,5%/năm nhằm góp phần ổn định mặt bằng lãi suất toàn hệ thống.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng dư địa giảm mạnh lãi suất huy động trong ngắn hạn vẫn còn hạn chế khi áp lực thanh khoản có thể kéo dài sang quý II, nhất là tại các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao. Cùng với đó, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục tạo áp lực lên tỷ giá và lạm phát, qua đó ảnh hưởng đến dư địa điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước.

Doanh nghiệp được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với áp lực huy động vốn trong thời gian tới. Ảnh: Đức Thanh

Trong bối cảnh này, nhiều nhận định cho rằng lãi suất huy động nhiều khả năng sẽ duy trì trạng thái đi ngang trước khi giảm nhẹ trong quý II nếu các yếu tố bên ngoài dần ổn định. Diễn biến này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để lãi suất cho vay hạ nhiệt từ cuối quý II hoặc đầu quý III.

Tuy nhiên, lãi suất cho vay hiện vẫn chịu áp lực duy trì ở mức cao do biên lợi nhuận của các ngân hàng đang bị thu hẹp đáng kể. Chi phí huy động vốn tăng nhanh trong khi lãi suất cho vay khó điều chỉnh tương ứng do áp lực từ khả năng hấp thụ vốn và trả nợ của doanh nghiệp, cũng như định hướng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của Ngân hàng Nhà nước.

Bên cạnh đó, lãi suất cho vay thường có độ trễ so với lãi suất huy động do các khoản vốn đầu vào trước đó đã được “khóa” ở mức chi phí cao. Vì vậy, ngay cả khi lãi suất huy động bắt đầu giảm từ quý II, mặt bằng lãi suất cho vay có thể cần thêm thời gian để phản ánh đầy đủ xu hướng này.

Trong bối cảnh chi phí vốn duy trì ở mức cao, doanh nghiệp được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với áp lực huy động vốn trong thời gian tới. Theo ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings, đối với kênh tín dụng ngân hàng, lãi suất cho vay khó có thể giảm nhanh, đặc biệt với các khoản vay trung và dài hạn. Trong khi đó, ở kênh trái phiếu doanh nghiệp, mặt bằng lãi suất cao tiếp tục làm gia tăng chi phí phát hành, từ đó có thể ảnh hưởng đến kế hoạch huy động vốn của doanh nghiệp.

Đại diện FiinGroup và FiinRatings cho biết, đối với các ngân hàng, lãi suất phát hành trái phiếu hiện phổ biến trên 7%/năm và đã tiệm cận với lợi suất cho vay, khiến chênh lệch lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Dù trái phiếu vẫn là công cụ quan trọng để bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn, áp lực chi phí vốn cùng sức ép lên biên lợi nhuận có thể khiến hoạt động phát hành tiếp tục duy trì ở trạng thái thận trọng trong quý II thay vì tăng mạnh như cùng kỳ nhiều năm trước.

Sự khác biệt về chi phí vốn thể hiện khá rõ giữa các nhóm phát hành trên thị trường. Đối với nhóm doanh nghiệp phi tài chính, trái phiếu thường có cấu trúc tương đồng với nhu cầu vốn trung và dài hạn cho hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc triển khai dự án, với kỳ hạn phổ biến từ ba năm trở lên. Trong khi đó, trái phiếu phát hành riêng lẻ thường có mức lãi suất coupon cao hơn do nhiều doanh nghiệp phát hành có năng lực tín dụng thấp hơn và khó tiếp cận kênh phát hành ra công chúng.

Ở nhóm ngân hàng, trái phiếu phát hành riêng lẻ chủ yếu được phân phối cho các nhà đầu tư tổ chức - nhóm có nhu cầu nắm giữ tài sản thu nhập cố định chất lượng cao và chấp nhận mức lợi suất thấp hơn. Ngược lại, trái phiếu ngân hàng phát hành ra công chúng thường phải duy trì mức coupon cao hơn để thu hút nhà đầu tư cá nhân.

Dù vậy, kênh phát hành riêng lẻ vẫn tiếp tục chiếm tỷ trọng áp đảo trên thị trường, với hơn 90% tổng giá trị phát hành trong năm 2025. Điều này phản ánh xu hướng ưu tiên tốc độ và tính linh hoạt trong huy động vốn của doanh nghiệp. So với phát hành ra công chúng, quy trình phát hành riêng lẻ mang tính “đầy đủ hồ sơ” hơn, trong khi phát hành công chúng đòi hỏi quá trình phê duyệt chi tiết với thời gian xử lý có thể kéo dài nhiều tháng.

“Yếu tố này ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp cũng như hoạt động đầu tư của các tổ chức bị giới hạn đầu tư vào trái phiếu riêng lẻ như quỹ đầu tư hoặc quỹ hưu trí” - ông Thuân nhấn mạnh.

Thị trường trái phiếu tái phân luồng

Bên cạnh đó, sự kém sôi động của kênh phát hành ra công chúng cũng phần nào phản ánh việc thị trường vẫn thiếu cơ chế định giá minh bạch và một thị trường thứ cấp đủ thanh khoản để hỗ trợ hoạt động giao dịch hiệu quả hơn.

Theo bà Nguyễn Thảo Hạnh - Phó phòng Nghiên cứu và Dịch vụ Nhà đầu tư của FiinRatings, khung chính sách mới đang từng bước định hình rõ hai kênh phát hành gồm phát hành ra công chúng và phát hành riêng lẻ, đồng thời phân luồng nhà đầu tư theo mức độ phù hợp. Theo đó, nhà đầu tư cá nhân được định hướng tham gia chủ yếu vào kênh phát hành công chúng, nơi các yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, bao gồm đại diện người sở hữu trái phiếu, được quy định chặt chẽ hơn.

Trong khi đó, thị trường phát hành riêng lẻ tiếp tục hướng đến nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp. Nhà đầu tư cá nhân chỉ được tham gia khi đáp ứng các điều kiện liên quan đến xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo đảm hoặc bảo lãnh nhằm đảm bảo mức độ bảo vệ tương đương.

“Cơ quan quản lý hiện có cách tiếp cận linh hoạt hơn với kênh phát hành công chúng thông qua tăng cường đối thoại và hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ theo từng trường hợp cụ thể, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian xử lý” - bà Hạnh nhận định.

Định hướng này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy phát hành ra công chúng trở thành kênh huy động vốn minh bạch và bền vững hơn trong dài hạn, qua đó mở rộng cơ sở nhà đầu tư và giảm dần sự phụ thuộc vào thị trường phát hành riêng lẻ. Trong khi đó, với kênh phát hành riêng lẻ, trọng tâm chính sách vẫn là nâng cao chất lượng thị trường, kiểm soát rủi ro và hướng đến nguyên tắc tự chịu trách nhiệm của nhà đầu tư chuyên nghiệp.