Hoàn thiện thể chế, tạo thuận lợi thương mại hội nhập quốc tế

Năm 2026 là năm bản lề của giai đoạn phát triển đất nước bước vào kỷ nguyên mới, Cục Hải quan với trọng trách được giao luôn tích cực chủ động đẩy mạnh cải cách, hoàn thiện thể chế, tạo thuận lợi thương mại, hội nhập quốc tế theo chủ trương tại các nghị quyết của Bộ Chính trị và Chính phủ, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Cụ thể, chỉ tính trong 4 tháng đầu năm 2026, toàn ngành đã tập trung nguồn lực, tăng tốc triển khai các nhiệm vụ trọng tâm theo chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính, qua đó đạt nhiều kết quả nổi bật trên các lĩnh vực hội nhập quốc tế, hoàn thiện thể chế và cải cách hành chính, tạo thuận lợi thương mại.

Cán bộ hải quan thông quan hàng hoá cho doanh nghiệp. Ảnh: CTV

Theo đó, ngành Hải quan chủ động triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế. Đáng chú ý, việc thực thi Hiệp định CMAA với Hoa Kỳ tiếp tục được thúc đẩy, tập trung vào xác minh và trao đổi thông tin phục vụ quản lý hải quan và thực thi pháp luật.

Đồng thời, Cục Hải quan tích cực chuẩn bị nội dung cho chương trình làm việc song phương cấp cao giữa Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc, hướng tới tăng cường hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm trong kiểm tra chuyên ngành. Bên cạnh đó, Việt Nam tiếp tục thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại các diễn đàn đa phương, như Ủy ban Kỹ thuật thường trực của WCO, Nhóm tăng cường và xây dựng năng lực hải quan ASEAN, cũng như Cơ chế một cửa ASEAN.

Cùng với đó, công tác hoàn thiện thể chế được đẩy mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW năm 2025 của Bộ Chính trị. Cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 25/2026/TT-BTC, sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, qua đó tiếp tục chuẩn hóa đội ngũ và nâng cao chất lượng dịch vụ. Cục Hải quan cũng tham mưu Bộ Tài chính trình Chính phủ dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 85/2019/NĐ-CP về thực hiện thủ tục hành chính theo Cơ chế một cửa quốc gia, một cửa ASEAN và kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Bên cạnh việc thực hiện các nhiệm vụ chiến lược vi mô nêu trên, từ đầu năm 2026 đến nay, toàn ngành Hải quan tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp tạo thuận lợi thương mại, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan. Nhờ đó, hoạt động xuất nhập khẩu duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Lũy kế 4 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 345,68 tỷ USD, tăng 24,7%, tương ứng tăng 68,47 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2025. Số thu ngân sách tính đến hết ngày 30/4, đạt 166.301 tỷ đồng, tăng 16,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Kết quả này cho thấy tiến độ thu ngân sách đang bám sát kế hoạch đề ra, tạo dư địa quan trọng để hoàn thành nhiệm vụ tài chính năm 2026.

Tăng thu ngân sách hơn 277 tỷ đồng từ chống buôn lậu

Theo Cục Hải quan, song hành với nhiệm vụ tạo thuận lợi thương mại, công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới tiếp tục được tăng cường đạt được kết quả đáng ghi nhận.

Cụ thể, thống kê, từ ngày 15/12/2025 - 14/4/2026, toàn ngành Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 7.029 vụ, trị giá hàng hoá vi phạm ước tính đạt 6.486,8 tỷ đồng. Cơ quan Hải quan đã khởi tố 4 vụ và chuyển khởi tố 43 vụ. Số thu ngân sách nhà nước đạt 277,5 tỷ đồng.

Chỉ tính riêng trong tháng 4/2026 (từ ngày 15/3 đến 14/4/2026), cơ quan Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 2.152 vụ vi phạm, tăng 61,8% so với cùng kỳ năm 2025. Trị giá hàng hóa vi phạm ước tính đạt 1.720 tỷ đồng; số thu nộp ngân sách đạt 76,2 tỷ đồng; đã chuyển khởi tố 15 vụ án hình sự.

Cơ quan hải quan cảnh báo, tuyến biển tiếp tục là địa bàn trọng điểm với 1.237 vụ vi phạm, chiếm 57,5% tổng số vụ, tăng 75,9% so với cùng kỳ. Các hành vi vi phạm chủ yếu liên quan đến nhập khẩu hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giả mạo nhãn hiệu hoặc không có giấy phép theo quy định. Hàng hóa tập trung qua các cảng lớn như Hải Phòng, Cát Lái, Cái Mép, Đà Nẵng.

Trên tuyến đường bộ, lực lượng Hải quan phát hiện 597 vụ, chiếm 27,7%. Hoạt động buôn lậu diễn ra tại các tuyến biên giới Việt - Trung, Việt - Lào, Việt - Campuchia, với các mặt hàng như đường kính, ma túy, hàng giả mạo nhãn hiệu, thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc có xu hướng gia tăng.

Đáng chú ý, nhiều vụ việc điển hình cho thấy thủ đoạn ngày càng tinh vi, như ngụy trang dầu diesel trong các thùng kim loại gắn trên xe đầu kéo hoặc trong lô hàng bia xuất khẩu; cất giấu ma túy trong hộp sữa; vận chuyển trái phép vảy tê tê, khí N2O qua cửa khẩu.

Tuyến hàng không và chuyển phát nhanh cũng ghi nhận xu hướng gia tăng mạnh. Tuyến hàng không phát hiện 107 vụ, trong khi tuyến chuyển phát nhanh phát hiện 190 vụ, tăng tới 150% so với cùng kỳ. Các vụ việc điển hình gồm vận chuyển cocain, cần sa, ketamine với số lượng lớn, được cất giấu tinh vi trong hành lý, thực phẩm hoặc hàng hóa thông thường.

Trước tình hình trên, Cục Hải quan đã chủ động ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, cảnh báo rủi ro đối với các mặt hàng nhạy cảm như xăng dầu, vàng, ma túy; đồng thời tăng cường tập huấn, nâng cao năng lực kiểm soát cho các đơn vị địa phương.

Với vai trò là đơn vị thường trực Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả của Bộ Tài chính, Cục Hải quan đã tích cực tham mưu hoàn thiện cơ chế phối hợp, đồng thời tham gia các chiến dịch hợp tác quốc tế như Chiến dịch Con Rồng Mê Kông, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia.