Mở rộng dư địa vốn dài hạn

Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình định hình lại vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu cải cách mạnh mẽ hơn đối với môi trường kinh doanh và cơ chế phân bổ nguồn lực. Không chỉ dừng ở việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nghị quyết hướng tới đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thực thi chính sách theo hướng minh bạch hơn, giảm cơ chế “xin - cho”, cắt giảm chi phí tuân thủ và tạo lập điều kiện thuận lợi hơn để khu vực tư nhân mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân không chỉ dừng ở mở rộng tín dụng mà đòi hỏi một cấu trúc tài chính cân bằng hơn. Ảnh: An Thư

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, yêu cầu mở rộng dư địa phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân đang trở nên cấp thiết hơn. Trong đó, khả năng tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn tiếp tục được xem là một trong những điều kiện quan trọng để khu vực này mở rộng quy mô hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Nguyễn Đức Thông - Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán SSI cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển đòi hỏi một cấu trúc vốn cân bằng hơn, trong đó thị trường vốn cần trở thành trụ cột song hành với hệ thống ngân hàng nhằm hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

Theo ông Thông, mô hình huy động vốn hiện nay đang bộc lộ sự mất cân đối khi tín dụng ngân hàng vẫn đảm nhận phần lớn nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP hiện ở mức khoảng 146%, thuộc nhóm cao trong khu vực. Trong khi đó, khoảng 50% tổng dư nợ là cho vay trung và dài hạn nhưng gần 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng lại là ngắn hạn. Sự lệch pha kỳ hạn này được cho là sẽ tạo thêm áp lực trong bối cảnh Việt Nam bước vào chu kỳ đầu tư mạnh cho hạ tầng, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số và nâng cấp công nghiệp.

Do đó, tín dụng ngân hàng khó có thể tiếp tục là trụ cột duy nhất của nền kinh tế nếu Việt Nam muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn. Tại nhiều nền kinh tế phát triển, thị trường vốn thường chiếm khoảng 60 - 70% tổng nguồn vốn trung và dài hạn, trong khi tỷ trọng này tại Việt Nam hiện mới ở mức khoảng 15 - 20%.

Thị trường vốn không chỉ là nơi giao dịch chứng khoán mà còn là cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực dài hạn cho nền kinh tế. So với tín dụng ngân hàng, thị trường vốn cho phép doanh nghiệp huy động nguồn lực dựa trên triển vọng tăng trưởng, đồng thời chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư.

Tuy nhiên, dù quy mô thị trường vốn đã mở rộng đáng kể trong những năm gần đây, khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Áp lực mở rộng kênh vốn càng lớn khi khu vực kinh tế tư nhân vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn.

Nâng hiệu quả phân bổ nguồn vốn dài hạn

Cũng theo ông Thông, vấn đề của thị trường vốn Việt Nam hiện nay không nằm ở quy mô mà nằm ở khả năng tiếp cận. Tổng quy mô vốn hóa cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp hiện đã tương đương khoảng 90% GDP, song số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường vẫn còn hạn chế. Hiện Việt Nam mới có khoảng 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên tổng số khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động.

Không chỉ thị trường cổ phiếu, theo chuyên gia từ SSI, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng chưa phát huy đầy đủ vai trò cung cấp vốn dài hạn cho nền kinh tế. Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp hiện mới tương đương khoảng 10% GDP và cơ cấu phát hành vẫn tập trung chủ yếu ở nhóm ngân hàng và bất động sản, trong khi các doanh nghiệp sản xuất, công nghệ và công nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn từ thị trường.

Trong bối cảnh thị trường vốn được kỳ vọng chia sẻ vai trò cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, hệ thống ngân hàng cũng đứng trước yêu cầu thay đổi vai trò trong quá trình hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân. Ông Trần Hoài Nam - Phó Tổng Giám đốc Thường trực HDBank cho rằng, trong điều kiện dư địa tín dụng ngày càng chịu nhiều áp lực, ngân hàng thương mại cần chuyển từ vai trò “bơm vốn” sang “dẫn dắt dòng vốn”, hướng tới xây dựng các giải pháp tài chính theo chuỗi giá trị, bám sát chu kỳ kinh doanh, dòng tiền và đặc thù từng ngành.

Theo giới chuyên gia, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng quy mô nguồn vốn mà còn là xây dựng hệ sinh thái tài chính minh bạch, hiệu quả và có khả năng phân bổ nguồn lực dài hạn cho khu vực kinh tế tư nhân. Điều này đồng nghĩa với việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân không chỉ dừng ở mở rộng tín dụng mà đòi hỏi một cấu trúc tài chính cân bằng hơn, trong đó thị trường vốn, hệ thống ngân hàng và chất lượng quản trị doanh nghiệp cùng đóng vai trò nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.