Đây là chia sẻ của GS. Nguyễn Quang Trung, đồng lãnh đạo Trung tâm nghiên cứu Thành phố thông minh và bền vững châu Á - Thái Bình Dương, Đại học RMIT Việt Nam.

Đối mặt nhiều thách thức

Theo GS. Nguyễn Quang Trung, Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong đặt nền móng cho đô thị thông minh. Đến cuối năm 2024, phần lớn địa phương trên cả nước đã triển khai sáng kiến đô thị thông minh, với nhiều trung tâm điều hành đi vào hoạt động nhằm hỗ trợ các lĩnh vực như giao thông, y tế và giáo dục số.

Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong đặt nền móng cho đô thị thông minh. Ảnh minh hoạ

Một số thành phố như Đà Nẵng tiên phong với dự án quản lý nước, giao thông thông minh; Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh triển khai thẻ thông minh, wi-fi công cộng. Các doanh nghiệp như Viettel, VNPT, FPT cũng phát triển các giải pháp AI và Internet vạn vật cho quản trị đô thị.

Tuy nhiên, thực tế phát triển đô thị, Việt Nam vẫn tụt lại so với khu vực. Theo báo cáo IMD 2025, TP. Hồ Chí Minh xếp thứ 101/146, Hà Nội đứng 88; còn theo báo cáo CIMI 2025, TP. Hồ Chí Minh xếp thứ 132/183, với điểm thấp ở quy hoạch, môi trường và quản trị.

Chuyên gia của Đại học RMIT Việt Nam cũng cho rằng, ngoài hạ tầng, Việt Nam còn đối mặt với thách thức về quản trị công, nhân lực chất lượng cao, nhiều chính sách chưa thực sự đi vào thực tiễn, sự lệch pha giữa đô thị hóa “nóng” và năng lực quản trị thực thi. Rủi ro khí hậu và chênh lệch vùng miền khiến bài toán càng thêm phức tạp. Vì vậy, khi thiếu vắng một quy hoạch đồng bộ, mục tiêu đô thị thông minh, bền vững, bao trùm sẽ khó thành hiện thực.

Việt Nam đã tham gia các sáng kiến khu vực, với Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng là thành viên Mạng lưới thành phố thông minh ASEAN. Các diễn đàn APEC gần đây đã thúc đẩy giao thông xanh và đô thị bền vững.

GS. Nguyễn Quang Trung nhận định, đến năm 2050, các đô thị sẽ thông minh và bền vững hơn nhờ vận hành bằng dữ liệu - từ bản sao kỹ thuật số đến giao thông tự động và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, dù chú trọng vào công nghệ, thành phố thông minh phải lấy con người làm trung tâm. “Công nghệ là để phục vụ cộng đồng, không phải thay thế họ” - ông nhấn mạnh.

Xây dựng lộ trình quốc gia về phát triển thành phố thông minh và bền vững

Đảng và Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam sẽ trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Để chuẩn bị cho 20 năm tới, GS. Trung cho rằng, Việt Nam cần một chiến lược đô thị dài hạn, với ưu tiên gồm phát triển hạ tầng số toàn quốc (mạng 5G, trung tâm dữ liệu, băng thông rộng ở vùng thiếu kết nối) và đào tạo nhân lực số, đồng thời thu hẹp khoảng cách số trên cả cung và cầu.

Việt Nam cần một chiến lược đô thị dài hạn. Ảnh minh hoạ

Theo đó, Việt Nam cần xây dựng một lộ trình quốc gia về phát triển thành phố thông minh và bền vững, dựa trên mô hình 5 giai đoạn đề xuất bởi Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB): chẩn đoán thực trạng, đánh giá mức độ sẵn sàng, xây dựng chiến lược, lập kế hoạch triển khai và giám sát - đánh giá.

Đồng thời, cần phải có một cơ quan điều phối trung ương, với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp và giới học thuật để đảm bảo tính đồng bộ.

Chiến lược cần bám sát 6 trụ cột: giao thông, đời sống, môi trường, con người, chính quyền và kinh tế thông minh, với chỉ số hiệu suất cụ thể cho từng lĩnh vực. Để thực thi hiệu quả, cần một hệ thống quản trị thông minh và cơ quan giám sát độc lập.

“Tiến trình tinh gọn bộ máy hành chính hiện nay là cơ hội hiện đại hóa quản lý và giảm sự phân tán trong quản trị. Nếu gắn với quy hoạch thông minh, cải cách này sẽ thúc đẩy thử nghiệm, chia sẻ dữ liệu và phối hợp liên vùng” - GS. Nguyễn Quang Trung khẳng định.

Với cải cách hành chính và một lộ trình rõ ràng, Việt Nam có thể trao quyền cho chính quyền địa phương thử nghiệm công nghệ, chia sẻ dữ liệu và cùng kiến tạo những đô thị tương lai lấy con người làm trung tâm.

Ông cũng nhấn mạnh, cần ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng thích ứng khí hậu, giao thông tích hợp, nhà ở xanh và dữ liệu mở nhằm phát triển bao trùm và tăng khả năng chống chịu. Cùng với đó là nâng cao quản trị thông minh, chuẩn hóa dữ liệu sẽ nâng cao tính minh bạch và hiệu quả ra quyết định.