Khi rủi ro leo thang, các ngân hàng trung ương đã mua thêm vàng để dự trữ. Ảnh TL

Các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới đã tăng cường dự trữ vàng, một khoản đầu tư an toàn nhưng cồng kềnh, vốn đang trở nên phổ biến trở lại do căng thẳng địa chính trị leo thang và lo ngại về lạm phát.

Năm nay, giá vàng đã vượt quá 5.000 USD/ounce lần đầu tiên trong lịch sử. Một lý do chính khiến giá vàng tăng vọt - gấp đôi trong vòng một năm rưỡi - là nhu cầu từ một số nền kinh tế: Ngân hàng trung ương của Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Trung Quốc nằm trong số những người mua vàng lớn nhất trong vài năm qua.

Cú sốc đối với hệ thống tài chính toàn cầu do cuộc chiến ở Trung Đông gây ra một lần nữa cho thấy một số ngân hàng trung ương thường tìm đến vàng trong thời kỳ khủng hoảng.

Theo dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã tiếp tục tăng lượng vàng dự trữ kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu vào cuối tháng Hai, bao gồm cả Trung Quốc, Ba Lan, Cộng hòa Séc và Uzbekistan. Trong tháng Ba, ngân hàng trung ương Trung Quốc đã mua lượng vàng nhiều hơn so với hơn một năm trước đó. Guatemala cũng đã mua vàng trong tháng Ba, lần đầu tiên sau khoảng sáu tháng, theo hội đồng này cho biết.

Giá vàng đã biến động mạnh trong năm nay, đạt mức kỷ lục vào cuối tháng 1, trước khi giảm mạnh vào tháng 3 sau khi cuộc chiến Mỹ - Iran bùng nổ. Một trong những yếu tố gây áp lực lên giá vàng là giá năng lượng tăng vọt, làm dấy lên kỳ vọng rằng các ngân hàng trung ương sẽ giữ ổn định lãi suất vay hoặc thậm chí tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát. Đó là một trở ngại đối với vàng, vốn không sinh lãi.

Sự gia tăng tích lũy ròng này đặc biệt đáng chú ý khi một số ngân hàng trung ương đã cắt giảm lượng vàng nắm giữ. Thổ Nhĩ Kỳ, Nga và Azerbaijan cùng với một số ngân hàng nhỏ hơn và các quỹ đầu tư quốc gia khác đã bán ra khoảng 115 tấn vàng trong giai đoạn này. Vào thời điểm đó, những động thái này đã làm dấy lên lo ngại về nhu cầu tiếp tục mua vàng của các tổ chức, một xu hướng vốn là động lực chính thúc đẩy đà tăng giá kéo dài nhiều năm của vàng.

Mỗi ngân hàng đều có động cơ riêng để bán. Theo tờ Bloomberg, Thổ Nhĩ Kỳ để bảo vệ tiền tệ và nền kinh tế khỏi ảnh hưởng của chiến tranh; Nga để bù đắp thâm hụt ngân sách; và trong trường hợp của Azerbaijan, để đưa lượng nắm giữ trở lại mức cho phép.

Vàng được xem là một kênh lưu trữ giá trị tốt khi lạm phát tăng cao, và thường có thể được bán nhanh chóng khi một quốc gia cần tiền mặt khẩn cấp. Quan trọng hơn, các quốc gia khác khó có thể can thiệp vào kho dự trữ vàng của ngân hàng trung ương bằng các biện pháp trừng phạt vì vàng là một vật thể vật chất chứ không phải là một loại tiền tệ được bảo đảm bằng trái phiếu hay tiền gửi ngân hàng, chẳng hạn như đô la hoặc euro.

Sự quan tâm ngày càng tăng đối với vàng bắt đầu mạnh mẽ sau cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine năm 2022. Mỹ và châu Âu đã đáp trả bằng các biện pháp trừng phạt đóng băng dự trữ vàng của Nga ở nước ngoài.

Kể từ đó, lượng vàng dự trữ của các ngân hàng trung ương đã tăng nhanh chóng. Trong ba năm, các ngân hàng trung ương đã bổ sung hơn 1.000 tấn vàng vào dự trữ hàng năm. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, tốc độ này gấp hơn hai lần so với năm 2021.

Cuộc chiến với Iran đã cho thấy các quốc gia có thể sử dụng vàng như một công cụ giảm thiểu tác động tiêu cực đến kinh tế.

Tờ New York Times cho biết, theo dữ liệu từ ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ, ngân hàng này đã bán hoặc cho vay hơn 120 tấn vàng từ kho dự trữ khổng lồ của mình kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28 tháng 2. Việc bán vàng nhằm mục đích củng cố giá trị đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ, vốn đã giảm mạnh trong bối cảnh lo ngại về lạm phát và triển vọng kinh tế ảm đạm của đất nước. Nhìn chung, các ngân hàng trung ương lo ngại về các loại tiền tệ yếu, vì điều này làm tăng giá nhập khẩu và làm trầm trọng thêm lạm phát.

Vàng đã không còn được ưa chuộng trong nhiều thập kỷ. Nó không còn được sử dụng làm neo tỷ giá trong hệ thống tiền tệ toàn cầu kể từ những năm 1970. Thay vào đó, các quốc gia đã tích lũy dự trữ ngoại tệ, thường là bằng đô la hoặc các loại tiền tệ châu Âu, để ổn định nền kinh tế trong thời kỳ khủng hoảng. Nhưng việc nắm giữ vàng lại đặt ra những vấn đề về hậu cần cho các ngân hàng trung ương, chẳng hạn như nơi lưu trữ và cách vận chuyển khi cần giao dịch. Nó cũng không tạo ra lãi suất hoặc cổ tức như trái phiếu và cổ phiếu.

Nhưng vì vàng, về nhiều mặt, nằm ngoài hệ thống tài chính toàn cầu hiện đại, các quốc gia có thể sử dụng nó để củng cố quyền tự chủ của mình. Vàng có tính thanh khoản toàn cầu, được công nhận rộng rãi và điều quan trọng nhất, nó không đại diện cho nghĩa vụ tài chính của bất kỳ ai khác.

Vào tháng 3, ngân hàng trung ương Ba Lan có lượng vàng dự trữ là 580 tấn, trị giá khoảng 85 tỷ USD, tăng từ 228 tấn vào năm 2022. Ngân hàng dự định tăng lượng vàng dự trữ lên 700 tấn để phản ánh sự gia tăng không ngừng về sức mạnh kinh tế và tầm quan trọng của đất nước trong hai thập kỷ qua.

Ba năm trước, Ngân hàng Quốc gia Séc đã quyết định tăng dự trữ vàng từ mức “gần như không đáng kể” là dưới 10 tấn, theo lời ông Jan Kubicek, một thành viên hội đồng quản trị của ngân hàng trung ương phụ trách dự trữ. Đến năm 2028, ngân hàng đặt mục tiêu tăng lượng vàng trong dự trữ quốc tế lên 100 tấn.

“Những người tiền nhiệm của chúng tôi đã quyết định rằng vàng không còn là loại tài sản nên nắm giữ nữa”, ông Kubicek nói. “Họ cho rằng nó đã lỗi thời và có nhiều bất lợi về mặt thực tiễn”. Giống như một số ngân hàng trung ương khác, người Séc đã bán vàng vào cuối những năm 1990, chỉ giữ lại một ít để đúc tiền xu kỷ niệm.

Ông Kubicek cho biết, sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu gần hai thập kỷ trước, nhận thức về vàng của nhiều nhà hoạch định chính sách tiền tệ bắt đầu thay đổi. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã trở thành người mua ròng vàng kể từ năm 2010.

Giá vàng gần đây biến động mạnh hơn bình thường, một phần do sự tăng giá đột biến thu hút một lượng lớn nhà đầu tư cá nhân có xu hướng mua và bán nhanh chóng. Và mặc dù các ngân hàng trung ương đã giảm bớt lượng mua vào trong năm qua, các nhà phân tích cho rằng họ dự đoán các ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục mua vào một cách nhất quán.

Giá vàng hiện đang hướng tới mức giảm 3% trong tuần do giá dầu tăng cao làm dấy lên kỳ vọng các ngân hàng trung ương có thể duy trì lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn. Giá đạt đỉnh kỷ lục gần 5.600 USD vào ngày 29 tháng 1, sau đó giảm 12% trong tháng 3, đánh dấu mức giảm hàng tháng lớn nhất kể từ năm 2008.

Ngân hàng Citi dự báo, giá vàng sẽ tiếp tục chịu áp lực trong ngắn hạn do sự bất ổn ở Trung Đông, đặc biệt là “trong trường hợp giá dầu tăng cao và một đợt điều chỉnh thị trường chứng khoán khác”. Ngân hàng này nhắc lại mục tiêu 4.300 USD/ounce trong 0-3 tháng tới. Tuy nhiên, Citi lạc quan hơn trong trung hạn. “Mặc dù vàng thường chịu ảnh hưởng cùng với các tài sản rủi ro trong giai đoạn đầu của một đợt điều chỉnh lớn, chúng tôi kỳ vọng vàng cuối cùng sẽ trở thành tài sản trú ẩn an toàn, được hỗ trợ bởi sự bất ổn địa chính trị gia tăng và rủi ro lạm phát đình trệ ngày càng cao”, Citi cho biết. Ngân hàng này giữ nguyên mục tiêu 5.000 USD/ounce trong 6-12 tháng.