Không khí tại các cuộc họp của IMF - WB ở Washington DC được mô tả là "ảm đạm" do cuộc chiến tranh tại Iran. Ảnh TL

Hết cú sốc này đến cú sốc khác

Tại các cuộc họp mùa xuân của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) ở Washington, các bên tham gia đã có những quan điểm trái chiều, từ bi quan về triển vọng kinh tế toàn cầu xấu đi do giá năng lượng và nguồn cung tăng cao, đến lạc quan thận trọng khi có vẻ như Iran có thể mở lại eo biển Hormuz và cho phép dòng chảy dầu, khí đốt, phân bón và các mặt hàng khác được nối lại.

Đến thứ Bảy, sự lạc quan đó đã bắt đầu phai nhạt giữa những cuộc tấn công mới nhằm vào ngành vận tải biển.

IMF và WB cam kết cung cấp tới 150 tỷ USD viện trợ tài chính mới cho các nước đang phát triển bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi cú sốc giá năng lượng khổng lồ, và ăn mừng việc nối lại mối quan hệ với chính phủ lâm thời của Venezuela sau 7 năm gián đoạn.

Họ cảnh báo các quốc gia không nên tích trữ dầu mỏ, không nên lạm dụng các khoản trợ cấp giá nhiên liệu tốn kém và không có mục tiêu cụ thể. Nhưng cuối cùng, họ chẳng thể làm gì nhiều ngoài việc theo dõi các tuyên bố từ Tehran và Nhà Trắng.

Bất chấp thị trường chứng khoán khởi sắc và giá dầu tương lai giảm mạnh vào thứ Sáu, Bộ trưởng Tài chính Ả Rập Xê Út Mohammed Al-Jadaan đã tóm tắt tâm trạng của nhiều quan chức khi ông nói rằng, ông sẽ không cảm thấy thoải mái khi dự đoán triển vọng được cải thiện cho đến khi các tàu chở dầu bắt đầu di chuyển tự do trở lại qua eo biển Hormuz với mức bảo hiểm hợp lý và giá năng lượng thực tế giảm xuống.

Ngay sau khi IMF công bố mức giảm nhẹ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 xuống còn 3,1% theo kịch bản lạc quan nhất trong ba kịch bản mà tổ chức này đưa ra, họ cho rằng con số đó đã lỗi thời và nền kinh tế toàn cầu đang hướng tới kịch bản tăng trưởng bất lợi hơn, chỉ đạt 2,5%. Báo cáo Triển vọng Kinh tế thế giới mới nhất của IMF cho biết một cuộc chiến kéo dài có thể đẩy nền kinh tế toàn cầu vào suy thoái.

Cơ hội thúc đẩy liên kết thương mại và đa dạng hóa năng lượng

Trước khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công vào Iran vào cuối tháng Hai, nền kinh tế toàn cầu vừa mới hồi phục sau cú sốc năm ngoái do làn sóng áp thuế mạnh tay của Tổng thống Donald Trump đối với các đối tác thương mại toàn cầu.

Các cuộc thảo luận về căng thẳng thương mại diễn ra trầm lắng hơn tại các cuộc họp năm nay, nhưng một loạt các cú sốc liên tiếp bắt đầu từ đại dịch COVID-19 năm 2020 và cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022 đã cho các quốc gia thấy một thực tế là, việc trông cậy vào sự lãnh đạo của Mỹ để giải quyết khủng hoảng không còn là sự đảm bảo như trước đây nữa.

Hôm thứ Sáu, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã khởi xướng một sáng kiến ​​kêu gọi các nước G20, IMF và WB phối hợp hành động để đảm bảo nguồn cung phân bón đầy đủ trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn từ các nước vùng Vịnh. ​​Nhưng bảy tuần sau khi chiến tranh bắt đầu, điều đó sẽ không giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt và giá cả cao đối với nông dân đang gieo trồng vụ xuân trên khắp Bắc bán cầu.

Kevin Chika Urama, nhà kinh tế trưởng tại Ngân hàng Phát triển Châu Phi, cho biết cuộc khủng hoảng ở Trung Đông đã tạo ra động lực mới cho các quốc gia châu Phi tăng cường quan hệ thương mại và kinh tế khu vực, nghiên cứu các nguồn năng lượng thay thế, mở rộng cơ sở thuế nội địa và khai thác trữ lượng khí đốt tự nhiên khổng lồ.

"Căng thẳng địa chính trị đã trở thành điều bình thường mới và sự bất ổn trong việc hoạch định chính sách đã trở nên chắc chắn", ông phát biểu trong một buổi thảo luận với các nhà kinh tế trưởng khác từ các tổ chức đa phương.

Theo lời một quan chức tài chính cấp cao tham dự các cuộc họp, trong các cuộc họp kín, các quan chức, đặc biệt là từ châu Âu, đã gửi một thông điệp rõ ràng tới Mỹ rằng Washington cần phải hành động để mở lại eo biển Hormuz.

"Điểm mấu chốt của cuộc xung đột này là eo biển Hormuz. Chúng ta cần mở cửa eo biển này, nhưng không phải bằng mọi giá", Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure nói với các phóng viên.

Những cú sốc liên tiếp, bao gồm cả cuộc chiến này, đã làm đảo lộn kế hoạch phát triển kinh tế của các nước đang phát triển "và bạn hầu như không có thời gian để thở", bà Retselisitsoe Adelaide Matlanyane, Bộ trưởng Tài chính và Kế hoạch Phát triển của Lesotho, phát biểu trong một cuộc thảo luận với các bộ trưởng châu Phi.

Đối với các nền kinh tế nhỏ, mở cửa và dễ bị tổn thương như Lesotho, những cú sốc này đã tạo ra áp lực đặc biệt lớn lên ngân sách, giá cả và mọi thứ.

Đối với Thái Lan, một quốc gia nhập khẩu năng lượng ròng và sẽ đăng cai các cuộc họp thường niên của IMF và WB vào tháng 10, những ảnh hưởng kéo dài của việc phá hủy cơ sở hạ tầng dầu khí vùng Vịnh sẽ khiến giá cả duy trì ở mức cao trong thời gian dài, Phó Thủ tướng Thái Lan Ekniti Nitithanprapas cho biết.

Nhưng ông cho rằng cuộc khủng hoảng là cơ hội để Thái Lan giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy vai trò của năng lượng tái tạo, bao gồm cả các trang trại năng lượng mặt trời - hoàn toàn trái ngược với chương trình năng lượng của Tổng thống Trump.

"Chúng ta cần cam kết chuyển đổi để đối mặt với thế giới phân mảnh mới và giá dầu cao", ông Nitithanprapas nói.