Cắt giảm thủ tục, tăng tốc số hóa

Ngay sau khi có hiệu lực từ ngày 1/2/2026, Thông tư 121/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu nhanh chóng đi vào thực tiễn, tạo chuyển biến rõ nét trong hoạt động xuất nhập khẩu. Điểm nổi bật là các quy định mới không chỉ mang tính cải tiến kỹ thuật, mà trực tiếp giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cho doanh nghiệp. Sau gần 2 tháng triển khai, nhiều doanh nghiệp đánh giá cải cách lần này “đi trúng điểm nghẽn”, đặc biệt ở khâu hồ sơ và quy trình xử lý điện tử, giúp hoạt động xuất nhập khẩu vận hành thông suốt hơn.

Cán bộ hải quan hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục xuất nhập khẩu. Ảnh: CTV

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc cắt giảm mạnh thành phần hồ sơ hải quan. Theo đó, trong nhiều trường hợp như miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, người khai hải quan không còn phải nộp tờ khai hàng hóa xuất nhập khẩu; đồng thời, các chứng từ đã được cấp qua Cổng thông tin một cửa quốc gia hoặc Cổng dịch vụ công không phải nộp lại. Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc quản lý hiện đại, dữ liệu dùng chung, giảm trùng lặp. Đại diện một doanh nghiệp logistics tại Hải Phòng cho biết, trước đây mỗi lô hàng phải chuẩn bị nhiều bộ hồ sơ giấy, mất thời gian đối chiếu, thậm chí phát sinh chi phí nhân sự chỉ để hoàn thiện chứng từ; nay phần lớn đã chuyển sang điện tử, thời gian chuẩn bị hồ sơ giảm từ vài giờ xuống còn vài chục phút, đặc biệt hiệu quả với doanh nghiệp có tần suất tờ khai lớn.

Cùng với đó, việc cho phép sử dụng tài khoản định danh điện tử để tham gia hệ thống xử lý dữ liệu hải quan đã mở rộng khả năng kết nối, đồng bộ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước tiến trong xây dựng nền tảng quản lý số, giúp giảm sai sót do thao tác thủ công và nâng cao độ tin cậy của dữ liệu khai báo. Một doanh nghiệp FDI cho biết, việc chuẩn hóa thông tin và định danh điện tử giúp doanh nghiệp giảm đáng kể lỗi khai báo, hạn chế tình trạng phải sửa tờ khai, qua đó tiết kiệm thời gian và chi phí phát sinh.

Ở góc độ minh bạch hóa chính sách, việc bổ sung các mẫu thông báo kết quả xác định trước về mã số, xuất xứ, trị giá hàng hóa được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao. Không chỉ giúp chuẩn hóa nghiệp vụ, quy định này còn tạo cơ sở để doanh nghiệp chủ động tính toán chi phí và xây dựng kế hoạch kinh doanh dài hạn. Đặc biệt, với các doanh nghiệp nhập khẩu mặt hàng lặp lại, việc xác định trước giúp hạn chế rủi ro về tranh chấp mã số, trị giá, vốn là “điểm nghẽn” kéo dài trong nhiều năm.

Đáng chú ý, cơ chế “tham vấn một lần, dùng nhiều lần” đã mang lại hiệu quả rõ rệt ngay trong giai đoạn đầu áp dụng. Theo đó, nếu đáp ứng điều kiện tuân thủ, doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả tham vấn trị giá trong thời hạn tối đa 6 tháng. Thông tư 121/2025/TT-BTC là bước cụ thể hóa định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý thủ công sang quản lý số và quản lý rủi ro. Sau gần 2 tháng triển khai, phản hồi tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy cải cách đã đi vào thực chất, trong đó doanh nghiệp tuân thủ tốt được hưởng lợi rõ rệt, còn cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát.

Chủ động tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu thông suốt

Bên cạnh những kết quả tích cực, trong giai đoạn đầu triển khai, Cục Hải quan cho biết, Thông tư 121/2025/TT-BTC cũng phát sinh một số vướng mắc, đặc biệt trong các lĩnh vực như gia công, sản xuất xuất khẩu, doanh nghiệp chế xuất và xuất nhập khẩu tại chỗ, những lĩnh vực có chuỗi nghiệp vụ phức tạp và liên quan nhiều bên.

Một số doanh nghiệp phản ánh khó khăn trong việc xác định loại hình khai báo, xử lý các tình huống phát sinh trong chuỗi sản xuất cũng như thực hiện xuất nhập khẩu tại chỗ khi hệ thống chưa hoàn thiện đồng bộ. Ngoài ra, việc quản lý nguyên liệu, vật tư thu hồi hoặc xử lý các trường hợp tạm xuất, tạm nhập đòi hỏi sự hiểu đúng và áp dụng thống nhất để tránh rủi ro về thuế và pháp lý.

Trước thực tế này, cơ quan hải quan đã chủ động vào cuộc, ban hành hướng dẫn chi tiết, làm rõ từng tình huống nhằm thống nhất cách thực hiện trên toàn hệ thống. Các nội dung được tập trung xử lý gồm khai báo xuất nhập khẩu tại chỗ trong điều kiện hệ thống chưa hoàn thiện, quản lý hàng hóa gia công, nguyên tắc đối ứng giữa tờ khai xuất và nhập tại chỗ, cũng như xử lý các trường hợp tạm xuất, tạm nhập. Việc hướng dẫn kịp thời đã giúp hạn chế tình trạng ách tắc, bảo đảm dòng chảy hàng hóa không bị gián đoạn.

Cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận rõ sự chủ động và tinh thần đồng hành của cơ quan hải quan trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách. Đại diện một doanh nghiệp trong khu chế xuất cho biết, điểm tích cực không chỉ nằm ở chính sách cải cách mà còn ở cách triển khai, khi cơ quan hải quan kịp thời giải đáp vướng mắc, hướng dẫn cụ thể theo từng tình huống thực tế, giúp doanh nghiệp nhanh chóng điều chỉnh quy trình nội bộ mà không bị gián đoạn sản xuất. “Cảm nhận rõ nhất là chính sách không bị chậm chễ bởi thủ tục trên giấy mà được số hoá, xử lý đến nơi đến chốn trong thực tế” - đại diện doanh nghiệp nhấn mạnh.

Song hành với Thông tư 121/2025/TT-BTC, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 344/QĐ-BTC năm 2026, trong đó bãi bỏ 4 thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan. Việc cắt giảm này tiếp tục loại bỏ các thủ tục không còn phù hợp, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và tạo sự thông thoáng trong môi trường kinh doanh. Theo cơ quan hải quan, đây là bước đi tiếp theo trong lộ trình cải cách tổng thể từ đầu năm 2026, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Cải cách thủ tục hành chính là quá trình liên tục, trong đó phản hồi từ doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng để hoàn thiện chính sách. Thực tiễn triển khai Thông tư 121/2025/TT-BTC cho thấy, khi chính sách được thiết kế phù hợp và tổ chức thực hiện linh hoạt, hiệu quả mang lại là rất rõ nét. Để cải cách phát huy tối đa hiệu quả, thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống công nghệ, tăng cường hướng dẫn và đào tạo, đồng thời duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên với doanh nghiệp./.