“Chiến dịch 15 ngày đêm thần tốc”

Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW, Chính phủ đã tiến hành “chiến dịch 15 ngày đêm thần tốc” để cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Kết quả đạt được rất ấn tượng: bãi bỏ 890 điều kiện kinh doanh, cắt giảm và bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, phân cấp 134 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 349 thủ tục hành chính. Quy mô thủ tục hành chính cấp Trung ương đã được kéo giảm xuống mức 27% (vượt mục tiêu dưới 30% theo chuẩn OECD). Những nỗ lực này ước tính giúp cắt giảm hơn 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp so với năm 2024, tiết kiệm chi phí xã hội hơn 23.000 tỷ đồng mỗi năm.

Kết quả trên bắt nguồn từ chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ. Tại phiên họp Chính phủ ngày 13/4/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu ngay trong tháng 4 khẩn trương thực hiện phương án không quá 30% thủ tục hành chính ở cấp bộ, cắt giảm 50% thời gian và chi phí tuân thủ, cắt giảm tối thiểu 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện và 100% điều kiện không cần thiết.

Nguồn: Chính phủ. Đồ họa: Phương Anh

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, đây là nỗ lực rất lớn, có thể nói là một “chiến dịch 15 ngày đêm thần tốc” xây dựng phương án và tham mưu ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để thực thi cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo yêu cầu của Trung ương.

Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu đối với các bộ, ngành là phải giám sát chặt chẽ, “tránh tình trạng cắt thủ tục này lại mọc thủ tục khác, đã cắt giảm ở cấp trên nhưng lại phát sinh các thủ tục mới ở cấp dưới hoặc trong nội bộ”.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, tư duy cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện thủ tục hành chính có bước chuyển lớn. Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho hay, 8 nghị quyết đã ban hành và 3 nghị quyết tới đây sẽ ban hành được xây dựng với quan điểm rõ ràng là chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Các bộ, ngành khi bãi bỏ thủ tục hành chính phải ban hành kèm theo các quy chuẩn, tiêu chuẩn cụ thể. Người dân và doanh nghiệp chỉ cần hội đủ tiêu chuẩn là có thể tự quyết định đầu tư, kinh doanh và thông báo cho cơ quan nhà nước. Nếu vi phạm khi hậu kiểm, doanh nghiệp sẽ bị thu hồi chứng chỉ và xử phạt rất nặng. Điều này đảm bảo việc cắt giảm không làm phát sinh rào cản mới.

Bước chuyển trong tư duy quản trị quốc gia

Bày tỏ niềm tin rất lớn về những nỗ lực cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, bà Phạm Thị Ngọc Thủy - Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) ví đây như một “cuộc tổng tấn công” vào những điểm nghẽn, rào cản trong môi trường đầu tư kinh doanh.

“Đây là sự chỉ đạo rất trọng tâm, ưu tiên và chủ động của Thủ tướng Chính phủ, của lãnh đạo Chính phủ ngay từ khi tiếp nhận nhiệm vụ của nhiệm kỳ mới. Điều này đã cho thấy rằng, Chính phủ đang thực sự làm gương trong câu chuyện kiến tạo phát triển, chứ không phải chỉ là tư duy quản lý như trước” - bà Thủy nhận xét.

Đồng tình với quan điểm này, TS. Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nhận định, đây không chỉ là đợt tinh giản quy trình đơn thuần, mà là “bước chuyển mang tính cấu trúc trong tư duy quản trị quốc gia”. Sự chuyển đổi từ logic “quản lý để kiểm soát” sang “quản lý để kiến tạo” giúp giải quyết 3 vấn đề lớn: giảm chi phí tuân thủ rủi ro, tăng tốc độ ra quyết định đầu tư và quan trọng nhất là “tái thiết niềm tin” của cộng đồng doanh nghiệp.

TS. Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cũng đánh giá rất cao “áp lực thực thi” từ người đứng đầu Chính phủ khi chốt thời hạn rất ngắn để các bộ, ngành hành động. Điều này cho thấy, Thủ tướng kiên quyết không chấp nhận sự trì trệ.

Ước tính, quá trình thực thi sẽ giảm hơn 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ cho đối tượng chịu tác động so với năm 2024. “Thời gian bây giờ chính là lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp và cũng là của nền kinh tế” - bà Thủy nhấn mạnh.

Song hành cải cách thủ tục với cải cách bộ máy thực thi

Chủ trương, chính sách đã rất rõ ràng, song các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp vẫn còn băn khoăn “văn bản tiến bộ, nhưng thực thi có thể bế tắc” nếu không kiểm soát tốt.

Trong báo cáo mới đây, Ban IV đã cảnh báo về nguy cơ “phân rã” hệ thống thủ tục nếu phân quyền không hợp lý. Việc trao quyền cho cấp tỉnh, cấp xã ban hành quy trình riêng (ví dụ trong lĩnh vực bất động sản, tài chính) có thể dẫn tới tình trạng mỗi tỉnh một quy định khác nhau, gây khó khăn cho doanh nghiệp hoạt động liên vùng, thậm chí phá vỡ tính thống nhất của cơ sở dữ liệu quốc gia. Do đó, Ban IV đề xuất chỉ phân quyền cho địa phương quy định thủ tục hành chính đối với các chính sách mang tính đặc thù.

TS. Nguyễn Đình Cung cũng lo ngại về cách lựa chọn ngành nghề cắt giảm vẫn theo thói quen. Nếu không có phương pháp luận chuẩn xác, rủi ro là “cắt được 1 cành nhưng lại mọc ra tua tủa nhánh khác” do sự đùn đẩy trách nhiệm giữa các phòng, ban trong cùng một bộ. Còn theo TS. Nguyễn Sỹ Dũng, sự thay đổi sang “hậu kiểm” có thể làm nảy sinh tâm lý sợ trách nhiệm của cán bộ thực thi, dẫn đến xu hướng trì hoãn hoặc vô tình “tái tạo” rào cản.

Để các chính sách cải cách đột phá này mang lại hiệu quả thực chất, TS. Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng cần thiết lập một hệ thống giám sát theo thời gian thực, dựa trên dữ liệu. Mỗi thủ tục đã được cắt giảm, mỗi quy trình đã được đơn giản hóa phải được “số hóa” và theo dõi bằng các chỉ số cụ thể, từ đó phát hiện sớm những điểm nghẽn mới phát sinh và điều chỉnh kịp thời.

Đồng thời, xây dựng cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng, gắn với kết quả đầu ra. “Các nghị quyết lần này có phạm vi liên ngành rất rộng, nếu không xác định rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng cho từng khâu, từng kết quả, thì rất dễ xảy ra tình trạng đùn đẩy hoặc “cắt khúc” trong thực thi”, TS Nguyễn Sỹ Dũng nhận xét.

Đối với việc cắt giảm thủ tục hành chính cấp trung ương xuống dưới mức 30% theo chuẩn OECD, để việc phân cấp hiệu quả, Ban IV đề xuất Chính phủ chỉ đạo đi đôi với việc phân quyền và phân bổ nguồn lực hợp lý, có thể gắn với chỉ tiêu “khối lượng giao dịch thủ tục hành chính/tháng” hoặc một số chỉ tiêu định lượng khác, để giảm tình trạng quá tải, tắc nghẽn hoặc tâm lý “sợ sai” ở địa phương như một số trường hợp thực tế đã xảy ra.

Một kiến nghị nữa được các chuyên gia nhấn mạnh là cần duy trì tính nhất quán và kỷ luật thực thi trong toàn hệ thống. Một cải cách ở Trung ương sẽ không có ý nghĩa nếu khi xuống địa phương lại bị hiểu khác, làm khác. Vì vậy, cần có cơ chế hướng dẫn thống nhất, kiểm tra định kỳ và xử lý nghiêm những trường hợp làm sai hoặc làm chậm tinh thần cải cách.

“Có thể nói, rào cản lớn nhất không nằm ở thiết kế chính sách, mà nằm ở năng lực và động lực thực thi. Vì vậy, để các nghị quyết phát huy hiệu quả, cần song hành cải cách thủ tục với cải cách chính bộ máy thực thi, đặc biệt là về trách nhiệm, công cụ và văn hóa hành động” - TS. Nguyễn Sỹ Dũng nhấn mạnh./.