Biến động kinh tế toàn cầu gia tăng sức ép lên doanh nghiệp

Chiều 30/10, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), phối hợp chuyên môn với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, tổ chức Diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027”.

Diễn đàn thu hút các đại biểu đến từ cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Ảnh: Hải Anh

Phát biểu tại sự kiện, Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh, doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu kép: vừa nỗ lực hoàn thành kế hoạch sản xuất, kinh doanh năm 2026, vừa chuẩn bị phương án cho năm 2027 trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh và khó dự báo.

Tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng không còn là những biến số vĩ mô xa xôi mà tác động trực tiếp đến từng hợp đồng, đơn hàng và quyết định đầu tư. Tỷ giá làm thay đổi chi phí nhập khẩu, nghĩa vụ ngoại tệ và hiệu quả xuất khẩu; lãi suất ảnh hưởng đến chi phí vốn, khả năng trả nợ; giá năng lượng tác động đến chi phí vận hành, vận chuyển và sức cạnh tranh.

Theo ông Nguyễn Quang Vinh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy phản ứng khi khó khăn phát sinh sang chủ động quản trị rủi ro. Trong đó, cần xây dựng nhiều kịch bản, xác định các chỉ báo và ngưỡng biến động để kịp thời điều chỉnh kế hoạch; kiểm soát dòng tiền, kỳ hạn vốn, cơ cấu đồng tiền, tồn kho và điều khoản thanh toán. Đồng thời, minh bạch tài chính và chủ động làm việc với các tổ chức cung cấp vốn để nâng cao khả năng tiếp cận nguồn lực.

Tại sự kiện, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95%; vốn FDI thực hiện tăng 12,1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những cú sốc từ địa kinh tế, thương mại, công nghệ, tỷ giá, lãi suất và năng lượng.

Phân tích triển vọng kinh tế thế giới, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nhận định tăng trưởng toàn cầu được dự báo đạt 3,1% năm 2026 và 3,4% năm 2027. Tuy nhiên, triển vọng này phụ thuộc đáng kể vào diễn biến địa chính trị, nguồn cung năng lượng và điều kiện tài chính quốc tế.

Một trong những rủi ro lớn là căng thẳng tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới. Theo các kịch bản được phân tích tại Diễn đàn, nếu xung đột tiếp tục leo thang, eo biển bị gián đoạn kéo dài, giá dầu có thể duy trì trên 130 USD/thùng trong quý I/2027. Khi đó, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2027 có thể giảm xuống khoảng 2,9%, trong khi lạm phát tăng lên 5,2%.

Bên cạnh năng lượng, chu kỳ đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI), chính sách thương mại và xu hướng điều hành lãi suất của các nền kinh tế lớn cũng là những biến số doanh nghiệp cần theo dõi. Nếu chu kỳ đầu tư AI đảo chiều, các ngành tham gia chuỗi cung ứng điện tử, thiết bị dữ liệu và hạ tầng công nghệ có thể chịu tác động từ sự suy giảm đơn hàng và dòng vốn.

Đối với Việt Nam, sức ép thể hiện rõ qua diễn biến giá cả và thương mại. CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52%, sát mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu tăng 36,7%, cao hơn mức tăng 24,5% của xuất khẩu, khiến cán cân thương mại hàng hóa chuyển từ thặng dư 16,87 tỷ USD năm 2025 sang thâm hụt 19,42 tỷ USD trong 9 tháng năm 2026.

Những diễn biến này cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu vẫn tăng trưởng tích cực, song chi phí nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, năng lượng và các yếu tố đầu vào cần được theo dõi chặt chẽ. Biến động tỷ giá, chi phí vận tải và bảo hiểm quốc tế cũng có thể làm giảm hiệu quả kinh doanh, nhất là với doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu hoặc có nghĩa vụ thanh toán ngoại tệ.

Đa dạng hóa kênh vốn, nâng cao năng lực quản trị tài chính

Tại Diễn đàn, đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các chuyên gia đánh giá chính sách tiền tệ cần tiếp tục được điều hành chủ động, linh hoạt, hài hòa giữa mục tiêu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Tính đến ngày 26/10/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20.815,94 nghìn tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm 2025. Tín dụng tiếp tục được định hướng vào sản xuất, kinh doanh và các động lực tăng trưởng; đồng thời tăng cường kết nối ngân hàng - doanh nghiệp, bảo đảm an toàn hệ thống.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh yêu cầu chuyển các định hướng chính sách thành khả năng tiếp cận vốn thực tế. Trong đó, cần tiếp tục đổi mới phương thức đánh giá tín dụng dựa trên dòng tiền, dữ liệu, đơn hàng và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị, thay vì quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Đáng chú ý, đa dạng hóa nguồn vốn, nhất là nguồn vốn trung và dài hạn, là vấn đề được Diễn đàn đặc biệt quan tâm. Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn huy động qua thị trường chứng khoán đạt khoảng 564,6 nghìn tỷ đồng, cho thấy thị trường vốn còn nhiều dư địa bổ sung nguồn lực cho nền kinh tế, giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, để tiếp cận hiệu quả kênh vốn này, doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng quản trị, minh bạch báo cáo tài chính, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng phương án sử dụng vốn khả thi và thực hiện đầy đủ trách nhiệm sau phát hành.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp có thể rà soát mức độ sẵn sàng tiếp cận thị trường vốn trong 90 ngày, tập trung vào ba nội dung: nghĩa vụ tài chính và dòng tiền; hồ sơ và cấu trúc vốn; làm việc với tổ chức tư vấn và nhà đầu tư phù hợp.

Tại sự kiện, các đại biểu cũng trao đổi về giải pháp quản trị dòng tiền, cơ cấu nợ, chi phí năng lượng, tồn kho, điều khoản thanh toán và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Các ý kiến cho rằng không có một giải pháp đơn lẻ có thể xử lý tất cả sức ép mà doanh nghiệp đang đối mặt. Cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán, hiệp hội và bản thân doanh nghiệp.

Đề xuất giải pháp, ông Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh bốn yêu cầu đối với cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn tới: chủ động xây dựng kịch bản ứng phó; đặt quản trị dòng tiền ở vị trí trung tâm; đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao mức độ sẵn sàng tiếp cận thị trường vốn; phát triển hệ sinh thái tài chính đồng bộ, trong đó tín dụng ngân hàng, thị trường vốn và các công cụ tài chính khác bổ trợ cho nhau, phù hợp với mục đích sử dụng vốn và kỳ hạn đầu tư.