Bối cảnh mới đòi hỏi tư duy mới

Vỏn vẹn chưa đầy 6 tiếng đồng hồ, từ thời điểm FTSE Russell công bố kết quả rà soát giữa kỳ vào rạng sáng ngày 8/4/2026, các báo cáo phân tích, ý kiến nhận định của các chuyên gia trên các tờ báo, hay những chia sẻ trực tiếp trên trang mạng xã hội đã được một số công ty chứng khoán phát hành ngay trong buổi sáng cùng ngày.

Thông tin ngày càng dễ tiếp cận, lan truyền nhanh và gần như đồng thời tới mọi chủ thể tham gia. Nhà đầu tư cá nhân hiện có thể tiếp cận một lượng dữ liệu khổng lồ chỉ trong thời gian rất ngắn. Khi thông tin trở nên phổ cập và xuất hiện với khối lượng rất lớn, câu hỏi quan trọng không còn là ai tiếp cận sớm hơn, mà là ai hiểu đúng bản chất và sử dụng thông tin hiệu quả hơn.

Chia sẻ tại hội nghị “Tư duy mới trong đầu tư chứng khoán” do Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Đào tạo Chứng khoán (SRTC) và CTCP Chứng khoán SSI (SSI) tổ chức mới đây, ông Hà Duy Tùng - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, thị trường chứng khoán đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế, vừa là kênh huy động vốn cho doanh nghiệp, vừa là cơ hội đầu tư cho người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, thị trường chứng khoán cũng tiềm ẩn không ít rủi ro, nhất là đối với những nhà đầu tư trẻ mới tham gia, còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức nền tảng.

Ông Hà Duy Tùng - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu tại Hội nghị “Tư duy mới trong đầu tư chứng khoán”

Theo ông, thực tế cho thấy không ít nhà đầu tư cá nhân vẫn bị chi phối bởi tâm lý đám đông, thiếu hiểu biết về pháp luật và nguyên tắc vận hành thị trường. Điều này có thể dẫn đến những quyết định sai lầm và hệ quả tài chính đáng tiếc. Vì vậy, việc trang bị kiến thức nền tảng, kỹ năng phân tích và quản trị rủi ro là yêu cầu cấp thiết.

Cùng quan điểm, Tổng giám đốc CTCP Chứng khoán SSI Nguyễn Đức Thông cho rằng việc hình thành tư duy đầu tư đúng ngay từ đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là với thế hệ nhà đầu tư trẻ. Một thói quen sai như giao dịch theo cảm xúc, thiếu quản trị rủi ro nếu lặp lại trong thời gian dài sẽ rất khó thay đổi. Ngược lại, một nền tảng tư duy đúng sẽ giúp nhà đầu tư phát triển bền vững trong suốt hành trình dài hạn.

Vị CEO của SSI cũng nhấn mạnh thêm rằng thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, khác không chỉ về quy mô mà còn về bản chất. Một bước ngoặt quan trọng phía trước là việc thị trường chứng khoán Việt Nam tiến gần tới việc được FTSE Russell. Một yếu tố nữa mà vị CEO của SSI chỉ ra cần nhìn nhận rất nghiêm túc, đó là trí tuệ nhân tạo - AI. Lợi thế vượt trội trong việc xử lý và phân tích dữ liệu của các tổ chức lớn đang thu hẹp nhanh chóng. Nhà đầu tư cá nhân có thể tiếp cận các công cụ phân tích mạnh với chi phí thấp.

Khi ai cũng có công cụ mạnh hơn, lợi thế sẽ không còn nằm ở công cụ nữa, mà nằm ở tư duy: ai hiểu bản chất hơn, ai chọn lọc thông tin tốt hơn, và ai ra quyết định kỷ luật hơn. Thị trường thay đổi, công nghệ thay đổi, hành vi dòng tiền thay đổi. Khi đó, nhà đầu tư nào ngừng học sẽ bị bỏ lại phía sau. Do vậy, theo ông Thông, cạnh tranh không còn nằm ở việc ai có thông tin sớm hơn, mà ở việc ai có tư duy hệ thống hơn, kỷ luật hơn và sẵn sàng học hỏi liên tục hơn.

Thông tin - vừa là bạn, vừa là thù

Nếu ở giai đoạn trước, thiếu thông tin là rào cản lớn, vấn đề hiện nay lại nằm ở sự dư thừa thông tin và khả năng sàng lọc của nhà đầu tư. Ông Hồ Hữu Tuấn Hiếu - chuyên gia chiến lược đầu tư tại Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư Công ty cổ phần Chứng khoán SSI cho rằng thông tin hiện nay vừa là bạn, vừa là thù đối với tất cả mọi người.

Thực tế, theo ông Hiếu, luồng thông tin tiếp cận bây giờ nhiều hơn trước đây rất nhiều, nhưng đổi lại, không riêng lĩnh vực chứng khoán, thông tin kém chất lượng, thông tin sai nó thông thường nhiều hơn đúng.

"Nếu chúng ta không có một cách sàng lọc thông tin mà chỉ tiếp nhận một cách cơ học, xác suất sai sẽ nhiều hơn xác suất đúng. Khi đó, việc sử dụng thông tin thay vì là phép cộng có thể sẽ trở thành một phép trừ, làm giảm đi xác suất đầu tư đúng của chúng ta" - ông Hiếu nhấn mạnh.

Ông Trịnh Văn Điển - Phó Giám đốc, Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán SRTC cũng cho rằng thông tin giống như “máu” trong cơ thể. Đây là yếu tố không thể thiếu cho mọi quyết định nhưng không phải nguồn thông tin nào cũng đáng tin cậy. Việc dựa vào thông tin công khai giúp nhà đầu tư tránh được rủi ro.

Quan trọng hơn, nhà đầu tư cần thực hiện phân tích và kiểm định lại sau khi tiếp nhận các thông tin. Bốn nhóm tiêu chí chính được sử dụng phổ biến trong phân tích cơ bản được ông Điển chỉ ra, bao gồm khả năng sinh lời, định giá, tăng trưởng và mức độ an toàn tài chính.

Ông Trịnh Văn Điển - Phó Giám đốc, Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán SRTC

Đồng thời, dù phân tích và định giá tốt, cổ phiếu tốt vẫn có thể gây lỗ nếu mua không đúng thời điểm. Chia sẻ về công cụ phân tích kỹ thuật, theo ông Đỗ Văn Vang - Trưởng phòng Khảo thí, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Đào tạo Chứng khoán, đây là phương pháp dựa trên dữ liệu thực tế về giá và khối lượng để dự đoán xu hướng và lựa chọn thời điểm mua bán tốt nhất.

Ông cũng lưu ý phân tích kỹ thuật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ thống nguyên tắc rõ ràng. Bên cạnh đó, còn là việc kết hợp phân tích kỹ thuật với các phương pháp khá hay kết hợp đánh giá chỉ số VN-Index…

Quan trọng hơn, mọi quyết định giao dịch cần được đặt trong khuôn khổ kỷ luật. Nhà đầu tư đều cần thiết lập các nguyên tắc rõ ràng như điểm dừng lỗ và chốt lời. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong các thị trường có biến động cao hoặc sử dụng đòn bẩy.

Nhà đầu tư cá nhân nếu không có sự chuẩn bị và bộ lọc kỹ lưỡng sẽ rất khó để "sinh tồn" trong biển thông tin hiện nay. Việc ghi chép nhật ký giao dịch để đối chiếu sẽ giúp nhà đầu tư tăng cường rèn luyện kỷ luật.