Nguồn cung dồi dào nên việc tăng giá có thể không kéo dài

Tại Báo cáo đánh giá diễn biến thị trường lúa gạo năm 2025 và dự báo của nhóm nghiên cứu ThS. Hoàng Thị Vân - Viện Kinh - Tài chính và ThS. Đào Thị Liên - Ban Quản lý Đào tạo (Học viện Tài chính) nêu rõ, theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, năm 2026, sản xuất lúa gạo Việt Nam sẽ chịu tác động từ diễn biến thời tiết phức tạp, diễn biến khó lường, đòi hỏi các địa phương phải chủ động linh hoạt kịch bản sản xuất để đảm bảo năng suất và sản lượng.

Trong báo cáo tháng 12/2025 của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, cơ quan này tiếp tục dự báo xuất khẩu gạo của Việt Nam trong niên vụ 2025/2026 khoảng 7,9 triệu tấn, chủ yếu là do nhu cầu nhập khẩu gạo từ một số quốc gia như Trung Quốc, Bờ Biển Ngà… duy trì và tăng trưởng tốt.

Bên cạnh đó, thị trường xuất khẩu gạo truyền thống của Việt Nam là Philippines đang có tín hiệu nhập khẩu trở lại vào đầu năm 2026 sau thời gian tạm dừng.

Đầu năm 2026, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam có thể tăng do nhu cầu từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Philippines, Indonesia, Bangladesh và châu Phi dần hồi phục.

Tuy nhiên, bức tranh chung là nguồn cung gạo toàn cầu dồi dào, nên việc tăng giá có thể không kéo dài, phụ thuộc vào diễn biến thực tế thị trường và chính sách xuất khẩu, đặc biệt từ Ấn Độ và Thái Lan.

Vì vậy, nhóm nghiên cứu đề xuất ngành lúa gạo Việt Nam tích cực chuyển dịch cơ cấu, giảm dần xuất khẩu gạo cấp thấp để tập trung vào các sản phẩm giá trị cao hơn như gạo thơm (ST25, Jasmine), gạo đặc sản (Gạo Nàng Nhen, Tám Xoan) và gạo japonica, đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính (châu Âu, Nhật Bản), hướng tới phát triển bền vững và tăng lợi nhuận, nhờ tận dụng các Hiệp định thương mại tự do và xu hướng tiêu dùng xanh. Đây là chiến lược đúng đắn để nâng giá trị xuất khẩu gạo và giảm phụ thuộc vào những thị trường dễ tổn thương.

"Kỳ vọng xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2026 có thể tăng trưởng tốt, đóng góp không nhỏ vào tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước" - nhóm nghiên cứu nêu.

Thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho thấy, đến giữa tháng 1/2026, giá lúa và gạo trong nước gần như “đi ngang”, giao dịch cầm chừng, phản ánh tâm lý thận trọng của thương lái khi giá xuất khẩu chưa có tín hiệu phục hồi rõ ràng. Trên thị trường quốc tế, gạo Việt Nam 5% tấm và gạo thơm phổ biến ở mức 420 - 450 USD/tấn, thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Dự báo giá gạo năm 2026 sẽ tiếp tục chịu áp lực giảm. Ảnh minh họa

Đa dạng hóa thị trường là hướng đi chiến lược cho ngành gạo

Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam Lê Thanh Tùng cho rằng, trong bối cảnh một số thị trường xuất khẩu lớn dần tự chủ nguồn cung, đa dạng hóa thị trường là hướng đi chiến lược để duy trì vị thế và ổn định xuất khẩu dài hạn. Thực tế cho thấy, trong 5-7 năm qua, gạo Việt Nam đã có mặt tại khoảng 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là lợi thế quan trọng nếu chúng ta biết khai thác hiệu quả.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Nguyễn Anh Sơn phân tích, bối cảnh kinh tế - thương mại toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp, xu hướng bảo hộ gia tăng, các tiêu chuẩn về môi trường, an toàn thực phẩm ngày càng chặt chẽ. Điều này đòi hỏi ngành gạo phải nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.

Một hướng đi được kỳ vọng tạo đột phá là chuyển dịch sang sản xuất gạo chất lượng cao, phát thải thấp. Chương trình 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp giai đoạn 2026 - 2030 với sự đồng hành của FAO, ADB và các đối tác quốc tế, được xem là nền tảng quan trọng để tái cấu trúc ngành lúa gạo theo hướng hiện đại, bền vững.

Song song với đó, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng mở ra không gian xuất khẩu. Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Israel (VIFTA), có hiệu lực từ cuối năm 2024, được kỳ vọng sẽ giúp gạo Việt Nam từng bước thâm nhập sâu hơn vào thị trường có tiêu chuẩn cao. Dù thị phần hiện mới chỉ chiếm khoảng 2-3%, song Israel là thị trường có nhu cầu nhập khẩu ổn định, trị giá 120 - 150 triệu USD/năm, mang ý nghĩa chiến lược về mặt hình ảnh và chất lượng.

Nhiều chuyên gia cho rằng, về dài hạn, ngành lúa gạo Việt Nam cần thoát khỏi vòng luẩn quẩn “tăng lượng - giảm giá - sụt kim ngạch”, chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân, từ quy hoạch vùng trồng, tổ chức lại sản xuất, đầu tư chế biến sâu đến xây dựng thương hiệu gạo quốc gia./.